लोह (loha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 लोह mn.  (-हः-हं)
	 1. Iron,  either crude or wrought.
	 2. Steel.
	 3. Any
metal.
	 4. A weapon. 
	 5. Aloe-wood or Agallochum. 
	 6. Blood.
	 m.
 
(-हः) A red coloured goat.
	 f.
  (-हा)
	 1. Red,  reddish.
	 2. Made of cop-
per or iron. 
 E.
  लू to cut,  aff.
   ह ।

Capeller Eng

English

 लोह॑ a.
  reddish,  of copper or iron.  m.
  n.
  reddish metal, 
copper,  also iron & metal i.g.
  
 n.
  an iron vessel.

Yates

English

 लोह (हः-हं) 1.
m.
  n.
  Iron
 any metal, 
a weapon
 aloe wood
 blood.
m.
  A red coloured goat.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

लोह 	-	 loha 	-	 m.
  	-	 iron
लोह 	-	 loha 	-	 m.
  	-	 metal
लोह 	-	 loha 	-	 adj.
  	-	  made of copper
लोह 	-	 loha 	-	 adj.
  	-	  reddish
लोह 	-	 loha 	-	 adj.
  	-	  copper-coloured
लोह 	-	 loha 	-	 adj.
  	-	  made of iron
लोह 	-	 loha 	-	 adj.
  	-	  red
लोह 	-	 loha 	-	 m.
  	-	  weapon
लोह 	-	 loha 	-	 m.
  	-	  fish-hook
लोह 	-	 loha 	-	 m.
  	-	  iron or steel or gold or any metal
लोह 	-	 loha 	-	 m.
  	-	  blood
लोह 	-	 loha 	-	 m.
  	-	  kind of bird
लोह 	-	 loha 	-	 m.
  	-	  red goat
लोह 	-	 loha 	-	 m.
  	-	  copper
लोह 	-	 loha 	-	 n.
  	-	  aloe wood
लोह 	-	 loha 	-	 n.
  	-	  red metal
लोह 	-	 loha 	-	 n.
  	-	  any object or vessel made of iron
लोह 	-	 loha 	-	 n.
  	-	  Agallochum or agarwood  [ aromatic resin embedded wood ]
लोह-दण्ड,  उद्दण्ड 	-	 loha-daNDa,  uddaNDa 	-	 m.
  	-	  crow-bar  [ from lever ]

Wilson

English

 लोह
mn.  (-हः-हं)
1 Iron,  either crude or wrought.
2 Steel.
3 Any metal.
4 A weapon. 
5 Aloe wood or Agallochum. 
6 Blood.
m.
  (-हः) A red-coloured goat.
E.
  ल to cut,  aff.
   ह.

Apte

English

लोह [lōha],  a.
 

Red,  reddish.

Made of copper,  coppery.

Made of iron
 भ्रमतश्च वराहस्य लोहस्य प्रमुखे समम् Mb.
 *  1. 135.23.

हः,  हम् Copper.

Iron. 

Steel.

Any metal
 वस्तून्योषधयः स्नेहा रसलोहमृदो जलम् Bhāg.*
  2. 6.24.

Gold
 यथा सौम्यैकेन लोहमणिना Ch. Up.*
   6.1.5.

Blood.

A weapon
 अद्भ्यो$ग्निर्त्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोह- मुत्थितम् Ms.*
  9.321.

