| YouTube Channel

व (va)

 
शब्दसागरः
English
व The twenty-ninth consonant of the Nagari alphabet, or more pro-
perly the semi vowel V
it is often confounded with the labial
consonant or ब, with which it is also optionally interchangeable.
व
m.
 (-वः)
1. Air, wind.
2. The arm.
3. A name of VARUṆA.
4. Ad-
dressing.
5. Auspiciousness.
6. Strong, powerful.
7. A dwelling.
8. The residence of VARUṆA.
9. The ocean.
10. Water.
11.
Shaving.
12. Like, as, (rarely used.)
13. An epithet of RĀHU.
14.
A tiger.
15. Cloth.
f.
 (-वा)
1. Going.
2. Hurting, injury.
3. An
arrow.
4. Weaving.
5. A weaver.
n.
 (-वं) A sort of incantation or
Mantra, of which the object is the deity VARUṆA.
E.
 वा to go, to
injure, &c.,
aff.
 ड ।
Capeller Eng
English
व
indecl.
 = इव.
Yates
English
व
v The 29th consonant
last let-
ter of the liquids.
व (वः) 1.
m.
 Air
the arm
Varuna
his residence
shaving.
f.
 (वा)
Going
injury
arrow
weav-
ing.
n.
 Incantation to
Varuna.
Wilson
English
व The twenty-ninth consonant of the Nāgarī alphabet, or more
properly the semivowel V
it is often confounded.
with the labial
consonant or ब, with which it is also optionally interchangeable.
व
m.
 (-वः)
1 Air, wind.
2 The arm.
3 A name of VARUṆA.
4 Addressing.
5 Auspiciousness.
6 Strong, powerful.
7 A dwelling.
8 The residence of VARUṆA.
9 The ocean.
10 Water.
11 Shaving.
12 Like, as.
f.
 (वा)
1 Going.
2 Hurting, injury.
3 An arrow.
4 Weaving.
5 A weaver.
n.
 (वं) A sort of incantation or Mantra, of which the
object is the deity VARUṆA.
E.
 वा to go, to injure, &c.,
aff.
 ड.
Apte
English
व [v],
a.
 Powerful, strong.
वः Air, wind.
The arm.
N.
 of Varuṇa.
Conciliation.
Addressing.
Auspiciousness.
Residence, dwelling.
The ocean.
A tiger.
Cloth.
Reverence.
N.
 of Rāhu.
The residence of Varuṇa.
the esculent root of the water lily. -वम्
N.
 of Varuṇa (Medinī).
ind.
 Like, as
as in मणी बोष्ट्रस्य लम्बेते प्रियौ वत्सतरौ मम Sk. (where the word may be व or वा)
Mb.
 * 12.177.12 (com. वाशब्द इवार्थे).
वम् [vam], 1
P.
 (वमति, वान्त
caus. वामयति, वमयति
but with prepositions only वमयति)
To vomit, spit out, eject from the mouth
रक्तं चावमिषुर्मुखैः
Bk.*
 15.62
9.1
14.3.
To send forth or out, pour out, give out, give off, give forth, emit (fig. also)
किमाग्नेयग्रावा निकृत इव तेजांसि वमति
U.*
 6.14
Ś.*
 2.7
R.*
 16.66
Me.*
 2
अविदितगुणापि सत्कविभणितिः कर्णेषु वमति मधुधाराम् Vās.
To throw out or down
वान्तमाल्यः
R.*
 7.6.
To reject
अथैतद्वचः पणयो वमन्नित् Ṛv.1.18.8.
Apte 1890
English
व a. Powerful, strong.
वः 1 Air, wind.
2 The arm.
3 N. of Varuṇa.
4 Conciliation.
5 Addressing.
6 Auspiciousness.
7 Residence, dwelling.
8 The ocean.
9 A tiger.
10 Cloth.
11 Reverence.
12 N. of Rāhu.
13 The residence of Varuṇa.
14 The esculent root of the water-lily.
वं N. of Varuṇa (Medinī).
ind. Like, as
as in मणी वोष्ट्रस्य लंबेते प्रियौ वत्सतरौ मम Sk.
