वंश (vaMza)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 वंश m.
  (-शः)
	 1. Race,  lineage,  family.
	 2. Assemblage,  multitude.
	 3. A
bamboo,  (Bambusa arundinacea.)
	 4. The back-bone,  the spine.
5. A staff.  
	 6. A joint.
	 7. The Sāl tree.
	 8. A sort of sugar-
cane.
	 9. A particular measure of length equal to ten hastas.
mf.  (-शः-शी)
	 1. A pipe,  a fife,  a flute.
	 2. Bamboo-manna.
 E.
  वंश् to
shine,  घ aff.
  ,  and नुम् augment
 or वन् to sound,  to serve,  aff.
   श ।
According the Vāchaspatya:--वमति उद्गिरात वम-श तस्य नेत्त्वम् ।

Capeller Eng

English

 वंश॑ m.
  cane,  esp.
    of the bamboo
 rafter,  lath
 reed-pipe, 
flute (also f.
  ई)
 the spine
 lineage,  family,  race.

Yates

English

 वंश (शः) 1.
m.
  Race,  family
 assem-
blage
 bambu
 spine.
m.
  f.
  (शी)
A pipe,  a flute
 bambu manna.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	 familydynasty
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	 race
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  upper nasal bone
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  assemblage multitude
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  lineage
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  joint
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  reed-pipe
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  central projecting part of a scimitar or sabre
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  offspring
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  succession or collection of similar things
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  arrogance
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  family
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  host
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  rafters or laths fastened to the beams
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  bamboo-manna
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  lineage race
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  stock
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  flute
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  hollow or tubular bone
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  pride
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  bamboo cane or any cane
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  stock (as of bamboo)
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  line of a pedigree or genealogy
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  spine
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  clan
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  fife
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  particular musical note
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  upper timbers or beams of a house
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  back-bone
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  stem
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  joist
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  son
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  bamboo cane
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  cross-beam
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  bamboo
वंश 	-	 vaMza 	-	 m.
  	-	  particular measure of length
वंश ऋषि 	-	 vaMza RSi 	-	 m.
  	-	  RSi mentioned in a vaMzabrAhmaNa
वंश वं. 	-	 vaMza vaM. 	-	 m.
  	-	  rod rd.  [ length ]
वंश-कठिन 	-	 vaMza-kaThina 	-	 m.
  	-	  single-segment bamboo scoop

 
   वंश  vaMza m.
   upper timbers or beams of a house

 
   वंश  vaMza m.
   rafters or laths fastened to the beams

 
   वंश  vaMza m.
   rafters or laths fastened to the beams

 
   वंश  vaMza m.
   reed-pipe

Wilson

English

 वंश
m.
  (-शः)
1 Race,  lineage,  family.
2 Assemblage,  multitude.
3 A bambu.
4 The back-bone,  the spine.
mf.  (-शः-शी)
1 A pipe,  a fife,  a flute.
2 Bambu manna.
E.
  वंश to shine,  घ aff.
  ,  and नुम् augment
 or वन् to sound, 
to serve,  aff.
   श.

Apte

English

वंशः [vaṃśḥ],  [वमति उद्गिरति वम्-श तस्य नेत्वम् Uṇ.*
  4.116]

A bamboo
 धनुर्वशविशुद्धो$पि निर्गुणः किं करिष्यति H. Pr.23
 वंशभवो गुणवानपि संगविशेषेण पूज्यते पुरुषः Bv.*
  1.8 (where वंश has sense 2 also)
 Me.*
  81.

A race,  family,  dynasty,  lineage
 स जातो येन जातेन याति वंशः समुन्नतिम् H.*
  2
 सूर्यप्रभवो वंशः R.*
  1.2. &c.
 
 see वंशकर,  वंशस्थिति &c.
 

A shaft.

A flute,  pipe,  reed-pipe
 कूजद्भिरापादितवंशकृत्यम् R.*
  2.12.

A collection,  assemblage,  multitude (usually of similar things)
 सान्द्रीकृतः स्यन्दनवंशचक्रैः R.*
  7.39.

A cross-beam
 यदस्थिभिर्निर्मित- वंशवंश्यस्थूणं त्वचा रोमनखैः पिनद्धम् Bhāg.*
  11.8.33.

A joint (in a bamboo).

A sort of sugar-cane.

The back-bone.

The Śāla tree.

A particular measure of length (equal to ten hastas).

The central projecting part of a sabre.

Bamboo-manna. 

Offspring.

A son. 

A particular musical note.

Pride,  arrogance.

Comp.
  अग्रम्,  अङ्कुरः the tip or end of a bamboo-cane.

the shoot of a bamboo. -अनुकीर्तनम् genealogy. -अनुक्रमः genealogy.-अनुचरितम् the history of a dynasty or family.-आगत a.
  inherited. -आवली a pedigree,  genealogy.-आह्वः bamboo-manna.  -कठिनः a thicket of bamboos.-कफम् cottony seeds floating in the air. -कर a.
 

founding a family.

perpetuating a race
 वंशस्थितिं

Apte 1890

English

 वंशः [वमति उद्गिरति वम्-श तस्य नेत्वम् Tv.] 1 A bamboo
 धनुर्वंशविशुद्धोऽपि निर्गुणः किं करिष्यति H. Pr. 23
 वंशभवो गुणवानपि संगविशेषेण पूज्यते पुरुषः Bv. 1. 80 (where वंश has sense {2} also)
 Me. 79. 
2 A race,  family,  dynasty,  lineage
 स जातो येन जातेन याति वंशः समुन्नतिं H. 2
 सूर्यप्रभवो वंशः R. 1. 2 &c.
 see वंशकर,  वंशस्थिति &c. 
3 A shaft. 
4 A flute,  pipe,  reed-pipe
 कूजद्भिरापादितवं शकृत्यं R. 2. 12. 
5 A collection,  assemblage,  multitude (usually of similar things)
 सांद्रीकृतः स्यंदनवंशचक्रैः R. 7. 39. 
6 A cross-beam. 
7 A joint (in a bamboo). 
8 A sort of sugar-cane. 
9 The back-bone. 
10 The Śāla tree. 
11 A particular measure of length (equal to ten hastas). 
12 The central projecting part of a sabre. 
13 Bamboo-manna. 
Comp. 
अग्रं,  
अंकुरः {1} the tip or end of a bamboo-cane. {2} the shoot of a bamboo. 
अनुकीर्तनं genealogy. 
अनुक्रमः genealogy. 
अनुचरितं the history of a dynasty or family. 
आगत a. inherited. 
आवली a pedigree,  genealogy. 
आह्वः bamboo-manna. 
कठिनः a thicket of bamboos. 
कफं cottony seeds floating in the air. 
कर a. {1} founding a family. {2} perpetuating a race
 वंशस्थितिं वंशकरेण तेन R. 18. 31. (
रः) {1} a son
 त्वयि समुत्पन्नस्य वंशकरस्य मुखं प्रेक्षिष्यते V. 5. {2} an ancestor. 
कर्पूररोचना,  
रोचना,  
लोचना bamboo-manna. 
कृत् m. the founder or perpetuator of a family. 
क्रमः family succession. 
क्षी री bamboo-manna. 
चरितं the history of a family. 
चिंतकः a genealogist. 
छेत्तृ a the last of a family. 
ज a. {1} born in the family of
 R. 1. 31. {2} made of bamboos. {3} sprung from a good family. (
जः) {1} progeny,  issue,  lineal descendant. {2} the seed of the bamboo. (
जं) bamboo-manna. (
जा) bamboo-manna. 
तंडुलः ths seed of the bamboo. 
धर a. {1} perpetuating a family
 U. 7. 3. {2} supporting a family. 
धान्यं = वंशतंडुल q. v. 
नर्तिन् m. a buffoon. 
नाडि (ली) का a pipe made of bamboo. 
नाथः the chief or head of a race. 
नेत्रं the root of sugarcane. 
पत्रं a bamboo-leaf. (
त्रः) a reed. 
पत्रकः {1} a reed. {2} a white kind of sugar-cane. (
कं) yellow orpiment. 
परंपरा lineal descent,  family succession. 
पूरकं the root of sugarcane. 
भृत् m. the supporter or head of a family. 
भोज्य a. hereditary. (
ज्यं) a hereditary estate. 
राजः a very high bamboo. 
लक्ष्मीः f. the fortune of a family. 
विततिः f. {1} a family,  descent. {2} a thicket of bamboos. 
शर्करा bamboo-manna. 
शलाका a small bamboo peg at the lower end of a Vīṇā. 
स्थितिः f. the perpetuation of a family
 R. 18. 31
 V. 5. 15. 