A fish-hook. -हः The red goat
 कालशाकं महाशल्काः खड्गलोहामिषं मधु Ms.*
  3.272. -हम् Aloewood. Comp.
   -अग्रम् the iron point (फल) of an arrow
 सितलोहाग्रनखः खमाससाद Ki.*
  13.25. -अजः the red goat. -अभिसारः,  -अभिहारः N.
  of a military ceremony resembling नीराजन q. v. 
 लोहाभिसारो निर्वृत्तः कुरुक्षेत्रमकर्दमम् Mb.
 *  5.16.93. -आख्यम् agallochum.  -आमिषः the flesh of the red-haired goat. -उच्छिष्टम्,  -उत्थम्,  -किट्टम्,  -निर्यासम्,  -मलम् rust of iron (मण्डूर).-उत्तमम् gold. -कान्तः a loadstone,  magnet. -कारः a blacksmith. -कुम्भी an iron boiler
 लोहकुम्भीश्च तैलस्य क्वाथ्यमानाः समन्ततः Mb.
 *  18.2.24. -घातकः a blacksmith.-चर्मवत् a.
  covered with plates of iron or metal
 लोह- चर्मवती चापि साग्निः सगुडशृङ्गिका Mb.
 *  3.15.8. -चारकः,  -दारकः N.
  of a hell
 असिपत्रवनं चैव लोहदारकमेव च Ms.*
  4. 9. -चूर्णम् iron-filings,  rust of iron. 

जम् bell-metal.

iron-filings. -जालम् a coat of mail. -जित् m.
  a diamond. -द्राविन् m.
  borax. -नालः an iron arrow.-पृष्ठः a heron. 

प्रतिमा an anvil.

an iron image.-बद्ध a.
  tipped or studded with iron.  -मणिः an ingot of gold
 यथा सोम्यैकेन लोहमणिना Ch. Up.*
   6.1.5. -मात्रः a spear. -मारक a.
  calcining a metal. -मुक्तिका red pearl. -रजस् n.
  rust of iron.  -राजकम् silver. -लिङ्गम् a boil filled with blood. -वरम् gold. -वर्मन् n.
  ironarmour,  mail.

शङ्कुः an iron spike.

N.
  of a hell
 लोहशङ्कुमृजीषं च पन्थानं शाल्मलीं नदीम् Ms.*
  4.9.-शुद्धिकरः,  -श्लेषणः borax. -संकरम् blue steel.

Apte 1890

English

 लोह a. 1 Red,  reddish. 
2 Made of copper,  coppery. 
3 Made of iron. 
हः,  
हं 1 Copper. 
2 Iron. 
3 Steel. 
4 Any metal. 
5 Gold. 
6 Blood. 
7 A weapon
 Ms. 9. 321. 
8 A fish-hook. 
हः The red goat. 
हं Aloe-wood. 
Comp. 
अजः the red goat. 
अभिसारः,  
अभिहारः N. of a military ceremony resembling नीराजन q. v. 
आमिषः the flesh of the red-haired goat. 
उत्तमं gold. 
कांतः a loadstone,  magnet. 
कारः a blacksmith. 
किट्टं rust of iron. 
घातकः a blacksmith. 
चूर्णं iron-filings,  rust of iron. 
जं {1} bell-metal. {2} iron-filings. 
जांलं a coat of mail. 
जित् m. a diamond. 
द्राविन् m. borax. 
नालः an iron arrow. 
पृष्ठः a heron. 
प्रतिमा {1} an anvil. {2} an iron image. 
वद्ध a. tipped or studded with iron. 
मारक a. calcining a metal. 
मुक्तिका red pearl. 
रजस् n. rust of iron. 
राजकं silver. 
लिंगं a boil filled with blood. 
वरं gold. 
वर्मन् n. iron-armour,  mail. 
शंकुः an iron spike. 
श्लेषणः borax. 
संकरं blue steel. 

Monier Williams Cologne

English

 लोह॑ mfn.
   (prob. fr.
  a √ रुह् for a lost √ रुध्,  ‘to be red’
 cf.
   रोहि,  रोहिण &c.
  ) red,  reddish,  copper-coloured,  ŚrS.
 
 MBh.
  

 made of copper,  ŚBr.
   (Sch.)

 made of iron,  Kauś.
 

 लोह॑ m.
  n.
  red metal,  copper,  VS.
  &c.
   &c.
  

 लोह॑ m.
  (in later language) iron (either crude or wrought) or steel or gold or any metal

 a weapon,  L.
 

 a fish-hook,  L.
 

 blood,  L.
 

 the red goat (cf.   लोहाज),  Gaut.
 
 Mn.
  
 Yājñ.

