| YouTube Channel

वक्त्र (vaktra)

 
शब्दसागरः
English
वक्त्र
m.
 (-क्त्रः) A hog.
n.
 (-क्त्रं)
1. The mouth or face.
2. A sort of gar-
ment.
3. Metre, verse, especially of the Vedas.
4. A plant: see
तगरमूल.
5. The sprout of a jug.
E.
 वच् to speak, Unādi
aff.
 ष्ट्रन् ।
Capeller Eng
English
वक्त्र
n.
 mouth, face, snout, beak.
Yates
English
वक्त्र (क्त्रं) 1.
n.
 Mouth or face
sort
of garment
a metre.
Spoken Sanskrit
English
वक्त्र - vaktra -
n.
 - initial quantity or first term of a progression
वक्त्र - vaktra -
n.
 - spout
वक्त्र - vaktra -
n.
 - organ of speech
वक्त्र - vaktra -
n.
 - commencement
वक्त्र - vaktra -
n.
 - sort of garment
वक्त्र - vaktra -
n.
 - muzzle
वक्त्र - vaktra -
n.
 - beginning
वक्त्र - vaktra -
n.
 - snout
वक्त्र - vaktra -
n.
 - metre containing 4 x 8 syllables
वक्त्र - vaktra -
n.
 - face
वक्त्र - vaktra -
n.
 - beak
वक्त्र - vaktra -
n.
 - proboscis
वक्त्र - vaktra -
n.
 - jaws
वक्त्र - vaktra -
n.
 - visage
वक्त्र - vaktra -
n.
 - root of Crape Jasmine [ Tabernamontana Coronaria - Bot. ]
वक्त्र - vaktra -
n.
 - point
Wilson
English
वक्त्र
n.
 (-क्त्रं)
1 The mouth or face.
2 A sort of garment.
3 Metre, verse, especially of the Vedas.,
4 A plant: see तगरसूल.
E.
 वच to speak, Uṇādi
aff.
 त्र.
Apte
English
वक्त्रम् [vaktram], [वक्ति अनेन वच्-करणे ष्ट्रन्
Uṇ.*
 4.177]
The mouth.
The face
यद्वक्त्रं मुहुरीक्षसे न धनिनां ब्रूषे न चाटून् मृषा
Bh.*
 3.147.
Snout, muzzle, beak.
Beginning.
The point (of an arrow), the spout of a vessel.
A sort of garment.
N.
 of a metre similar toanuṣṭubh
see S. D.* 567
Kāv.1.26.
The first term of a progression.
Comp.
 -आसवः saliva. -खुरः a tooth.
जः a tooth.
a Brāhmaṇa. -तालम् a musical instrument played with the mouth. -तुण्डः
N.
 of Gaṇeṣa. -दलम् the palate. -पटः a veil. -पट्टः a bag of corn tied round a horse's neck. -परिस्पन्दः speech. -भेदिन्
a.
 pungent, sharp. -रन्ध्रम् the aperture of the mouth. -वासः an orange.
शोधनम् cleansing the mouth.
lime, citron. -शोधिन्
n.
 a citron. (m. ) a citron tree.
Apte 1890
English
वक्त्रं [वक्त्यनेन वच्-करणे ष्ट्रन्] 1 The mouth.
2 The face
यद्वक्त्रं मुहुरीक्षसे न धनिनां ब्रूषे न चाटून्मृषा Bh. 3. 147.
3 Snout, muzzle, beak.
4 Beginning.
5 The point (of an arrow), the spout of a vessel.
6 A sort of garment.
7 N. of a metre similar to anushtubh
see S. D. 567
Kāv. 1. 26.
8 The first term of a progression.
Comp.
आसवः saliva.
खुरः a tooth.
जः a Brāhmaṇa.
तालं a musical instrument played with the mouth.
तुंडः N. of Gaṇeśa.
दलं the palate.
पटः a veil.
पट्टः a bag of corn tied round a horse's neck.
परिस्पंदः speech.
भेदिन् a. pungent, sharp.
रंभ्रं the aperture of the mouth.
वासः an orange.
शोधनं {1} cleansing the mouth. {2} a lime, citron.
शोधिन् n. a citron. (
m.) a citron tree.
Monier Williams Cologne
English
वक्त्र
n.
 ‘organ of speech’, the mouth, face, muzzle, snout, proboscis, jaws, beak
&c.