(where the word may be व or वा).
Monier Williams Cologne
English
1. व the 3rd semivowel (corresponding to the vowels उ and ऊ, and having the sound of the English v, except when forming the last member of a conjunct consonant, in which case it is pronounced like w
it is often confounded and interchanged with the labial consonant ब्).
2. व
m.
 (only
L.
 ) air, wind
the arm
N.
 of Varuṇa
the ocean, water
addressing
reverence
conciliation
auspiciousness
a dwelling
a tiger
cloth
the esculent root of the water-lily
व
n.
 a weaver (?). a sort of incantation or Mantra (of which the object is the deity Varuṇa)
=
 प्र-चतस्
व
mfn.
 strong, powerful.
3. व
ind.
=
 इव, like, as,
MBh.
Kāv.
&c.
 (in some more or less doubtful cases).
Monier Williams 1872
English
व 1. व, the twenty-ninth consonant of
the Devanāgarī alphabet, being the semivowel of the
vowels उ, ऊ, and having the sound of the English
v, except when forming the last member of a con-
junct consonant, in which case it is pronounced like
w
it is often confounded with the labial consonant
ब्, with which it may frequently be interchanged.
व 2. व, अस्, m. (fr. rt. 2. वा), air, wind
the arm
N. of Varuṇa
addressing
conciliation
auspiciousness
reverence
a dwelling
the residence
of Varuṇa
the ocean, water
a tiger
cloth
the escu-
lent root of the water-lily
(आ), f. going
hurting, in-
jury
an arrow
weaving
(अम्), n. a sort of incantation
or Mantra (of which the object is the deity Varuṇa)
= प्र-चेतस्
(अस्, आ, अम्), strong, powerful.
व 3. व, ind. = इव, like, as.
Macdonell
English
व va, pcl. = इव iva, like (very rare).
Benfey
English
व व, adv. Like, as (= इव), MBh.
12, 6597
Ragh. 4, 42 (Calc.)
Megh. 81.
Apte Hindi
Hindi
वः
पुं*
 - वा + ड
"वायु, हवा"
वः
पुं*
 - -
भुजा
वः
पुं*
 - -
वरुण
वः
पुं*
 - -
समाधान
वः
पुं*
 - -
संबोधित करना
वः
पुं*
 - -
मांगलिकता
वः
पुं*
 - -
"निवास, आवास"
वः
पुं*
 - -
समुद्र
वः
पुं*
 - -
व्याघ्र
वः
पुं*
 - -
कपड़ा
वः
पुं*
 - -
राहु
वम्
नपुं*
 - -
वरुण
वम्
अव्य* - -
"की भांति, के समान ‘जैसा कि’"
वम्
"भ्वा* पर* , , प्रेर* , " - -
"वमन करना, थूक देना, मुँह से बाहर निकालना "
वम्
"भ्वा* पर* , , प्रेर* , " - -
"बाहर भेजना, उडेलना, बाहर करना, उद्गीरण करना, बाहर निकालना, उत्सर्जन करना"
वम्
"भ्वा* पर* , , प्रेर* , " - -
"बाहर फेंकना, नीचे डाल देना"
वम्
"भ्वा* पर* , , प्रेर* , " - -
अस्वीकृत करना
L R Vaidya
English
va {% (I) m. %} 1. Air, wind
2. an epithet of Varuṇa
3. conciliation
4. addressing
5. an epithet of Rāhu
6. auspiciousness
7. a residence
8. the ocean
9. a tiger
10. cloth.
va {% (II) n. %} An epithet of Varuṇa.
va {% (III) ind. (rarely used) %} Like, as, (मणी वोष्ट्रस्य लंबेते प्रियौ वत्सतरौ मम is quoted as an instance of this in Siddhāntakaumudī).