Monier Williams Cologne

English

 वंश॑ m.
  (derivation doubtful) the bamboo cane or any cane (accord.  to,  L.
  also ‘sugarcane’ and ‘Shorea Robusta’),  RV.
   &c.
   &c.
  

 the upper timbers or beams of a house,  the rafters or laths fastened to the beams (of a roof
 cf.
   प्राचीन-व्°),  AV.
   &c.
   &c.
  

 a cross-beam,  joist,  joint,  VarBṛS.
 

 a reed-pipe,  flute,  fife,  Kāv.
 
 Rājat.

 the back-bone,  spine,  VarBṛS.
 
 BhP.

 a hollow or tubular bone,  R.
  (B.),  Sch.

 the upper nasal bone,  L.
 

 the central projecting part of a scimitar or sabre,  VarBṛS.
 

 the line of a pedigree or genealogy (from its resemblance to the succession of joints in a bamboo),  lineage,  race,  family,  stock,  ŚBr.
   &c.
   &c.
   (esp.   a noble race,  a dynasty of kings,  a list of teachers &c.
  
 cf.
   Pāṇ.
  ii,  1,  19,  Sch.)

 offspring,  a son,  BhP.
  

 (ifc. ) a succession or collection of similar things,  assemblage multitude,  host (as of chariots,  stars &c.
  ),  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 a partic.  measure of length (=  10 Hastas),  Līl.
 

 a partic.  musical note,  Śiś.
 

 pride,  arrogance,  Vās.
 

 bamboo-manna,  L.
 