 ,
Mn.
MBh.
&c.
 (वक्त्रं √ कृ, to open the mouth, gape)
the point (of an arrow),
MBh.
the spout (of a jug or vessel See अ-वक्त्र)
beginning, commencement,
Gaṇit.
(in
alg.
 ) the initial quantity or first term of a progression,
Col.
a metre containing 4 × 8 syllables, Kāvyād.
a sort of garment,
L.
the root of Tabernaemontana Coronaria,
L.
वक्त्र
m.
N.
 of a king of the Karūṣas,
MW.
 (v.l. वक्र).
Monier Williams 1872
English
वक्त्र, अम्, n. the organ of speech, the mouth
the face
a muzzle, snout, proboscis, beak, &c.
the
point (of an arrow), the spout of a jug or vessel
beginning, commencement
(in algebra) the initial
quantity or first term of a progression
a sort of
metre containing four times eight syllables (said to
be like the श्लोक)
a sort of garment
the root of
Tabernæmontana Coronaria
[cf. perhaps Lat. la-
trare for vactrare.]
—वक्त्र-खुर, अस्, m. ‘mouth-
hoof, ‘a tooth.
—वक्त्र-ज, अस्, m. ‘sprung from
the mouth (of Brahmā), ‘a Brāhman.
—वक्त्र-
ताल, अम्, n. a musical instrument played with the
mouth
(said to mean also ‘making a noise by strik-
ing the mouth with the hand at the moment of utter-
ing sound.’)
—वक्त्र-तुण्ड, अस्, m. ‘having a pro-
boscis instead of a face, ‘N. of Gaṇeśa.
—वक्त्र-
दल, अम्, n. a part of the mouth, the palate.
—वक्त्र-द्वार, अम्, n. the opening of the mouth.
—वक्त्र-पट, a veil.
—वक्त्र-पट्ट, अस्, m. a
bag containing corn tied round a horse's head.
—वक्त्र-परिस्पन्द, अस्, m. ‘motion of the
mouth, ‘speech, discourse.
—वक्त्र-भेदिन्, ई, इनी,
इ, mouth-piercing, mouth-cutting, pungent, bitter,
sharp.
—वक्त्र-योधिन्, ई, इनी, इ, fighting with the
mouth
(ई), m., N. of an Asura.
—वक्त्र-रन्-
ध्र, अम्, n. the aperture of the mouth.
—वक्त्र-
रुह, ‘growing on the face, ’ hair growing on
the face, hair on the proboscis (of elephants &c.).
—वक्त्र-रोग, अस्, m. mouth-disease, a disease of
the mouth.
—वक्त्र-रोगिन्, ई, इणी, इ, suffering from
a disease of the mouth.
—वक्त्र-वास, अस्, m.
‘mouth-scenting, ’ an orange.
—वक्त्र-शोधन,
अस्, ई, अम्, cleansing or purifying the mouth
(अम्),
n. the act of cleansing the mouth
the fruit of
Averrhoa Carambola
a lime, citron.
—वक्त्र-
शोधिन्, ई, इनी, इ, purifying the mouth
(ई), m. the
citron tree
(इ), n. a citron or lime.
—वक्त्रासव
(°र-आस्°), अस्, m. ‘mouth-liquor, ’ saliva.
Macdonell
English
वक्त्र vak-tra,
n.
 mouth
face
muzzle, snout: 🞄-cchada,
m.
 cloth covering the face (of an 🞄elephant)
-dvāra,
n.
 mouth
-paṭa,
m.
 (?) 🞄veil
-ambuja,
n.
 lotus-face
-indu,
m.
 🞄moon-like face.
Benfey
English
वक्त्र वक्त्र, i. e. वच् + त्र,
n.
1.
The mouth, Pañc. ii. d. 138
264, 1.
2. The face, Pañc. 158, 22.
3. A
verse.
4. A sort of garment.
--
Comp.
दधि-,
m.
 the name of a monkey,
Rām. 5, 60, 19.
दन्त-,
m.
 a proper
name, MBh. 1, 2698. दशवक्त्र, i. e.
दशन्-,
m.
 a certain spell, Rām. 1, 31,
6 Gorr. पञ्चवक्त्र, i. e.
पञ्चन्-,
I.
adj.
 having five faces, Rām. 5, 68, 7.
