लौहित्य (lauhitya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 लौहित्य nf.  (-त्य-ती) Redness.
	 m.
  (-त्यः)
	 1. A male river.
	 2. The ocean.  E.
 
लोहित as above,  ष्यञ् pleonasm. 

Capeller Eng

English

 लौहित्य m.
  a kind of rice,  N.
  of a river etc.
 n.
 
redness. 
!!

Yates

English

 लौहित्य (त्यं-ती) 1.
n.
  3.
f.
  Redness.
m.
  A male river
 the ocean. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   लौहित्य  lauhitya  m.
   kind of rice   
   लौहित्य  lauhitya  m.
   patron    
   लौहित्य  lauhitya  n.
   redness   
   लौहित्य  lauhitya  n.
   red colour    

Wilson

English

 लौहित्य
nf.  (-त्यं-ती) Redness.
m.
  (-त्यः)
1 A male river.
2 The ocean. 
E.
  लोहित as above,  ष्यञ् pleonasm. 

Apte

English

लौहित्यः [lauhityḥ],  [लोहितस्य भावः ष्यञ् स्वार्थे ष्यञ् वा] N.
  of a river,  the Brahmaputra
 चकम्पे तीर्णलौहित्ये तस्मिन् प्राग्- ज्योतिषेश्वरः R.*
  4.81 (where Malli. says: तीर्णा लौहित्या नाम नदी येन but quotes no authority). -त्यम् Redness.

Apte 1890

English

 लौहित्यः [लोहितस्य भावः प्यञ् स्वार्थे ष्यञ् वा] N. of a river,  the Brahmaputra
 चकंपे तीर्णलौहित्ये तस्मिन् प्राग्ज्योतिषेश्वरः R. 4. 81
 (where Malli. says
 तीर्णा लौहित्या नाम नदी येन but quotes no authority). 
त्यं Redness. 

Monier Williams Cologne

English

 लौहित्य m.
  (fr.  id.) a kind of rice,  Car.
  (cf.   लोहित्य)

 patron.
   (also pl.
 ),  Hariv.
  (cf.   g. गर्गादि)

 N.
  of a river,  the Brahma-putra,  MBh.
  
 Hariv.
 

 of a sea,  ib.

 of a mountain,  MBh.
  

 लौहित्य n.
  (prob.) of a Tīrtha,  ib.

 red colour,  redness,  Sāh.
 

Monier Williams 1872

English

 लौहित्य,  अस्,  m. (fr. 1. लोहित),  a patronymic
N. of a river,  the Brahma-putra
 of a sea
 of a
mountain
 of a Tīrtha,  (in this sense probably अम्, 
n.)
 (अम्),  n. red colour,  redness.

Macdonell

English

 लौहित्य lauhit-ya,  m.
  pat. (fr. lohita),  N. 🞄of a river,  Brahmaputra
 n.
  redness.

Benfey

English

 लौहित्य लौहित्य,  i. e. लोहित + य, 
n.
  Redness.

Apte Hindi

Hindi

लौहित्यः
पुं*
  - लोहितस्य भावः ष्यञ् स्वार्थे ष्यञ् वा
"एक नदी का नाम,   ब्रह्मपुत्र"

लौहित्यम्
नपुं*
   - -
लाली

L R Vaidya

English

 lOhitya {% (I) m. %} A name of the river Brahmaputrā,  चंपके तीर्णलौहित्ये तस्मिन् प्राग्ज्योतिषेश्वरः R.iv.81. (Mall. however,  understands the word to be लौहित्या).

 lOhitya {% (II) n. %} Redness.

Mahabharata

English

Lauhitya^1 (“the bloody one”),  name of an ocean. § 11 (Parvasaṅgr.): I,  2,  630 (sāgaraṃ,  cf. § 794).--§ 794 (Mahāprasthānikap.): XVII,  1,  33 (salilārṇavaṃ,  Arjuna threw the Gāṇḍīva [which belonged to Varuṇa]
into L.). Cf. Lohita(ḥ) udadhi(ḥ).