 (prob.) a kind of bird,  MārkP.
  

 N.
  of a man g. नडादि

 (pl. ) N.
  of a people,  MBh.
  

 लोह॑ n.
  any object or vessel made of iron,  Kāv.
 

 aloe wood,  Agallochum,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 लोह लोह,  अस्,  आ,  अम् (probably a later
form of रोह,  fr. rt. 1. रुह्,  or fr. a lost rt. रुध्, 
cf. रोहित,  लोहित,  रुधिर),  red,  reddish,  copper-
coloured
 made of copper,  coppery
 made of iron
(अस्,  अम्),  m. n. red metal,  copper
 iron (either
crude or wrought)
 steel
 any metal
 gold
 a
weapon
 a fish-hook
 blood
 (अस्),  m. the red goat
[cf. लोहाज]
 a proper N.
 (आस्),  m. pl.,  N. of a
people
 (अम्),  n. aloe wood,  Agallochum.
—लोह-
कण्टक,  अस्,  m. a kind of thorny shrub,  Vanguiera
Spinosa.
—लोह-कान्त,  अस्,  m. a magnet,  loadstone.
—लोह-कार,  अस्,  m. a worker in iron,  smelter of
iron,  iron-smith,  blacksmith
 (ई),  f.,  N. of the Tantra
goddess Atibalā.
—लोह-कारक,  अस्,  m. an iron-
smith,  blacksmith.
—लोहकार-भस्त्रा,  f. a black-
smith's bellows.
—लोह-किट्ट,  अम्,  n. rust of iron
or iron filings.
—लोह-गिरि,  इस्,  m.,  N. of a moun-
tain.
—लोह-घातक,  अस्,  m. ‘iron-striker, ’ a
blacksmith.
—लोह-चारिणी,  f.,  N. of a river.
—लो-
ह-चूर्ण,  अम्,  n. rust of iron,  iron filings.
—लोह-
ज,  अम्,  n. bell-metal
 rust of iron or iron filings.
—लोह-जङ्घ,  अस्,  m.,  N. of a Brāhman
 (आस्), 
m. pl.,  N. of a people.
—लोह-जाल,  अम्,  n. an
iron net,  a coat of mail.
—लोह-जित्,  त्,  m. ‘con-
quering iron (in hardness),  ‘a diamond.
—लोह-ता-
रणी,  f.,  N. of a river,  (also read लोह-तारिणी,  लोह-
चारिणी।)
—लोह-दारक,  अस्,  m.,  N. of one of the
twenty-one hells (Manu IV. 90).
—लोह-द्राविन्, 
ई,  इणी,  इ,  melting copper or iron,  fusing metal
 (ई), 
m. borax.
—लोह-नगर,  अम्,  n.,  N. of a town.
—लोह-नाल,  अस्,  m. an iron arrow.
—लोह-पाश, 
अस्,  m. an iron chain.
—लोह-पुर,  N. of a place.
—लोह-पृष्ठ,  अस्,  m. ‘iron-backed, ’ a heron.
—लोह-प्रतिमा,  f. an iron image
 an anvil.
—लोह-बद्ध,  अस्,  आ,  अम्,  studded with iron (as
a war-club).
—लोह-मय,  अस्,  ई,  अम्,  made of iron
or copper,  composed or consisting of iron,  iron.
—लोह-मारक,  अस्,  इका,  अम्,  calcining metal
(अस्),  m. Achyranthes Triandra.
—लोह-मुक्तिका,  f.
a red pearl.
—लोह-मेखल,  अस्,  आ,  अम्,  wearing
a metal girdle
 (आ),  f.,  N. of one of the Mātṛs
attending on Skanda.
—लोह-यष्टी,  f.,  N. of a
place.
—लोह-रजस्,  अस्,  n. iron-dust,  rust of iron
or iron filings.
—लोह-राजक,  अम्,  n. silver.
—लो-
ह-लिङ्ग,  अम्,  n. a boil or abscess filled with blood.
—लोह-वर,  अम्,  n. the most precious metal,  gold.
—लोह-वर्मन्,  अ,  n. iron armour,  mail.
—लोह-
वाल,  अस्,  m. a kind of rice.
—लोह-शङ्कु,  उस्,  m.
an iron pike,  iron stake or spike
 (उस्),  m. ‘iron-
spiked,  ‘N. of one of the twenty-one hells (Manu
IV. 90).
—लोह-श्लेषण,  अस्,  ई,  अम्,  uniting
metals
 (अस्),  m. borax.
—लोह-सङ्कर,  अम्,  n.
blue steel.
—लोहाकर (°ह-आक्°),  अस्,  m.,  N. of a
town.
—लोहा-कर्ण,  अस्,  ई,  अम् (लोहा for लोह), 
Ved. red-eared.
—लोहाङ्गारक (°ह-अङ्°),  N. of a
hell (‘pit of red-hot charcoal’).
—लोहाचल (°ह-
अच्°),  अस्,  m.,  N. of a mountain.
—लोहाज (°ह-
अज),  अस्,  m. the red goat.
—लोहाज-वक्त्र,  अस्, 
m.,  N. of one of Skanda's attendants.
—लोहाण्ड
(°ह-अण्° or °ह-आण्°),  see Gaṇa Gaurādi to Pāṇ.
IV. 1,  41.
—लोहाभिसार (°ह-अभ्°),  अस्,  m.,  N.
of a military ceremony performed on the tenth day
after the Nī-rājana,  (this ceremony or lustration of
arms was formerly observed by kings before com-
mencing a campaign,  but is now usually confined to
the domestic decoration and worship of the soldiers’
weapons)
 = लोहाभिहार.
—लोहाभिहार (°ह-
अभ्°),  अस्,  m. = नी-राजन.
—लोहामिष (°ह-
आम्°),  अम्,  n. the flesh of the red-haired goat.
—लो-
हायस (°ह-आय्°),  अम्,  n.,  Ved. any metal mixed
with copper.
—लोहार्गल (°ह-अर्°),  अम्,  n.,  N.
of a Tīrtha.
—लोहोत्तम (°ह-उत्°),  अम्,  n. the
best metal,  gold.