Edgerton Buddhist Hybrid
English
va,
(1) (= Pali id.
see also vā), MIndic for Skt. iva, most commonly in vss, as, like
often written ca in mss. of Mv, and em. by Senart
among the cases where mss. read va (sometimes with v.l. ca) are: dharmaṃ imaṃ pāṇitala va (v.l. ca) darśaye Mv 〔i.297.14〕 (vs)
others, 〔iii.5.5〕 (vs)
〔14.13〕 (vs)
〔78.11〕 (vs)
〔110.11〕 (vs, v.l. ca)
〔119.12〕 (vs, v.l. ca)
〔123.19〕 (vs, v.l. ca)
〔290.12〕 (prose)
〔384.19〕 (vs)
padumaṃ va vāriṇā SP 〔313.3〕 (vs, no v.l.)
gagane va pakṣī Gv 〔473.15〕 (vs)
others after final -e or o, SP 〔26.7〕
〔127.9〕
〔128.13〕
LV 〔49.21〕
〔173.6〕
〔188.14〕
Mv 〔i.75.6〕
〔ii.115.4〕
Samādh 〔19.26〕
Bhad 〔20〕
abhramukto va Ud 〔xvi.5, 7〕, oldest ms., changed in later mss. to °mukta iva (unmetr.) or °muktaiva
after -ā, Mv 〔i.203.2〕 = 〔ii.6.19〕
after -ā for -ās, drumā va SP 〔131.4〕
after -a for -am, kāṣṭha va LV 〔322.8〕
bhadraṃ va Ud 〔xix.12〕, oldest ms., later v.l. bhadram iva (unmetr.)
naḍāgāram iva kuñjaraḥ Divy 〔68.20〕 = 〔138.27〕 (vs), so text, but meter requires °raṃ va (or °reva?)
a few cases where va is Senartʼs em., but quite certainly right, are: Mv 〔ii.241.8〕 (vs
mss. vā or yā
meter requires va
for iva)
in the rest Mv mss. ca, em. Senart va: Mv 〔ii.38.12〕 (vs)
āmapātraṃ va ambunā 〔240.11〕 (vs
same line, āmapātram ivāmbunā LV 〔263.1〕)
〔250.2〕
〔iii.110.10〕
〔123.20〕
there are many other cases where Senart reads va for mss. ca, not all certain
(2) (see also vā) perhaps for Skt. eva, as in Pali, but the cases noted are few, and most could be em. to ca (the reverse of ca for va = iva, just mentioned): kālaṃ (mss. kāla
metr. indifferent) va nātināmenti Mv 〔i.192.14〕 (vs)
(tam rājyenābhiṣiñcatha, ) so va rājā bhaviṣyati Mv 〔ii.436.14〕 (prose), possibly he and no other (but prob., with ca, and he) will become king
(amṛtaṃ) mayā bhikṣavaḥ sākṣātkṛto(!) 'mṛtagāmī va (v.l. ya
Weller 〔38〕 ‘Schreibfehler für ca’, prob. rightly) mārgaḥ LV 〔409.8〕 (prose)
darśenti dharmacaryāṃ (meter requires cariyāṃ) va sudharmaniṣṭhāṃ Gv 〔477.6〕 (vs: printed vasudhar°, which is impossible
va = eva could be assumed)
kukṣigatā va Mv 〔i.144.13〕 (prose), here clearly = eva, still in their mothersʼ wombs
viśiṣṭarūpaṃ v' iha SP 〔90.11〕 (vs), all mss., could be for eva
both edd. em. c' iha
in 〔91.12〕 (vs) WT em. va, with Tib. ñid, for mss. ca (plausibly)
(3) va m.c. for vā (as in Pali), or: mañjughoṣu yatha yādṛśo va ham Gv 〔489.10〕 (vs), like Mañjughoṣa, or such as I (Maitreya) am.