Lauhitya^2,  a river,  the present Brahmaputra. § 268 (Varuṇasabhāv.): II,  9,  374 (mahānadaḥ,  among the rivers present in the palace of Varuṇa).--§ 280 (Bhīmasena): II,  30,  1100 (in the east
 = the ocean,  BR.).--§ 295 (Dyūtap.): II,  52,  1864 (Lºam abhitaś ca ye
 name of a mountain,  Nīl.). Cf. Lohita,  Lohityā.

Lauhitya^3,  a tīrtha. § 370 (Tīrthayātrāp.): III,  85,  8144.--§ 733u (Punarāvartanandā): XIII,  25,  1732. Cf. Lauhitya^2.

पुराणम्

English

लौहित्य १ / LAUHITYA I. A country of Purāṇic fame. This country of out-castes was conquered by bhīma and he took from there different kinds of diamonds. (Śloka 26,  Chapter 30,  Sabhā Parva).

लौहित्य २ / LAUHITYA II. A sacred place constructed by the powers of śrī rāma. If one bathes in a pond there one would become golden in colour. (Śloka 2,  Chapter 85,  Vana Parva and Chapter 25,  anuśāsana parva).

Vedic Reference

English

 Lauhitya,  ‘descendant of Lohita, ’ is the patronymic of a
large number of teachers in the Jaiminīya Upaniṣad Brāhmaṇa, 
which clearly must have been the special object of study of the
Lauhitya family. See Kṛṣṇadatta,  Kṛṣṇarāta,  Jayaka,  Tri-
veda Kṛṣṇarāta,  Dakṣa Jayanta,  Palligupta,  Mitrabhūti, 
Yaśasvin Jayanta,  Vipaścit Dṛḍhajayanta,  Vaipaścita
Dārḍhajayanti,  Vaipaścita Dārḍhajayanti Dṛḍhajayanta,  Śyā-
majayanta,  Śyāmasujayanta,  Satyaśravas. A Lauhitya or
Lauhikya is also mentioned as a teacher in the Śāṅkhāyana
Āraṇyaka.^1 The form of name (Jayanta) affected by the family, 
and the silence of the older texts,  proves that they were
modern.
1) vii. 22
 Keith,  Śāṅkhāyana Āraṇyaka,  50,  n. 1.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 लौहित्यं,  क्ली,
   (लोहितस्य भावः । लोहित +ष्यञ् ।) लोहितत्वम् । इति मेदिनी ।ये,  १०२ ॥