Macdonell

English

 लोह loh-á,  a.
  [√ luh = √ 1. rudh] reddish 🞄(rare)
 made of copper (Br.¹),  — iron (S.¹)
 🞄m.  n.
  reddish metal,  copper (V.)
 iron,  metal 🞄(C.)
 m.
  red goat
 iron fish-hook
 object or 🞄vessel made of iron
 -kāra,  m.
  blacksmith
 🞄-cūrṇa,  n.
  iron rust
 -ja,  a.
  made of iron
 🞄-jaṅgha,  m.
  N. of a Brāhman
 -jāla,  n.
  🞄iron net,  coat of mail
 -daṇḍa,  m.
  rod of 🞄iron
 -nagara,  m.
  N. of a town
 -pāśa,  m.
  🞄iron chain
 -máya,  a.
  made of copper or iron. 

Benfey

English

 लोह लोह,  i. e. लुह्,  instead of रुध्
(see रुधिर),  + अ, 
 I. m.
  and n.
 
 1.
Iron,  Man.  9,  321
 Pañc. 100,  23 (cf. 
my transl.).
 2. Steel.
 3. Any metal, 
Hit. i. d. 92,  M.M.
 4. A weapon. 
 5.
A fish-hook,  Kām.  Nītis. 1,  44.
 6.
Blood.
 7. Aloe-wood.
 II. m.
  An
iron-coloured kid,  Man.  3,  272.
 -- Comp.
 
कृष्ण-,  n.
  the loadstone,  Suśr. 1,  142,  17.
नील-,  n.
  blue steel,  Rām.  3,  53,  57. पञ्-
चलोह,  i. e.
पञ्चन्-,  n.
  a metallic alloy
containing five metals,  copper,  brass, 
tin,  lead,  and iron. 
महा-,  m.
  the load-
stone.
रवि-,  n.
  copper.
सार-,  n.
  steel.