II.
m.
 a name of Śiva, Lass. 66, 6.
महा-,
adj.
 having a large mouth,
Hiḍ. 2, 6.
Hindi
Hindi
मुंह
Apte Hindi
Hindi
वक्त्रम्
नपुं*
 - वक्ति अनेन वच्- करणे ष्ट्रन्
मुख
वक्त्रम्
नपुं*
 - -
चेहरा
वक्त्रम्
नपुं*
 - -
"थूथन, प्रोथ, चोंच"
वक्त्रम्
नपुं*
 - -
आरम्भ
वक्त्रम्
नपुं*
 - -
"(बाण की) नोक, किसी पात्र की टोंटी"
वक्त्रम्
नपुं*
 - -
एक प्रकार का वस्त्र
वक्त्रम्
नपुं*
 - -
अनुष्टुप् से मिलता-जुलता एक छन्द
L R Vaidya
English
vaktra {% n. %} 1. The mouth
2. the face, गौरीवक्त्रभृकुटिरचनां या विहस्येव फेनैः Megh.i.50, Rt.iii.1
3. the spout of a jug
4. a sort of garment
5. name of a metre resembling Anushtubh, K.D.i.26.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
१, अंशुमान्, अचला, अब्ज, अमृतांशु, अवनि, आदि, आस्य, इन्दु, इला, उडुपति, उर्वरा, उर्वी, ऋक्षेश, एक, एणधर, औषधीश, क, कलाधर, कलि, कु, कुमुदाकरप्रिय, क्षपाकर, क्षमा, क्षिति, क्षोणि, क्षोणी, क्षमा, गो, गोत्र, गोत्रा, ग्लौ, चन्द्र, चन्द्रमस्, जगती, जैवातृक, ज्या, तनु, दाक्षायणीप्राणेश, धरणी, धरा, धरित्री, नायक, निशाकर, निशेश, पितामह, पृथिवी, पृथ्वी, प्रालेयांशु, ब्रह्मा, भुवन्यु, भू, भूमि, मही, मुख, मृगलाञ्छन, मृगाङ्क, मेदिनी, रजनीकर, रजनीश, रात्रिप, रात्रीश, रुग्ण, रूप, लपन, वक्त्र, वदन, वसुधा, वसुन्धरा, वाक्, विधु, विरञ्चि, विश्वम्भरा, शशधर, शशभृत्, शशलाञ्छन, शशाङ्क, शशि, शशी, शीतकर, शीतकिरण, शीतद्युति, शीतमयूख, शीतरश्मि, शीतांशु, शुभ्रभानु, श्वेत, श्वेतांशु, सितरश्मि, सुधांशु, सोम, स्थिरा, हरिणधृत्, हरिणाङ्क, हिमकर, हिमगु, हिमरश्मि, हिमांशु
Bopp
Latin
वक्त्र n. (r. वच् s. त्र)
1) os.
2) vultus. N. 21. 9. 24. 4.
(Fortasse lat. latrare e vactrare, v. gr. comp. 20.)
Edgerton Buddhist Hybrid
English
[vaktra, nt., Mv 〔iii.185.17〕, repeated 19 (vs) atha gāyasi vaktrāṇi, either corruption or false Sktization for Pali vattāni, same line, Jāt. 〔iii.447.18〕
Senart assumes that this Pali word = Skt. vṛttāni, meters, which is plausible. However, Ratnach. records (without citation from literature) an AMg. vatta = Skt. vyakta, defined singing while making the syllables and sounds distinct, an excellent mode of singing. May not the Pali vattāni, and our word, be equivalents of this? Our word might then be a false Sktization, or error, instead of vyaktāni.]