 लौहित्यः पुं,
   (लोहित एव । स्वार्थे ष्यञ् ।)नदभेदः । स च ब्रह्मपुत्त्रः । इति मेदिनी ।ये,  १०२ ॥
 सागरः । इति शब्दमाला ॥
 तस्यनदविशेषस्य उत्पत्तिर्यथा,  --सगर उवाच ।“अमोघायां कथं जज्ञे लौहित्यो ब्रह्मणः सुतः ।कथं शान्तनुभार्य्यायां रतः स कमलासनः ॥
पारस्त्रैणेयपुत्त्रो वा कथं जज्ञे पितामहात् ।तत् सर्व्वं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व द्विजोत्तम ॥
और्व्व उवाच ।शृणु त्वं नृपशार्द्दूल कथयामि महत्तरम् ।आख्यानं ब्रह्मपुत्त्रस्य लौहितस्य महात्मनः ॥
हरिवर्षे महावर्षे शान्तनुर्नाम नामतः ।मुनिरासीन्महाभागो ज्ञानवान् सुतपोधनः ॥
तस्य भार्य्या महाभागा अमोघाख्या महा-सती ।हिरण्यगर्भस्य मुनेस्तृणवृन्दाश्रमोद्भवा ॥
तया सार्द्धं स कैलासमर्य्यादापर्व्वतेऽवसत् ।लोहित्याख्यस्य सरसस्तीरे वै गन्धमादने ॥
एकदा स तपोनिष्ठो निजपुष्पादिगोचरे ।जगाम वनमध्यन्तु चिन्वन् बहुफलानि च ॥
तस्मिन्नवसरे ब्रह्मा सर्व्वलोकपितामहः ।तत्राजगाम यत्रास्ति अमोघा शान्तनोः प्रिया ॥
तां दृष्ट्वा हेमगर्भाभां युवतीमतिसुन्दरीम् ।मोहितो मदनेनाशु तथाभूद्दूषितेन्द्रियः ॥
उदीरितेन्द्रियो भूत्वा जिघृक्षुस्तां महासतीम् ।अथाधावत्तदा ब्रह्मा संमुखो मदनार्द्दितः ॥
धावमानं विधातारं दृष्ट्वामोघा महासती ।मैवं मैवमिति प्रोक्त्वा पर्णशालां व्यलीयत ॥
इदञ्चोवाच धातारममोघा कुपिता तदा ।पर्णशालात्तरगता द्वारमावृत्य तत्क्षणात् ॥
अकार्य्यं न मया कार्य्यं मुनिपत्न्या विगर्हितम् ।बलात् प्रमथ्ये चाहं तत्त्वया त्वाञ्च शपाम्यहम् ॥
अमोघया चैवमुक्ते विधातुश्च तदा नृप ।रेतश्चस्कन्द च तदैवाश्रमे शान्तनोर्मुनेः ॥
च्युते रेतसि धातापि हंसयानं समास्थितः ।लज्जयातिपरीतात्मा द्रुतं वै स्वाश्रमं ययौ ॥
गते वेधसिं शान्तनुर्निजमाश्रममागतः ।आगत्य दृष्ट्वा हसानां पदक्षोभं तथा भुवि ॥
तेजश्च पतितं भूमौ विधातुर्ज्वलनोपमम् ।अमोघां परिपप्रच्छ पर्णशालान्तरस्थिताम् ॥
किमेतदत्र शुभगे प्रवृत्तं दृश्यते तु यत् ।पक्षिणाञ्च पदक्षोभं तेजश्चेदञ्च कीदृशम् ॥
सा तस्य वचन श्रुत्वा शान्तनुं मुनिसत्तमम् ।अमर्षितेव न्यगददाकुला विकलानना ॥
हंसयुक्तस्यन्दनेन कोऽप्यागत्य चतुर्मुखः ।कमण्डलुकरो भीरू रतिं मां समयाचत ॥
ततो मया मर्त्सितश्च उटजान्तरलीनया ।प्रच्याव्य तेजः संयातो मम शापभयार्द्दितः ॥
कुरु तत्र प्रतीकारं यदि शक्नोषि शान्तनो ।न हि मां धर्षणां सोढुं कश्चित् शक्रोति जीव-भृत् ॥
स तस्या वचनं श्रुत्वा स्वयं ब्रह्मा समागतः ।इति निश्चित्य मनसा तत्र ध्यानपरोऽभवत् ॥
दिव्यध्यानेन तज्ज्ञात्वा देवकार्य्यमुपस्थितम् ।तीर्थावतारणञ्चापि हिताय जगतां मुनिः ॥
ध्यात्वोदर्कं चिन्तयित्वा स्वभार्य्यामिदमब्रवीत् ।इदं तेजो ब्रह्मणस्त्वं पिबामोघे ममाज्ञया ॥
हिताय सर्व्वजगतां देवकार्य्यार्थसिद्धये ।भवत्या निकटं ब्रह्मा स्वयमेव समागतः ॥
त्वामप्राप्य महाकृत्यमावयोः स समर्प्य च ।गतो निजास्पदं तत्त्वं कर्त्तुमर्हसि तद्वचः ॥
तत् श्रुत्वा शान्तनोर्व्वाक्यममोघातीव लज्जिता ।सान्त्वयन्तीव तं प्राह पतिं नत्वा महासती ॥