Hindi

लोहा

Apte Hindi

Hindi

लोह
वि* - "लूयतेऽनेन,  लू+ह"
"लाल,  लाल रंग का "

लोह
वि* - "लूयतेऽनेन,  लू+ह"
"तांबे का बना हुआ,  ताम्रमय"

लोह
वि* - "लूयतेऽनेन,  लू+ह"
लोहे का बना हुआ

लोहः
पुं*
  - -
लाल बकरा

लोहम्
नपुं*
   - -
अगर की लकड़ी

लोहः
पुं*
  - लूयतेऽनेन+लू+ह
लोहा

लोहः
पुं*
  - लूयतेऽनेन+लू+ह
इस्पात

लोहः
पुं*
  - लूयतेऽनेन+लू+ह
ताँबा

लोहः
पुं*
  - लूयतेऽनेन+लू+ह
सोना

लोहः
पुं*
  - लूयतेऽनेन+लू+ह
अगर की लकड़ी

L R Vaidya

English

 loha {% (I) a. (f. हा) %} 1. Red,  reddish
 2. made of copper
 3. made of iron.

 loha {% (II) m.n. %} 1. Copper
iron
steal
gold
blood
a weapon in general,  M.ix.321.

 loha {% (III) m. %} The red goat.

 loha {% (IV) n. %} Aloe-wood.

Bopp

Latin

 लोह m. n. (pro रोह sicut लोहित pro राहित q. v.) ferrum
(a colore).

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

तीक्ष्ण
क्ली
तीक्ष्ण,  तीव्र,  लोह
तीक्ष्णं तीव्रं समाख्यातं तीक्ष्णं लोहमुशन्ति च ।
verse 2.1.1.73
page 0012

किटि
पु
किटि,  सूकर,  लोह
शशाङ्कस्वर्णयोश्चन्द्रः किटिः सूकर-लोहयोः ॥ १७ ॥
verse 3.1.1.17
page 0014

Indian Epigraphical Glossary

English

 loha,  cf. so-loha-lavaṇ-ākara (IE 8-5),  ‘together with mines
of metals and salt pits [the right of which normally belonged
to the king]’.

Lanman

English

 lohá,  a. reddish
 coppery
 as m. n. reddish
metal,  copper. [cf. lóhita,  róhita, 
and rudhirá,  all meaning ‘red’: with the
last,  cf. ἐ-ρυθ-ρός,  Lat. ruber,  rūfus,  Eng.
ruddy,  red.]

Sanskrit Tibetan

Tibetan

lcags
१) अयस् २) आयस् ३) कृष्ण ४) गिरिसार ५) लोह ६) लोहक ७) शस्त्र

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अगुर्वगरु राजार्हं लोहं कृमिजवंशिके ।
अनार्यजं जोङ्गिकं च मङ्गल्या मल्लिगन्धि यत् ॥ ६४० ॥
कालागुरुः कालतुण्डः श्रीखण्डो रोहणद्रुमः ।
गन्धसारो मलयजश्चन्दने हरिचन्दने ॥ ६४१ ॥
तैलपर्णिकगोशीर्षौ पत्त्राङ्गं रक्तचन्दनम् ।
कुचन्दनं ताम्रसारं रञ्जनं तिलपर्णिका ॥ ६४२ ॥
-wordlist-
 
अगुरु (पुंक्ली),  अगरु (पुंक्ली),  राजार्ह (क्ली),  लोह (क्ली),  कृमिज (क्ली),  वंशिक (स्त्रीक्ली),  अनार्यज (क्ली),  जोङ्गक (क्ली),  मङ्गल्या (स्त्री),  कालागुरु (पुं),  काकतुण्ड (पुं),  श्रीखण्ड (क्ली),  रोहणद्रुम (पुं),  गन्धसार (पुं),  मलयज (पुंक्ली),  चन्दन (पुंक्ली),  हरिचन्दन (पुंक्ली),  तैलपर्णिक (पुं),  गोशीर्ष (पुं),  पत्त्राङ्ग (क्ली),  रक्तचन्दन (क्ली),  कुचन्दन (क्ली),  ताम्रसार (क्ली),  रञ्जन (क्ली),  तिलपर्णिका (स्त्री)