 N.
  of Viṣṇu,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 वंश वंश,  अस्,  m. (said to be fr. rt. 1. वन्, 
to sound,  or connected with rt. वङ्क्),  a bamboo
cane,  bamboo
 a staff
 a term for the rafters and laths
fastened to the beams of a house (as generally made
of split bamboos),  or laths running across a roof [cf.
प्राचीन-वंश,  प्राग्-वंश],  a cross-beam,  joint
a sort of sugar-cane
 the Śāl tree,  Shorea Robusta
a reed-pipe,  tube,  flute,  pipe,  fife
 the back-bone, 
spine [cf. पृष्ठ-व्°]
 the central projecting part
of a cimeter or sabre
 the joints in a bamboo
 the
line of a pedigree or genealogy (from its resemblance
to the succession of joints in a bamboo),  a lineage, 
race,  family,  stock
 offspring,  a son
 a dynasty,  race
of kings
 a succession or collection of similar things
(as of chariots,  stars,  &c.),  an assemblage,  multitude, 
host
 a particular measure of length (= 10 Hastas)
bamboo-manna
 N. of Viṣṇu ?
 (आ),  f.,  N. of an
Apsaras (a daughter of Prādhā)
 (ई),  f. a flute, 
pipe
 an artery,  vein
 a particular weight (= 4 Kar-
shas)
 bamboo-manna
 [cf. Goth. rausa,  ‘a reed
’
Old Germ. rohr.]
—वंश-ऋषि,  इस्,  m. a Ṛṣi
mentioned in a Vaṃśa-Brāhmaṇa.
—वंश-कठिन, 
अस्,  m. a clump or thicket of bamboos.
—वंश-
कफ,  अम्,  n. ‘bamboo-phlegm, ’ cottony or floc-
culent seeds floating in the air.
—वंश-कर,  अस्, 
आ,  अम्,  making or founding a family,  propagating or
perpetuating a race
 (अस्),  m. an ancestor
 a proper
N.
 (आ). f.,  N. of a river rising in the Mahendra
mountains.
—वंश-कर्पूर-रोचना,  f. = वंश-
रोचना,  q. v.
—वंशकर्म-कृत्,  त्,  त्,  त्,  doing
bamboo-work,  engaged in the manufacture of baskets, 
&c.
—वंश-कर्मन्,  अ,  n. bamboo-work,  manu-
facture of baskets,  &c.
—वंश-कीर्त्ति,  इस्,  इस्,  इ, 
having great family renown,  celebrated.
—वंश-
कृत्,  त्,  त्,  त्,  = वंशकर्म-कृत्
 (त्),  m. the
founder of a family.
—वंश-क्रमागत (°म-
आग्°),  अस्,  आ,  अम्,  descended or inherited lineally, 
what comes from one's family in regular succession, 
obtained by family inheritance.
—वंश-क्षय,  अस्, 
m. decay of a family.
—वंश-क्षीरि,  f. bamboo-
manna.
—वंश-गुल्म,  N. of a sacred bathing-
place.
—वंश-चरित्र,  अम्,  n. the history of any
race or dynasty,  a genealogical account of the doings
of any family.
—वंश-चिन्तक,  अस्,  m. one familiar
with pedigrees,  a genealogist.
—वंश-च्छेत्तृ,  ता, 
m. one who cuts off the line of descent,  the last of
a family or race.
—वंश-ज,  अस्,  आ,  अम्,  made of
or produced from bamboos
 born in the family of, 
belonging to the family of (with loc. or at the end
of a comp.),  sprung from a good family
 (अस्),  m.
the seed of the bamboo
 (आ,  अम्),  f. n. bamboo-
manna.
—वंश-तण्डुल,  अस्,  m. the seed of the
bamboo.
—वंश-दला,  f. a kind of plant or grass
(= vaṃśa-pattrī,  jīrikā).
—वंश-धर,  अस्,  आ, 
अम्,  carrying or holding a bamboo,  &c.
 maintain-
ing or supporting a family.
—वंश-धान्य,  अम्, 
n. the seed of the bamboo.
—वंश-धारा,  f.,  N. of
a river rising in the Mahendra mountains.
—वंश-
धारिन्,  ई,  इणी,  इ,  = वंश-धर.
—वंश-नर्तिन्, 
ई,  m. ‘family-dancer, ’ a buffoon.
—वंश-नाडिका,  f.
a tube or pipe made of bamboo.
—वंश-नाथ,  अस्, 
m. the head of a family,  chief of a race.
—वंश-
नालिका,  f. a pipe or lute made of bamboo,  a reed, 
flute.
—वंश-नेत्र,  अम्,  n. a kind of sugar-cane, 
the root of sugar-cane (= इक्षु-मूल).
—वंश-
पत्त्र,  अम्,  n. a bamboo leaf
 a kind of metre,  =
वंशपत्त्र-पतित
 (अस्),  m. a reed
 (ई),  f. a
particular kind of grass
 = नाडी-हिङ्गु.
—वंश-
पत्त्रक,  अस्,  m. a reed
 white sugar-cane
 a sort
of fish,  Cynoglossus Lingua
 (अम्),  n. yellow orpi-
ment.
—वंशपत्त्र-पतित,  अम्,  n. ‘fallen on a
bamboo leaf,  ‘a species of metre,  four times ¯˘˘
¯˘¯˘˘˘¯,  ˘˘˘˘˘˘¯.
—वंश-परम्परा, 
f. family succession,  lineage,  descent.
—वंश-पात्र-
कारिणी,  f. a woman who makes bamboo vessels or
baskets.
—वंश-पीत,  अस्,  m.,  N. of a plant (=
कण-गुग्गुलु).
—वंश-पुष्पा,  f.,  N. of a plant
(= सह-देवी).
—वंश-पूरक,  अम्,  n. a kind of
sugar-cane (= इक्षु-मूल).
—वंश-प्रतिष्ठा-
न-कर,  अस्,  m. one who establishes his family on
a firm foundation.
—वंश-ब्राह्मण,  अम्,  n.,  N.
of a chronological list of ancient teachers.
—वंश-
भार,  अस्,  m. a load of bamboos.
—वंश-भृत्, 
त्,  m. the supporter of a family,  head of a race.
—वंश-भोज्य,  अस्,  आ,  अम्,  to be possessed by
a family,  hereditary
 (अम्),  n. an hereditary estate.
—वंश-मय,  अस्,  ई,  अम्,  made of bamboo.
—वंश-मूलक,  अम्,  n.,  N. of a sacred bathing-
place.
—वंश-राज,  अस्,  m. a very high or lofty
bamboo
 N. of a king.
—वंश-रोचना or वंश-
लोचना,  f. an earthy concretion of a milk-white
colour formed in the hollow of the bamboo and
known by the name of bamboo-manna.
—वंश-
लक्ष्मी,  ईस्,  f. the fortune of a family.
—वंश-
वर्धन,  अस्,  ई,  अम्,  increasing or prospering a
family
 (अम्),  n. the act of causing prosperity to
a family.
—वंश-वर्धिन्,  ई,  इनी,  इ,  increasing or
exalting a family.
—वंश-वितति,  इस्,  f. a clump or
thicket of bamboos
 family,  descent.
—वंश-विदा-
रिणी,  f. a woman employed in splitting bamboos.
—वंश-विशुद्ध,  अस्,  आ,  अम्,  (made) of a good
bamboo
 of a pure or good family.
—वंश-विस्तर, 
अस्,  m. a complete genealogy.
—वंश-वृद्धि, 
इस्,  f. prosperity of a family.
—वंश-शर्करा, 
f. = वंश-रोचना.
—वंश-शलाका,  f. a bamboo
peg or screw at the lower end of a Vīṇā or lute, 
(according to some) the bamboo pipe that forms the
body of the lute
 any small bamboo pin or stake
(as the bar of a cage,  &c.).
—वंश-समाचार,  अस्, 
m. family usage.
—वंश-स्तनित,  अम्,  n. a species
of the Jagatī metre (= वंश-स्थ-विल).
—वंश-
स्थ,  अम्,  n. (or आ,  f.?),  a particular metre (=
वंश-स्थ-विल).
—वंश-स्थ-विल,  अम्,  n. the
hollow or cavity found in a bamboo cane
 N. of a
species of the Jagatī metre,  four times ˘¯˘¯¯˘˘
¯˘¯˘¯ (the beginning of the Ṛtu-saṃhāra is in
this metre.)
—वंश-स्थिति,  इस्,  f. the state or con-
dition of a family.
—वंश-हीन,  अस्,  आ,  अम्,  desti-
tute of family or descendants,  having no kindred.
—वंशागत (°श-आग्),  अस्,  आ,  अम्,  what comes
from one's family,  inherited,  obtained by inheritance.
—वंशाग्र (°श-अग्°),  अम्,  n. the point or end of
a bamboo cane
 the shoot of a bamboo.
—वंश-
कुर (°श-अङ्°),  अस्,  m. a bamboo shoot or sprout.
—वंशानुकीर्तन (°श-अन्°),  अम्,  n. the publish-
ing or proclaiming a family,  genealogy.
—वंशानु-
क्रम (°श-अन्°),  अस्,  m. family succession,  genea-
logy,  lineal inheritance.
—वंशानुग (°श-अन्°), 
अस्,  आ,  अम्,  being on or along the central projecting
part of a sword
 passing from family to family.
—वंशानुचरित (°श-अन्°),  अम्,  n. the history of
a family or dynasty,  a genealogical list (one of the
five Lakṣaṇas or distinguishing marks of a Pu-
rāṇa).
—वंशानुवंश-चरित (°श-अन्°),  अम्,  n.
the history of both old and more recent families
(one of the five Lakṣaṇas of a Purāṇa).
—वंशा-
वती,  f. a proper N.
—वंशावली (°श-आव्°),  f. the
line of a family,  a pedigree,  genealogy.
—वंशाह्व
(°श-आह्°),  अस्,  m. bamboo-manna.
—वंशी-धर, 
अस्,  आ,  अम्,  holding a flute or pipe
 (अस्),  m. a flute-
player,  piper
 N. of Kṛṣṇa
 of a learned man.
—वंशी-धारिन्,  ई,  इणी,  इ,  holding or carrying a
flute
 (ई),  m. a flute-player
 N. of Kṛṣṇa.
—वंशी-
वदन,  अस्,  m.,  N. of a Scholiast.

Macdonell

English

 वंश vaṃśá,  m.
  V.,  C.: cane,  esp. bamboo
 🞄cross-beam
 family-tree (the knots of the 🞄bamboo representing generations),  stock,  lineage,  🞄race,  family
 C.: reed-pipe,  flute
 assemblage 🞄of similar things (—°)
 a certain 🞄musical note
 pride,  arrogance (rare).

Benfey

English

 वंश वंश, 
 I. m.
 
 1. A bambu,  Hit.
pr. d. 23,  M.M.
 a staff,  Indr. 1,  8.
 2.
Lineage,  race,  Bhartṛ. 2,  24
 Vikr. d.
153
 bambu (or tree in general),  and
race,  Pañc. ii. d. 189.
 3. Multitude, 
Draup. 8,  5.
 4. The back-bone.
 II.
m.
 ,  and f.
  शी।
 1. A pipe,  a flute,  Ragh.
2,  12
 Rājat. 5,  362 (m. ).
 2. Bambu
manna.
 -- Comp.
 