Indian Epigraphical Glossary
English
va (IE 8-1), abbreviation of vaḍḍavāra (Saturday or
Thursday).
va (CII 3
IA 8-1), an abbreviation of vadya or ‘the dark
fortnight’ or else a substitute for ba (abbreviation of bahula)
used in connection with di
see ba-di, va-di.
va, vā (IE 8-1), abbreviation of Prakrit vassa or vāsa-
Sanskrit varṣā, the rainy season.
val13inaḍaikk-iḍum-paṇam (SITI), Tamil
road cess.
val13iy-āyam (SITI), Tamil-Sanskrit
tolls on the roadways.
val13udiy-accu-vargam (SITI), Tamil-Sanskrit
group of
taxes payable in Pāṇḍya coins.
vaṉ-pāṭṭam (SITI), Tamil
fixed rent in kind due under
a lease-deed which does not provide for any relief against loss
due to drought.
Kridanta Forms
Sanskrit
वम् (टुव꣡मँ꣡ उद्गिरणे मित् अनुपसर्गाद्वा १९४८ - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = वमनम्
अनीयर् = वमनीयः - वमनीया
ण्वुल् = वमकः - वमिका
तुमुँन् = वमितुम्
तव्य = वमितव्यः - वमितव्या
तृच् = वमिता - वमित्री
क्त्वा = वमित्वा
ल्यप् = प्रवम्य
क्तवतुँ = वमितवान् - वमितवती
क्त = वमितः - वमिता
शतृँ = वमन् - वमन्ती
Abhyankara Grammar
English
व (1) the semivowel व्: see व्
(2) personal-ending substituted for वस् in the perfect ( लिट् ) first person (उत्तमपुरुष), and in the present tense in the case of the root विद्
cf. परस्मैपदानां णलतुसुस्० and विदो लटो वा. P. III. 4.82, 83
(3) krt affix क्विप् , क्विन् or वि of which only व् remains
cf. अनिगन्तोञ्चतौ वप्रत्यये P. VI. 2.52
cf. also विष्वग्देवयोश्र्च टेरद्यञ्चतौ वप्रत्यये VI.3.92.the affix is mention- ed as वप्रत्यय by Panini, but, in fact, it is व् , अ being added for ease in pronunciation
(4) tad. affix in the sense of possession added along with the other affixes इन् , इक, and वत् to the word केश and to some other words such as मणि, हिरण्य, राजी, अर्णस् etc. as also to गाण्डी and अजग
cf. P. V. 2. 109, 110.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
1. व nur scheinbar Mālav. (ed. Boll.) 40, da hier पृच्छतेव zu verbinden ist.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 प्रबल, सबल, स्वोजस्, सौजस्, अतिबल, अदभ्र, उग्र, उद्बल, ऊर्जावत, ऊर्जस्वत्, तवस्वत्, तव्य, तीव्र, तुङ्ग, दूप्र, दृप्र, दृप्र, प्रकृष्ट, बलबली, बलभद्र, बलावस्थ, बलूल, व, सत्वन्, स्थामवत्,
adjective
बलेन सह।
"प्रबलेन वेगेन वायुः वहति।"
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
व, वात, वरुण, रुद्र, सान्त्वन
वो वाते वरुणे रुद्रे सान्त्वने वाऽव्ययः पुनः ॥ ३९ ॥
verse 1.1.1.39
page 0122
व, पदार्थ, उपमान, विकल्प, समुच्चय
पदार्थ उपमाने च विकल्पे च समुच्चये ।
verse 1.1.1.40
page 0122
Tamil
Tamil
வ : போல, அது போல.