नान्यस्य तेजो धास्यामि न चेत्ते विमनस्कता ।अवश्यं यदि कर्त्तव्यं पीत्वा त्वं मयि चोत्सृज ॥
ततस्तस्या वचः श्रुत्वा युक्तं तथ्यञ्च शान्तनुः ।स्वयं पीत्वा च तत्तेजस्तस्या गर्भे व्यसेचयत् ॥
संक्रामितैः शान्तनुना तेजोभिर्ब्रह्मणः सती ।गर्भं दधानामोघाख्या हिताय जगतां ततः ॥
तस्यां काले तु संप्राप्ते संजातो जलसञ्चयः ।तन्मध्ये तनयश्चापि नीलवासाः किरीटधृक् ॥
रत्नमालासमायुक्तो रक्तगौरश्च ब्रह्मवत् ।चतुर्भुजः पद्मविद्याधरशक्तिधरस्तथा ॥
शिशुभारशिरःस्थश्च तुल्यकायो जलोत्करैः ।तं जातञ्च तथा भूतं शान्तनुर्लोकशान्तनुः ।चतुर्णां पर्व्वतानाञ्च मध्यदेशे न्यवेशयत् ॥
कैलासश्चोत्तरे पार्श्वे दक्षिणे गन्धमादनः ।जारुधिः पश्चिमे शैलः पूर्व्वे सम्बर्त्तकाह्वयः ॥
तेषां मध्ये स्वयं कुण्डं पर्व्वतानां विधेः सुतः ।कृत्वातिववृधे नित्यं शरदीव निशाकरः ॥
तं तोयमध्यगं पुत्त्रमासाद्य द्रुहिणः स्वयम् ।क्रमतस्तस्य संस्कारानकरोद्देहशुद्धये ॥
अथ काले बहुतिथे व्यतीते ब्रह्मणः सुतः ।तोयराशिस्वरूपेण ववृधे पञ्चयोजनान् ॥
तस्मिन् देवाः पपुः सस्नुर्द्वितीय इव सागरे ।शीतामलजले हृद्ये देव्यश्चाप्सरसां गणैः ॥
तस्मिन्नवसरे रामो जामदग्न्यः प्रतापवान् ।चक्रे मातृवधं घोरमत्युग्रं पितुराज्ञया ॥
तस्य पापस्य मोक्षाय स्वपितुश्चोपदेशतः ।स जगाम महाकुण्डं ब्रह्माख्यं स्नातुमिच्छया ॥
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च मातृहत्यां व्यपानयत् ।वीथीं परशुना कृत्वा तञ्च क्ष्मामवतारयत् ॥
”इति कालिकापुराणे जामदग्न्योपाख्याने ८४अध्यायः ॥
 * ॥
 अपि च ।“जातसंप्रत्ययः सोऽथ तीर्थमासाद्य तं वरम् ।वीथीं परशुना कृत्वा ब्रह्मपुत्त्रमवाहयत् ॥
ब्रह्मकुण्डात् सुतः सोऽथ कासारे लोहिताह्वये ।कैलासोपत्यकायान्तु न्यपतद्ब्रह्मणः सुतः ॥
तस्यापि सरसस्तीरं समुत्थाय महाबलः ।कुठारेण दिशं पूर्व्वामनयद्ब्रह्मणः सुतम् ॥
ततोऽपरत्रापि गिरिं हेमशृङ्गं विभिद्य च ।कामरूपान्तरं पीठमवाहयदमुं हरिः ॥
तस्य नाम विधिश्चक्रे स्वयं लोहितगङ्गकम् ।लोहित्यात् सरसो जातो लौहित्याख्यस्ततोऽभवत् ॥
स कामरूपमखिलं पीठमाप्लाव्य वारिणा ।गोपयन् सर्व्वतीर्थानि दक्षिणं याति सागरम् ॥
प्रागेव दिव्ययमुनां संत्यक्त्वा ब्रह्मणः सुतः ।पुनः पतति लौहित्ये गत्वा द्वादशयोजनम् ॥
चैत्रे मासि सिताष्टम्यां यो नरो नियतेन्द्रियः ।स्नाति लौहित्यतोयेषु स याति ब्रह्मणः पदम् ॥
चैत्रन्तु सकलं मासं शुचिः प्रयतमानसः ।लौहित्यतोये यः स्नाति स कैवल्यमवाप्नुयात् ॥
”इति कालिकापुराणे ८५ अध्यायः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 लौहित्य न०
  लोहितस्य भावः ष्यञ् स्वार्थे ष्यञ् वा । १ रक्त-वर्णे २ रक्तत्वे “लोहितात् सरसो जातो लोहित्यस्तु ततोऽभवत्” उक्ते ३ ब्रह्मपुत्रनदभेदे । “तीर्णलौहित्ये” रघुः ।

Capeller

German

 लौहित्य m.
  Art Reis,  Fluss- u. Bergn. 
n.
  Röte.

Stchoupak

French

 लौहित्य-
 m.
  n.
  d'un fleuve (Brahmaputra) 
 d'un Tīrtha.
°कार- m.
  forgeron. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.