अ-,  m.
  a low race, 
Cāṇ. 1,  80.
आदि-,  m.
  a primary,  a very
old race,  MBh. 1,  864.
जर्जर-,  m.
  an
old bambu stick,  Pañc. 117,  7.
नासा-, 
m.
  the bone of the nose,  Pañc. 182,  16
(at the end of a comp. adj.
 ).
पृष्ठ-, 
m.
  the back-bone,  Suśr. 1,  350,  2. र-
घु-,  m.
  the race of Raghu.
सोम-,  m.
 
1. the lunar dynasty. 2. a name of
Yudhiṣṭhira.

Hindi

परिवार

Apte Hindi

Hindi

वंशः
पुं*
  - वमति उद्गिरति वम् + श तस्य नेत्वम्
बाँस

वंशः
पुं*
  - -
"जाति,  परिवार,  कुटुम्ब,  परंपरा"

वंशः
पुं*
  - -
लाठी

वंशः
पुं*
  - -
"बांसुरी,  मुरली,  अलगोझा या विपंचीनाड"

वंशः
पुं*
  - -
"संग्रह,  संघात,  समुच्चय"

वंशः
पुं*
  - -
"आर-पार,  शहतीर"

वंशः
पुं*
  - -
(बांस में) जोड़

वंशः
पुं*
  - -
एक प्रकार का ईख

वंशः
पुं*
  - -
रीढ़ की हड्डी

वंशः
पुं*
  - -
साल का वृक्ष

वंशः
पुं*
  - -
लम्बाई नापने का एक विशेष माप

वंशः
पुं*
  - वम्+श
संगीत का एक विशेष स्वर

वंशः
पुं*
  - वम्+श
बाँस

वंशः
पुं*
  - वम्+श
"अहंकार, अभिमान"

वंश
पुं*
  - वम्+श
कुल

L R Vaidya

English

 vaMSa {% m. %} 1. A bamboo,  स्फुटति पटुनिनादः शुष्कवंशस्थलीषु Rt.i.25,  Megh.ii.16
a race,  a family,  a lineage,  a dynasty,  क्व सूर्यप्रभवो वंशः क्व चाल्पविषया मतिः R.i.2,  ii.33,  Megh.i.6
an assemblage,  a multitude,  R.iii.39
a staff
a joint
the sāla tree
a sort of sugarcane
a flute,  a pipe
the backbone
a particular measure of length equal to ten hastas.

Bopp

Latin

 वंश m.
1) arundo. IN. 1. 8.
2) turba,  multitudo. DR. 8. 5.
3) stirps,  gens,  familia. IN. 5. 41. 43. (Cf. goth. raus, 
them. rausa,  arundo,  mutato v in r,  n in u (v. gr. comp.
§§. 20. 432.)
 germ. vet. rôr.)

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 vaṃśa,  m., 
(1) (cf. Pali vaṃsa,  tradition,  as in Dpvs. 〔18.3〕 saddhamma-vaṃsa-kovidā,  knowing the tradition of the true religion
 cf. Miln. 〔190.24,  27〕,  syn. paveṇi 31,  traditional usage,  orig. line of descent),  tradition: (na … parinirvāsyāmi) yāvan mayā buddhadharmasaṃgha-vaṃśo loke na pratiṣṭhāpito bhaviṣyati LV 〔377.17〕 (prose)
 Tib. sgra,  voice,  sound,  hence Foucaux (for BHS) renommée,  but I cannot find evidence for this mg. in Skt. or MIndic
(2) (= Pali Vaṃsa = Skt. Vatsa,  q.v.,  which is also used as Vaccha,  personal name,  in Pali) n. of a people: idaṃ Vaṃśarājakulaṃ ṛddhaṃ … LV 〔21.1〕 (no v.l.),  also 3 (v.l. Vaṃsa)
 Tib. bad sa (= Vatsa).

Lanman

English

 vaṃśá,  m.
	—1. cane or stock or stem,  esp.
of the bamboo
	—2. (like Eng. stock,  and
stem [rarely],  and Ger. Stamm) lineage, 
family,  race.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 वंश m. ° = प्रधावभूमि (Rennbahn),  S I,  501,  5.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

gling bu
१) ध्वनिनल २) वंश ३) वेणु

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च ।
वंशानुवंशचरितं पुराणं पञ्चलक्षणम् ॥ २५२ ॥
-wordlist-
 
पुराण (क्ली),  सर्ग (पुं),  प्रतिसर्ग (पुं),  वंश (पुं),  मन्वन्तर (क्ली),  वंशानुवंशचरित (क्ली)

--source--
 
कुल्यः कुलीनोऽभिजातः कौलेयकमहाकुलौ ॥ ५०२ ॥
जात्यो गोत्रं तु संतानोऽन्ववायोऽभिजनः कुलम् ।
अन्वयो जननं वंशः स्त्री नारी वनिता वधूः ॥ ५०३ ॥
वशा सीमन्तिनी वामा वर्णिनी महिलाबला ।
योषा योषिद्विशेषास्तु कान्ता भीरुर्नितम्बिनी ॥ ५०४ ॥
प्रमदा सुन्दरी रामा रमणी ललनाङ्गना ।
-wordlist-
 
कुल्य (पुं),  कुलीन (पुं),  अभिजात (पुं),  कौलेयक (पुं),  महाकुल (पुं),  जात्य (पुं),  गोत्र (क्ली),  सन्तान (पुं),  अन्ववाय (पुं),  अभिजन (पुं),  कुल (क्ली),  अन्वय (पुं),  जनन (क्ली),  वंश (पुं),  स्त्री (स्त्री),  नारी (स्त्री),  वनिता (स्त्री),  वधू (स्त्री),  वशा (स्त्री),  सीमन्तिनी (स्त्री),  वामा (स्त्री),  वर्णिनी (स्त्री),  महिला (स्त्री),  अबला (स्त्री),  योषा (स्त्री),  योषित् (स्त्री),  स्त्रीविशेष (पुं),  कान्ता (स्त्री),  भीरु (स्त्री),  नितम्बिनी (स्त्री),  प्रमदा (स्त्री),  सुन्दरी (स्त्री),  रामा (स्त्री),  रमणी (स्त्री),  ललना (स्त्री),  अङ्गना (स्त्री)

--source--
 
वंशो वेणुर्यवफलस्त्वचिसारस्तृणध्वजः ।
मस्करः शतपर्वा च स्वनवान्स तु कीचकः ॥ ११५३ ॥
-wordlist-
 
वंश (पुं),  वेणु (पुं),  यवफल (पुं),  त्वचिसार (पुं),  तृणध्वज (पुं),  मस्कर (पुं),  शतपर्वन् (पुं),  कीचक (पुं)

अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्

Sanskrit

--source--
 
नारायणे तीर्थपादः पुण्यश्लोको वलिंदमः ।
उरुक्रमोरुगायौ च तमोघ्नः श्रवणोऽपि च ॥ ६३ ॥
उदारथिर्लतापर्णः समुद्रः पांसुजालिकः ।
चतुर्व्यूहो नवव्यूहो नवशक्तिः प्रगण्डजित् ॥ ६४ ॥
द्वादशमूलः शतको दशावतार एकदृक् ।
हिरण्यकेशः सोमोऽहिस्त्रिधामा त्रिककुन्त्रिपात् ॥ ६५ ॥
मानंजरः पराविद्धः पृश्निगर्भोऽपराजितः ।
हिरण्यनाभः श्रीगर्भो वृषोत्साहः सहस्रजित् ॥ ६६ ॥
उर्ध्वकर्मा यज्ञधरो धर्मनेमिरसंयुतः ।
पुरुषो योगनिद्रालुः खण्डास्यः शलकाजितौ ॥ ६७ ॥
कालकुण्ठो वरारोहः श्रीकरो वायुवाहनः ।
वर्धमानश्चतुर्दंष्ट्रो नृसिंहवपुरव्ययः ॥ ६८ ॥
कपिलो भद्रकपिलः सुषेणः समितिंजयः ।
क्रतुधामा वासुभद्रो बहुरूपो महाक्रमः ॥ ६९ ॥
विधाताधार एकाङ्गो वृषाक्षः सुवृषोऽक्षजः ।
रन्तिदेवः सिन्धुवृषो जितमन्युर्वृकोदरः ॥ ७० ॥
बहुशृङ्गो रत्नबाहुः पुष्पहासो महातपाः ।
लोकनाभः सूक्ष्मनाभो धर्मनाभः पराक्रमः ॥ ७१ ॥
पद्महासो महाहंसः पद्मगर्भः सुरोत्तमः ।
शतवीरो महामायो ब्रह्मनाभः सरीसृपः ॥ ७२ ॥
वृन्दाङ्कोऽधोमुखो धन्वी सुधन्वा विश्वभुक्स्थिरः ।
शतानन्दश्चरुश्चापि यवनारिप्रमर्दनः ॥ ७३ ॥
यज्ञनेमिर्लोहिताक्ष एकपाद्द्विपदः कपिः ।
एकशृङ्गो यमकील आसन्दः शिवकीर्तनः ॥ ७४ ॥
शद्रुर्वंशः श्रीवराहः सदायोगी सुयामुनः ।
-wordlist-
 
तीर्थपाद (पुं),  पुण्यश्लोक (पुं),  बलिन्दम (पुं),  उरुक्रम (पुं),  उरुगाय (पुं),  तमोघ्न (पुं),  श्रवण (पुं),  उदारथि (पुं),  लतापर्ण (पुं),  सुभद्र (पुं),  पांशुजालिक (पुं),  चतुर्व्यूह (पुं),  नवव्यूह (पुं),  नवशक्ति (पुं),  षडङ्गजित् (पुं),  द्वादशमूल (पुं),  शतक (पुं),  दशावतार (पुं),  एकदृश् (पुं),  हिरण्यकेश (पुं),  सोम (पुं),  अहि (पुं),  त्रिधामन् (पुं),  त्रिककुद् (पुं),  त्रिपाद् (पुं),  मानञ्जर (पुं),  पराविद्ध (पुं),  पृश्निगर्भ (पुं),  अपराजित (पुं),  हिरण्यनाभ (पुं),  श्रीगर्भ (पुं),  वृषोत्साह (पुं),  सहस्रजित् (पुं),  ऊर्ध्वकर्मन् (पुं),  यज्ञधर (पुं),  धर्मनेमि (पुं),  असंयुत (पुं),  पुरुष (पुं),  योगनिद्रालु (पुं),  खण्डास्य (पुं),  शलिक (पुं),  अजित (पुं),  कालकुण्ठ (पुं),  वरारोह (पुं),  श्रीकर (पुं),  वायुवाहन (पुं),  वर्धमान (पुं),  चतुर्दंष्ट्र (पुं),  नृसिंहवपुस् (पुं),  अव्यय (पुं),  कपिल (पुं),  भद्रकपिल (पुं),  सुषेण (पुं),  समितिञ्जय (पुं),  क्रतुधामन् (पुं),  वासुभद्र (पुं),  बहुरूप (पुं),  महाक्रम (पुं),  विधातृ (पुं),  धार (पुं),  एकाङ्ग (पुं),  वृषाक्ष (पुं),  सुवृष (पुं),  अक्षज (पुं),  रन्तिदेव (पुं),  सिन्धुवृष (पुं),  जितमन्यु (पुं),  वृकोदर (पुं),  बहुशृङ्ग (पुं),  रत्नबाहु (पुं),  पुष्पहास (पुं),  महातपस् (पुं),  लोकनाभ (पुं),  सूक्ष्मनाभ (पुं),  धर्मनाभ (पुं),  पराक्रम (पुं),  पद्महास (पुं),  महहंस (पुं),  पद्मगर्भ (पुं),  सुरोत्तम (पुं),  शतवीर (पुं),  महामाय (पुं),  ब्रह्मनाभ (पुं),  सरीसृप (पुं),  वृन्दाङ्क (पुं),  अधोमुख (पुं),  धन्विन् (पुं),  सुधन्वन् (पुं),  विश्वभुज् (पुं),  स्थिर (पुं),  शतानन्त (पुं),  शरु (पुं),  यवनारि (पुं),  प्रमर्दन (पुं),  यज्ञनेमि (पुं),  लोहिताक्ष (पुं),  एकपाद् (पुं),  द्विपद (पुं),  कपि (पुं),  एकशृङ्ग (पुं),  यमकील (पुं),  आसन्द (पुं),  शिवकीर्तन (पुं),  शद्रु (पुं),  वंश (पुं),  श्रीवराह (पुं),  सदायोगिन् (पुं),  सुयामुन (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

त्वचिसार
त्वचिसार,  वंश,  वेणु,  त्वक्सार,  मस्कर
त्वचिसारश्च यो वंशो वेणुत्वक्सारमस्कराः ।
verse 2.1.1.204
page 0025

अन्ववाय
अन्ववाय,  अन्वय,  वंश,  गोत्र,  अभिजन,  कुल
अन्ववायोऽन्वयो वंशो गोत्रं चाभिजनः कुलम् ।
verse 2.1.1.396
page 0046

वंश
वंश,  पृष्ठास्थि
पृष्ठास्थन्यपि वंशः कदली करिवैजयन्त्यां च ॥ ८०३ ॥
verse 5.1.1.803
page 0093

नाममाला

Sanskrit

वंश,  अन्वय,  अन्ववाय,  आम्नाय,  संतति,  कुल
वंशोऽन्वयोऽन्ववायः स्यादाम्नायः संततिः कुलम् ॥ १२४ ॥
verse 0.1.1.124
page 0063

Mahabharata

English

Vaṃśa = Śiva (1000 names^2).