पुराणम्
English
व / VA ({#va#}). This letter means varuṇa and letter ‘Vi’ means separation (of lovers). (agni purāṇa, Chapter 348).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
व, वकारः । स च व्यञ्जनस्य ऊनत्रिंशवर्णः । यव-र्गस्य चतुर्थवर्णश्च । अस्योच्चारणस्थानं दन्तःओष्ठश्च । इति व्याकरणम् ॥
(यथा, शिक्षा-याम् । १८ ।“जिह्वामूले तु कुः प्रोक्तो दन्त्योष्ठो वः स्मृतोबुधैः ॥
”)दन्त्यवकारः । स च अन्तःस्थवर्णः । यथा ।अन्तःस्था य र ल वाः । इति कलापव्याक-रणम् ॥
अपि च ।“ततोऽक्षरसमाम्नायमसृजद्भगवानजः ।अन्तःस्थोष्मस्वरस्पर्शह्रस्वदीर्घादिलक्षणम् ॥
”इति श्रीभागवते १२ स्कन्धे ६ अध्यायः ॥
“ततस्तेभ्योऽक्षराणां समाम्नायं समाहारं तमे-वाह । अन्तःस्था य र ल वाः । उष्माणः शष स हाः । स्वरा अकाराद्याः । स्पर्शाःकादयो मावसानाः । ह्रस्वा दीर्घाश्च । आदि-शब्दात् जिह्वामूलीयादयः । त एव लक्षणंस्वरूपं यस्य तम् ।” इति तट्टीकायां श्रीधर-स्वामी ॥
* ॥
“यवरलीयवकारस्य प फ ब भ मवा इत्येकपदोक्त्या उत्पत्तिस्थानमोष्ठमुक्त्वा दन्त्य-कार्य्यार्थं दन्त्यमध्येऽपि त थ द ध न ल सा वइति भिन्नपदे पठितवान् । यथा संवुवूर्षतिइत्यादौ वकारस्य ओष्ठ्यत्वात् उर् दन्त्यत्वात्अनुस्वारस्य मकारो न स्यात् । वैदिकास्तुअस्योत्पत्तिस्थानं दन्त एवेत्याहुः । अतएवतद्विष्णोः परमं पदं इत्यादौ तथैवोच्चारयन्ति ।”इति मुग्धबोधतीकायां दुर्गादासः ॥
* ॥
तस्य पर्य्यायः ।“वो बाणो वारुणी सूक्ष्मा वरुणो देव-संज्ञकः ।तोयं लान्तश्च वामांशः ॥
” इति बीजवर्णाभि-धानम् ॥
* ॥
अपि च ।“वकारो वरुणो बाणः स्वेदः खड्गीश्वरो जवः ॥
”इति रुद्रयामले मन्त्रकोषः ॥
* ॥
अपि च ।“वो बाणो वारुणी सूक्ष्मा वरुणो देवसंज्ञकः ।खड्गीशो ज्वालिनी वक्षः कलमध्वनिवाचकः ॥
उत्कारीशस्तु नावीतो वज्रा स्फिक् सागरःशुचिः ।त्रिधातुः शङ्करः श्रेष्ठो विशेषो यमसादनम् ॥
”इति नानातन्त्रशास्त्रम् ॥
तस्य स्वरूपं यथा, --“वकारं चञ्चलापाङ्गि कुण्डली मोक्षमव्ययम् ।पञ्चप्राणमयं वर्णं त्रिशक्तिसहितं सदा ॥
त्रिबिन्दुसहितं वर्णमात्मादितत्त्वसंयुतम् ।पञ्चदेवमयं वर्णं पीतविद्युल्लतामयम् ॥
चतुर्व्वर्गप्रदं वर्णं सर्व्वसिद्धिप्रदायकम् ।त्रिशक्तिसहितं देवि ! त्रिबिन्दुसहितं सदा ॥
”इति कामधेनुतन्त्रम् ॥
* ॥
वङ्गौयवर्णमालायामस्य लेखनप्रकारो यथा, --“कोणत्रययुता रेखा ब्रह्मविष्णुशिवात्मिका ।माया शक्तिः परा नित्या ध्यानमस्य प्रचक्ष्यते ॥