Abhyankara Grammar
English
वक्त्र mouth, or orifice of the mouth which, in general is the place of utterance for all letters, but espe- cially for the vowel अ
cf. सर्व- मुखस्थानमवर्णस्य केचिदिच्छन्ति I
Sanskrit Tibetan
Tibetan
kha
१) आनन २) आस्य ३) ईक्षित ४) ओष्ठ ५) तुण्ड ६) नव ७) भाष ८) मुख ९) वक्त्र १०) वचन ११) वदन
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
तुण्डमास्यं मुखं वक्त्रं लपनं वदनानने ॥ ५७२ ॥
-wordlist-
तुण्ड (क्ली), आस्य (क्ली), मुख (पुंक्ली), वक्त्र (क्ली), लपन (क्ली), वदन (क्ली), आनन (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
तुण्ड
तुण्ड, वदन, वक्त्र, लपन, मुख, आस्य, आनन
तुण्डं वदनं वक्त्रं लपनं मुखमास्यमाननं च समम् ॥ ५१८ ॥
verse 2.1.1.518
page 0059
नाममाला
Sanskrit
वक्त्र, लपन, आस्य, वदन, मुख, आनन
वक्त्रं लपनमास्यं च वदनं मुखमाननम् ।
verse 0.1.1.98
page 0049
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
क, सूर्य, मित्र, वायु, अग्नि, ब्रह्मन्, आत्मन्, यम, केकिन्, प्रकाश, वक्त्र
कः सूर्यमित्रवाय्वग्निब्रह्मात्मयमकेकिषु ।
प्रकाशवक्त्रयोश्चापि कं नीरसुर(ख)मूर्धसु ॥ ९ ॥
verse 1.1.1.9
page 0119
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वक्त्रं,
क्ली,
 (वक्ति अनेनेति । वच् + “गुधृवी-पचिवचियमिसदिक्षदिभ्यस्त्रः ।” उणा० ४ ।१६६ । इति त्रः ।) मुखम् । इत्यमरः । २ ।६ । ८९ ॥
(यथा, मनौ । ८ । २७२ ।“धर्म्मोपदेशं दर्पेण विप्राणामस्य कुर्व्वतः ।तप्तमासेचयेतैलं वक्त्रे श्रोत्रे च पार्थिवः ॥
”)तगरमूलम् । इति शब्दमाला ॥
वस्त्रभेदः ।इति मेदिनी । रे, ८४ ॥
छन्दोविशेषः । इतिहेमचन्द्रः ॥
तस्य लक्षणादि यथा, --“भवत्यर्द्धसमं वक्त्रं विषमञ्च कदाचन ।तयोर्द्वयोरुपान्तेऽत्र च्छब्दस्तदधुनोच्यते ॥
वक्त्रं युग्भ्यां मगौ स्यातामब्देर्योऽनुष्टुभिःख्यातम् ॥
”अत्र द्विरावर्त्त्य श्लोकः पूरयितव्यः ।“वक्त्राम्भोजं सदा स्मेरं चक्षुर्नीलोत्पलं फुल्लम् ।बल्लवीनां मुरारातेश्चेतो भृङ्गं जहारोच्चैः ॥
”इति छन्दोमञ्जरी ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
वक्त्र
न०
 वक्त्यऽनेन वच--करणे ष्ट्रन् । १ मुखे अमरः ।२ तगरमूले शब्दर० । ३ वसनभेदे मेदि० । वक्त्रं “नाद्या-न्नसौ स्यातामब्धेर्योऽनुष्टुभि ख्यातम्” वृ० र० उक्ते४ छन्दोभेदे च ।
Capeller
German
वक्त्र
n.
 Mund, Maul, Schnabel, Gesicht.
Burnouf
French
वक्त्र वक्त्र
n.
 (वच्
sfx. त्र) la bouche, organe de
la parole
le visage.
Mètre, vers [surtout dans le Veda].
Sorte de vêtement.
Esp. de plante.
वक्त्रखुर
m.
 dent.
वक्त्रज
m.
 (जन्) brâhmane [né de la bouche de
Brahmā].
वक्त्रताल
m.
n.
 [et
f.
 ई] son de la voix entrecoupé par
un battement de la main sur la bouche.
Sorte d'instrument de
musique.
वक्त्रपट्ट
m.
 sacoche à grain que l'on suspend à la bouche
d'un cheval.
वक्त्रभेदिन्
m.
 (भिद्) saveur forte et mordante.
वक्त्रशोधिन्
m.
 (शुध्) citron.
वक्त्रासव
m.
 (आ
सू) salive.
Stchoupak
French
वक्त्र-
nt. organe de la parole, bouche
visage, gueule, museau, bec
pointe (de la flèche)
-अं कृ- ouvrir la bouche.
°च्छद-
m.
 couverture pour envelopper la face (de l'éléphant).
°द्वार- nt. orifice de la bouche.
°परिस्पन्द-
m.
 flot de paroles, discours.
वक्त्रेन्दु-
m.
 lune de (son) visage.