Vedic Reference

English

 1. Vaṃśa,  denoting the ‘rafters’ or ‘beams’ of the house as
made of bamboo cane,  is found in this sense from the Rigveda^1
onwards.^2 Cf. Tiraścīnavaṃśa,  Prācīnavaṃśa,  and see Gṛha.
1) i. 10,  1.
2) Av. iii. 12,  6
 ix. 3,  4
 Maitrāyaṇī
Saṃhitā,  iv. 8,  10
 Taittirīya Brāh-
maṇa,  i. 2,  3,  1
 Śatapatha Brāhmaṇa, 
ix. 1,  2,  25
 śālā-vaṃśa,  Aitareya Āraṇ-
yaka,  iii. 2,  1
 Śāṅkhāyana Āraṇyaka, 
viii. 1,  where perhaps the main beam
of the house is meant. Cf. Zimmer, 
Altindisches Leben,  71,  153
 Bloomfield, 
Hymns of the Atharvaveda,  346.

 2. Vaṃśa (lit. ‘bamboo’) in the sense of ‘spiritual gene-
alogy, ’^1 ‘list of teachers, ’ is found in the Śatapatha Brāhmaṇa, ^2
the Vaṃśa Brāhmaṇa, ^3 and the Śāṅkhāyana Āraṇyaka.^4
1) From the analogy of the successive
joints of the bamboo. Cf. ‘family-
tree.’
2) x. 6,  5,  9
 Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad, 
vi. 3,  14.
3) Indische Studien,  4,  374.
4) xv. 1.