”इति वर्णोद्धारतन्त्रम् ॥
* ॥
अस्य ध्यानम् ।“कुन्दपुष्पप्रभां देवीं द्विभुजां पङ्कजेक्षणाम् ।शुक्लमाल्याम्बरधरां रत्नहारोज्ज्वलां पराम् ॥
साधकाभीष्टदां सिद्धां सिद्धिदां सिद्धसेविताम् ।एवं ध्यात्वा वकारन्तु तन्मन्त्रं दशधा जपेत् ॥
”इति वर्णोद्धारतन्त्रम् ॥
व,
व्य,
 इवार्थः । इति मेदिनी । वे, १ ॥
(यथा, रघुः । ४ । ४२ ।“ताम्बूलीनां दलैस्तत्र रचितापानभूमयः ।नारिकेलासवं योधाः शात्रवं व यशः पपुः ॥
”)
वं,
क्ली,
 (वा ल गमनहिंसयोः + कः ।) प्रचेताः ।इति मेदिनी । वे, १ ॥
वरुणबीजम् । इतितन्त्रम् ॥
वः,
पुं,
 (वानमिति । वा + भावे घः ।) सान्त्व-नम् । (वाति गच्छतीति । वाल गमने + कः ।)वायुः । वरुणः । इति मेदिनी । वे, १ ॥
बाहुः । मन्त्रणम् । कल्याणम् । बलवान् ।वसतिः । वरुणालयः । इति शब्दरत्नावली ॥
शार्द्दूलः । वस्त्रम् । शालूकः । वन्दनम् ।इति नानैकाक्षरकोषः ॥
वः, [स्] त्रि, युष्मान् । युष्मभ्यम् । युष्माकम् ।यष्मच्छब्दस्य द्बितीयाचतुर्थीषष्ठीबहुवचनान्त-रूपोऽयम् । इति व्याकरणम् ॥
(यथा, मुग्ध-बोधे ।“पुष्णा तु वो नोऽपि हरिर्धनं वोददातु नो हन्त्वशुभानि वो नः ॥
”पादवाक्यादौ तु अस्य प्रयोगो न भवति । इतिवैयाकरणिकाः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
व
पु०
 वा--ड । १ वायौ २ वरुणे ३ सान्त्वने ४ मन्त्रणे मेदि०५ राहौ ६ कल्याणे ७ बलवति ८ वसतौ ९ समुद्रे च शब्द-च० १० व्याघ्रे० ११ वसने १३ शालूके १३ वन्दने च एकाक्षर-को० । १४ सादृश्ये
अव्य०
 मेदि० “शात्रवं व यशः पपुः”रघुः । १५ वरुणे
न०
 मेदि० । १६ वरुणवीजे मान्तमव्यवम् ।
Capeller
German
व Indecl. = इव.
1. व॑ mehrend, stärkend
m.
 Mehrung,
Förderung.
Grassman
German
va, wie, siehe iva.
Burnouf
French
व व 43ᵉ lettre et 4ᵉ semivoyelle de l'alphabet
sanscrit. Analogue à la voyelle उ उ, il tient le milieu entre
elle et le ब ब, qu'il remplace très-souvent. Qqf. dans le
Veda, le व् compte pour une syllabe
ainsi, स्वस्तिभिस् égale
सु-अ-स्ति-भिस्। Il répond à व्, व्,
β, φ, फ़्, et qqf. à l'esprit rude ou même à l'esprit doux.
व व
m.
 (वा) vent, souffle.
Bras, बाहु।
Force, pouvoir (वश्).
Habitation (वस्).
Varuṇa
eau
Océan. -- F. वा mouvement, marche
choc
flèche.
Tissage (वे) -- N. व mantra en l'honneur de Varuṇa.
Stchoupak
French
व
= इव (rare).