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  वंशः
Root:  वंश
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ son
⇒ host
⇒ race
⇒ clan
⇒ stem
⇒ fife
⇒ joist
⇒ stock
⇒ joint
⇒ pride
⇒ spine
⇒ flute
⇒ bamboo
⇒ family
⇒ lineage
⇒ reed-pipe
⇒ back-bone
⇒ arrogance
⇒ offspring
⇒ cross-beam
⇒ bamboo cane
⇒ lineage race
⇒ bamboo-manna
⇒ family dynasty
⇒ upper nasal bone
⇒ assemblage multitude
⇒ stock (as of bamboo)
⇒ hollow or tubular bone
⇒ particular musical note
⇒ bamboo cane or any cane
⇒ particular measure of length
⇒ line of a pedigree or genealogy
⇒ upper timbers or beams of a house
⇒ rafters or laths fastened to the beams
⇒ succession or collection of similar things
⇒ central projecting part of a scimitar or sabre
Shloka(s): 
2|7|1|1 ► सन्ततिर्गोत्रजननकुलान्यभिजनान्वयौ। (ब्रह्मवर्गः)
2|7|1|2 ► वंशोऽन्ववायः सन्तानो वर्णाः स्युर्ब्राह्मणादयः॥ (ब्रह्मवर्गः)
3|3|13|1 ► शीलान्वयावनूके द्वे शल्के शकलवल्कले। (नानार्थवर्गः)
3|3|123|1 ► प्रसूनं पुष्पफलयोर्निधनं कुलनाशयोः। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|7|1|1 ⇢ सन्ततिः (सन्तति) (स्त्री) ⇒ mass, race, heap, issue, child, expanse, progeny, density, lineage, feeling, multitude, intensity, expansion, offspring, continuity, disposition, extending along, stretching along, causal connection, uninterruptedness, continued meditation, uninterrupted succession, stretching or extending along, continuous line or series or flow
➠ 2|7|1|1 ⇢ गोत्रम् (गोत्र) (नपुं) ⇒ kin, race, name, clan, class, genus, field, tribe, hurdle, stable, forest, family, species, cow-pen, lineage, increase, cow-shed, multitude, enclosure, possession, subdivision, family name, stable for cattle, umbrella or parasol, knowledge of probabilities, family enclosed by the hurdle, protection or shelter for cows, grandson and his descendants if no older offspring of the same ancestor than this grandson lives
➠ 2|7|1|1 ⇢ जननम् (जनन) (नपुं) ⇒ bat, race, birth, lineage, causing, begetting, causation, producing, generating, compassion, production, plant janI, plant kaTukA, queen-mother, birth i.e. life, coming into existence, Indian madder [Rubia cordifolia - Bot.], needle-flower jasmine [Jasminum auriculatum - Bot.]
➠ 2|7|1|1 ⇢ कुलम् (कुल) (नपुं) ⇒ lot, set, gang, race, clan, body, herd, front, flock, caste, house, swarm, tribe, troop, abode, number, family, company, forepart, multitude, community, assemblage, blue stone, high station, lineage [family], inhabited country, seat of a community, residence of a family, noble or eminent family or race
➠ 2|7|1|1 ⇢ अभिजनः (अभिजन) (पुं) ⇒ race, fame, family, descent, ancestors, notoriety, noble birth, noble descent, native country, head or ornament of a family
➠ 2|7|1|1 ⇢ अन्वयः (अन्वय) (पुं) ⇒ race, drift, tenor, syntax, family, lineage, concord, purport, relation, following, posterity, connection, construing, succession, association, logical connection, natural order of words, logical connection of words, or proposition and conclusion, being linked to or concerned with, logical connection of cause and effect, natural order or connection of words in a sentence
➠ 2|7|1|2 ⇢ वंशः (वंश) (पुं) ⇒ son, host, race, clan, stem, fife, joist, stock, joint, pride, spine, flute, bamboo, family, lineage, reed-pipe, back-bone, arrogance, offspring, cross-beam, bamboo cane, lineage race, bamboo-manna, family dynasty, upper nasal bone, assemblage multitude, stock (as of bamboo), hollow or tubular bone, particular musical note, bamboo cane or any cane, particular measure of length, line of a pedigree or genealogy, upper timbers or beams of a house, rafters or laths fastened to the beams, succession or collection of similar things, central projecting part of a scimitar or sabre
➠ 2|7|1|2 ⇢ अन्ववायः (अन्ववाय) (पुं)
➠ 2|7|1|2 ⇢ सन्तानः (सन्तान) (पुं) ⇒ issue, progeny, offspring, sinew or ligature, kalpa tree or its flower, one of the five trees of indra's heaven
➠ 3|3|13|1 ⇢ अनूकम् (अनूक) (नपुं) ⇒ race, family, character, disposition, peculiarity of race
➠ 3|3|123|1 ⇢ निधनम् (निधन) (नपुं) ⇒ end, loss, poor, race, family, domicile, receptacle, conclusion, any finale, destruction, annihilation, settling down, having no property, residence or place of residence, concluding passage of a sAman which is sung in chorus
Related word(s): 
जातिः ➡ मनुष्यः
उपाधि ➡ समूहः
परा_अपरासंबन्धः ➡ सगोत्रः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 वंशः,  पुं,
   (वमति उद्गिरति पुरुषान् वन्यते इतिवा । टु वम उद्गिरणे इति धातोर्यद्वा वन शब्देइति धातोर्बाहुलकात् शः । यद्बा,  वष्टिउश्यते इति वा । वशंकान्तौ + अच् घञ् वा ।ततो नुम् ।) पुत्त्रपौत्त्रादिः । तत्पर्य्यायः ।सन्ततिः २ गोत्रम् ३ जननम् ४ कुलम् ५अभिजनः ६ अन्वयः ७ अन्ववायः ८ सन्तानः९ । इत्यमरः । २ । ७ । १ ॥
 निघनम् १०जातिः ११ । इति जटाधरः ॥
 कुलञ्च विद्ययाजन्मना वा प्राणिनामेकलक्षणः सन्तानो वंशइति जयादित्यः । धनेन विद्यया वा ख्यातस्या-पत्यधारा वंश इति सुभूः । वमति उद्गिरतिपूर्व्वपुरुषान् वंशः नाम्नीति शः । इत्यमर-टीकायां भरतः ॥
 * ॥
 (यथा,  रघुः । १ । २ ।“क्व भूर्य्यप्रभवो वंशः क्व चाल्पविषया मतिः ।तितीर्षुर्दुस्तरं मोहादुडुपेनास्मि सागरम् ॥
”पुत्त्रः । यथा,  भागवते । ९ । २ । १७ ।“नृपस्य वंशः सुमतिर्भूतज्योतिस्ततो वसुः ॥
”)तृणजातिविशेषः । वाँश इति भाषा । तत्-पर्य्यायः । त्वक्सारः २ कर्म्मारः ३ त्वचिसारः ४तृणध्वजः ५ शतपर्व्वा ६ यवफलः ७ वेणुः ८मस्करः ९ तेजनः १० । इत्यमरः । २ । ४ ।६० ॥
 किष्कुपर्व्वा ११ । इति जटाधरः ॥
वम्भः १२ । इति शब्दरत्नावली ॥
 तृणकेतुकः १३कण्टालुः १४ कण्टकी १५ महाबलः १६ दृढ-ग्रन्थिः १७ दृढपत्रः १८ धनुर्द्रुमः १९ धानुष्यः २०दृढकाण्डः २१ ॥
 (यथा,  ऋतुसंहारे । १ । २५ ।“ध्वनति पवनविद्धः पर्व्वतानां दरीषुस्फुटति पटुनिनादः शुष्कवंशस्थलीषु ।प्रसरति तृणमध्ये लब्धवृद्धिः क्षणेनक्षपयति मृगयूथं प्राप्तलग्नो दवाग्निः ॥
”)अस्य गुणाः । अम्लत्वम् । कषायत्वम् ।किञ्चित्तिक्तत्वम् । शीतलत्वम् । मूत्रकृच्छ्र-प्रमेहार्शःपित्तदाहास्रनाशित्वञ्च । इति राज-निर्घण्टः ॥
 * ॥
 अपि च ।“वंशः सरो हिमः स्वादुः कषायो वस्ति-शोधनः ।छेदनः कफपित्तघ्नः कुष्ठास्रव्रणशोथजित् ॥
 * ॥
तत्करीरः कटुः पाके रसे रूक्षो गुरुः सरः ।कषायः कफकृत् स्वादुर्व्विदाही वातपित्तलः ॥
तद्यवास्तु सरा रूक्षाः कषायाः कटुपाकिनः ।वातपित्तकरा उष्णा बद्धमूत्राः कफापहाः ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
 * ॥
(गृहोर्द्धकाष्ठम् । यथा,  --“वंशः पृष्ठास्थ्नि गेहोर्द्ध्वकाष्ठे वेणौ गणे कुले ॥
”इति रघुटीकायां मल्लिनाथधृतकेशवः । ७ । ३९ ॥
)पृष्ठावयवः । पिठेर दोडा इति भाषा ॥
 (यथा, भागवते । ११ । ८ । ३३ ।“यदस्थिभिर्निर्म्मितवंशवंश्य-स्थूनं त्वचा रोमनखैः पिनद्धम् ॥
”)वर्गः । इति मेदिनी । शे,  १३ ॥
 (यथा,  रघुः ।७ । ३९ ।“उत्थापितः संयति रेणुरश्वैःसान्द्रीकृतः स्यन्दनवंशचक्रैः ॥
”)वाद्यभाण्डविशेषः । इति धरणिः ॥
 वाँशी इतिभाषा ॥
 (यथा,  रघुः । २ । १२ ।“स कीचकैर्मारुतपूर्णरन्ध्रैःकूजद्भिरापादितवंशकृत्यम् ।शुश्राव कुञ्जेषु यशः स्वमुच्चै-रुद्गीयमानं वनदेवताभिः ॥
”विवृतिरस्य वंशीशब्दे द्रष्टव्या ॥
) इक्षुः ।सालवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥
 (प्राधागर्भ-सम्भूताप्सरोविशेषे,  स्त्री । यथा,  महाभारते ।१ । ६५ । ४६ ।“अनवद्यां मनुं वंशामसुरां मार्गणप्रियाम् ।अनूपां सुभगां भासीमिति प्राधा व्यजायत ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 वंश पु०
  वमति उद्गिरति वम--श तस्य नेत्त्वम् । १ पुत्रपौत्रा-द्यपत्यवर्गे २ तृणजातिभेदे (वाँश) अमरः ।“वंशः सरो हिमः स्वादुः कषायो वस्तिशोधनः ।छेदनः कफपित्तघ्नः कुष्ठास्रव्रणशोथजित् । तत्करीरःकटुः पाकरसे रूक्षो गुरुः सरः । कषायः कफकृत्स्वादुर्विदाही वातपित्तलः । तद्यवास्तु सरा रूक्षाःकषायाः कटुपाकिनः । वातपित्तकरा उष्णा बद्धमूत्राःकफापहाः” भावप्र० । ३ पृष्ठावयवे ४ वर्गे च मेदि०५ इक्षौ ६ सालवृक्षे च राजनि० । ७ वाद्यभेदे पुंस्त्री०धरणिः स्त्रीत्वे गौरा० ङीष् “वंशीकलेन वडिशेन”इति वृन्दावनचम्पूः । तद्विवृतिर्यथा“तालेन राजते गीतं तालो वादित्रसम्भवः । गरीय-स्तेन वादित्रं तच्चतुर्विधमुच्यते । ततं शुषिरमानद्धंघनमित्थं चतुर्विधम् । ततं तन्त्रीगतं वाद्यं वंशाद्यंशुषिरं तथा । चर्मावनद्धमानद्धं घनं तालादिकंमतम्” । तत्र शुषिरं यथा “वंशोऽथ पारी मधुरीतित्तिरी शङ्खबाहुला । तोडही मुरली वुक्का शृङ्गिकास्वरनाभयः । शृङ्गं कापालिकं वंशश्चर्मवंशस्तथा परः ।एते शुषिरभेदास्तु कथिताः पूर्वसूरिभिः । वर्त्तुलःसरलश्चैव प्रर्वदोषविवर्जितः । वैणवः खादिरो वापिरक्तचन्दनजोऽथ वा । श्रीखण्डजोऽथ सौवर्णो दन्ति-दन्तमयोऽपि वा । राजतस्ताम्रजो वापि लौहजःस्फाटिकोऽथ वा । कनिष्ठाङ्गुलितुल्येन गर्भरन्ध्रेणशोभितः । शिल्पविद्याप्रवीणेन वंशःकार्य्यो मनोहर ।वंशेनैव मतःप्रीतिः मतङ्गमुनिनोदितम । ततोऽन्येऽपितदाकारा वंशा एव प्रकीर्त्तिताः । तत्र त्यक्त्वा शिरो-देशादधोद्विमितमङ्गुलम् । फुत्काररन्ध्र कुर्वीत मित-मङ्गुलिपर्वणा । पञ्च ङ्गुलानि संत्यज्य ताररन्ध्राणिकारयेत् । कुर्य्यात्तथान्यरन्ध्राणि सप्तसंख्यानि कौशलात् ।बदरीवीजतुल्यानि संत्यज्यार्द्धार्द्धमङ्गुलम् । प्रान्तयो-बन्धनं कार्य्यं स्वराद्यैर्नादहेतवे । सिक्थकेन कला देयातेन सुस्वरता भवेत् । पञ्चाङ्गुलोऽयं वंशः स्यादेकैका-ङ्गुलिवृद्धितः । षडङ्गुलानि नाम्ना स्यात् यावदष्टादशा-ङ्गुलम् । फुत्कारताररन्ध्रस्य यावदङ्गुलिमन्तरम् । तदेवनाम वंशस्य वांशिकैः परिकीर्त्त्यते । एकाङ्गुलोद्व्यङ्गुलश्चत्र्यङ्गुलश्चतुरङ्गुलः । अतितारतरत्वेन वांशिकैः समुपे-क्षितः । त्रयोदशाङ्गुलो वंशोऽपरः पञ्चदशाङ्गुलः । नि-न्दितो वंशतत्त्वज्ञैस्तथा सप्तदशाङ्गुलः । महानन्दस्तथा-नन्दो विजयोऽथ जयस्तथा । चत्वार उत्तमा वंशा मतङ्गमुनिसम्मताः । दशाङ्गुलो महानन्दोनन्द एकादशा-ङ्गुलः । दृदशाङ्गुलमानस्तु विजयः परिकीर्त्तितः ।चतुर्दशाङ्गुलमितो जय इत्यभिधीयते । ब्रह्मा रुद्रोरविर्विष्णुः क्रमादत्र व्यवस्थिताः । नैविड्यं प्रौढता-चापि मुस्वरत्वञ्च शीघ्रता । माधुर्य्यमिति पञ्चामी फुत्-कृतेषु गुणाः स्मृताः । शीत्कारबहुलः स्तब्धो विस्यरःस्फुटितो लघुः । अमधुरश्च विज्ञेयाः षड्दोषाः फुत्कृतेक्रमात् । वृथा प्रयोगबाहुल्यमल्पता गीतवादने ।एभिर्दोषैर्युतोऽतीव निन्दितो वांशिको मतः । स्थानकादिनयाभिज्ञोगमकाढ्यः स्फुटाक्षरः । शीघ्रहस्तःकलाभिज्ञो वांशिको रक्त उच्यते । प्रमुक्तिर्वद्धमुक्तिश्चयुक्तिश्चेत्यङ्गुले गुणाः । सुस्थानत्वं सुस्वरत्वमङ्गुली-सारणक्रिया । समस्तगमकज्ञानं रागरागाङ्गवेदिता ।क्रियाभाषाविभाषासु दक्षता गीतवादने । स्वस्थानेचापि दुःस्थाने नादनिर्माणकौशलम् । गातॄणां स्थान-दातृत्वं तद्दोषाच्छादनं तथा । वांशिकस्य गुणा एतेमया संक्षिप्य दर्शिताः” सङ्गीतदा० ।

Capeller

German

 वंश॑ m.
  Rohr,  bes. Bambus
 Balken, 
Sparre,  Rohrpfeife,  Flöte
 Stamm, 
Geschlecht.

Grassman

German

 vaṃśá,  m.,  Rohr,  Bambusrohr,  Rohrstab
 2〉 Balken siehe a-vaṃśá.
-ám {10, 1} tvā úd 〰 iva yemire.

Burnouf

French

 वंश वंश m.
  race,  lignée,  famille.
		 Réunion, 
multitude.
		 Roseau,  bambou.
		 Epine dorsale. -- M. f.
  [ई]
flûte,  chalumeau.
वंशक m.
  esp. de canne à sucre.
		 Esp. de sole,  poisson. 
-- N. f.
  (वंशिका) bois d'aloès. -- F. flûte,  pipeau.
वंशकफ n.
  (कफ) flocon de coton. 
वंशक्षीरी f.
  suc concret du bambou.
वंशज a. (जन्) issu d'une noble race. -- S. n.
  et f.
 
[आ] manne de bambou.
वंशनालिका f.
  tube de roseau
 pipeau,  chalumeau,  flûte.
वंशपत्रक m.
  esp. de sole,  poisson.  -- N. orpiment jaune.
वंशरोचना f.
  manne de bambou.
वंशलोचना f.
  mms.
वंशचलाका f.
  cheville de bambou
		 tige de bambou formant
le corps d'une वीणा।
वंशिक n.
  f.
  [आ] bois d'aloës.
वंश्य a. (sfx. य) de bonne famille. -- S. m.
  fils
élève.

Stchoupak

French

 वंश-
 m.
  bambou 
 poutre,  traverse,  rayon (de ruche,  etc.) 
 flûte, 
pipeau 
 colonne vertébrale,  os tubulaire 
 lignée,  race,  dynastie 
 n.
  d'une
note de musique 
 fierté 
 ifc. assemblage,  multitude 
 -क- sorte de canne
à sucre 
 os tubulaire.
°कर- °कृत्- ag. qui fonde ou continue une race,  une dynastie,  une
famille 
 m.
  fils.
°कर्म-कृत्- ag. qui travaille le bambou 
 °कर्म-कृत्य- nt. jeu de
flûte.
°गोप्तृ- ag. gardien,  protecteur,  soutien de la race,  de la famille.
°चरित- nt. histoire d'une dynastie,  etc.
°चिन्तक- m.
  connaisseur de généalogies.
°ज- a. fait en bambou 
 issu d'une famille,  appartenant à une ou à la
même famille.
°धर- ag. qui soutient ou continue la famille,  etc.
°नाडिका- °नाडी- f.
  tube ou flûte de bambou.
°नाथ- m.
  chef de dynastie,  de famille.
°निश्रेणी- f.
  échelle en bambou.
°पोत- m.
  jeune bambou 
 enfant de bonne famille.
°बाह्य- a. expulsé de sa famille.
°भृत्- ag. soutien,  chef de famille.
°भोज्य- a. v. dont la famille doit jouir,  héréditaire.
°राज- m.
  grande tige de bambou.
°वर्धन- a. qui accroît,  qui fait prospérer la famille 
 nt. fait de
l'accroître 
 m.
  fils 
 °वर्धिन्- a. id.
°वितति- f.
  fourré de bambous.
°स्था- f.
  n.
  d'un mètre (4×12 syllabes).
°स्थिति- f.
  stabilité ou assises de la race,  de la famille,  descendance.
°हीन- a. v. sans famille.
वंशानुक्रम- m.
  suite de générations,  généalogie.
वंशानुग- a. qui passe de génération en génération. 
वंशानुचरित- nt. = {%°carita- 
 %} généalogie.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.