--source--
 
लोहं कालायसं शस्त्रं पिण्डं पारशवं घनम् ॥ १०३७ ॥
गिरिसारं शिलासारं तीक्ष्णकृष्णामिषे अयः ।
-wordlist-
 
लोह (पुंक्ली),  कालायस (क्ली),  शस्त्र (क्ली),  पिण्ड (क्ली),  पारशव (पुंक्ली),  घन (क्ली),  गिरिसार (क्ली),  शिलासार (क्ली),  तीक्ष्ण (क्ली),  कृष्णामिष (क्ली),  अयस् (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

गिरिसार
गिरिसार,  अश्मसार,  लोह,  कालायस,  शस्त्र,  तीक्ष्ण,  अयस्,  पारशव
गिरिसारमश्मसारं लोहं कालायसं तथा शस्त्रम् ।
तीक्ष्णमयः पारशवं कवयः कथयन्त्यभिन्नार्थम् ॥ १७१ ॥
verse 2.1.1.171
page 0021

लोह
लोह,  तैजस
रत्नं वसु मणिः सर्वं सर्वं लोहं च तैजसम् ॥ १७६ ॥
verse 2.1.1.176
page 0022

धातु
धातु,  पृथिव्यादिभूत,  शरीर,  रसादि,  लोह,  स्वभाव,  गैरिकादि
पृथिव्यादिषु भूतेषु शरीरेषु रसादिषु ।
लोहेषु च स्मृतो धातुः स्वभावे गैरिकादिषु ॥ ८५७ ॥
verse 5.1.1.857
page 0098

नाममाला

Sanskrit

प्रस्तरोद्भव,  उपलोद्भव,  पाषाणोद्भव,  दृषदुद्भव,  धातूद्भव,  शिलोद्घव,  घनोद्भव,  अयस्,  लोह
प्रस्तरोपलपाषाणदृषद्धातुः शिला घनः ।
तत्र जातमयो लोहं शातकुम्भं नयेत्परम् ॥ १७० ॥
verse 0.1.1.170
page 0082

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: लोहम्
Root: लोह
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ तैजसं सर्वं
Meaning(s):
⇒ Metal
Shloka(s):
3|2|36|2 ► लोहं तु तैजसं सर्वं वसु रत्नं मणिर्न षण्॥ (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|2|36|2 ⇢ लोहम् (लोह) (नपुं) ⇒ Metal ⇒ तैजसं सर्वं
Related word(s):
    

Mahabharata

English

Loha,  pl. (ºāḥ),  a people. § 279 (Arjuna): II,  27,  1033 (in the north,  vanquished by Arjuna on his digvijaya).

पुराणम्

English

लोह १ / LOHA I. An asura. When the pāṇḍavas were living incognito they kept their weapons in a secret place. Availing of this opportunity loha made an attack on the pāṇḍavas. At once the devas made him blind and thus helped the pāṇḍavas. That place later became famous as Lohaṇapura. (skanda purāṇa 1,  2,  65)

लोह / LOHA. II An ancient place of india. arjuna conquered this place during his victory march. (Śloka 25,  Chapter 27,  Sabhā Parva).

Vedic Reference

English

 Loha,  primarily an adjective meaning ‘red, ’ is used as a
neuter substantive to designate a metal,  probably ‘copper, ’ but
possibly ‘bronze.’ It is mentioned in the Vājasaneyi Saṃhitā^1
and the Taittīriya Saṃhitā^2 as distinguished from Śyāma. It
also occurs several times in the Brāhmaṇas.^3 See Ayas.
1) xviii. 13.
2) iv. 7,  5,  1.
3) Śatapatha Brāhmaṇa,  xiii. 2,  2,  18
Chāndogya Upaniṣad,  iv. 17,  7
 vi. 1,  5
Jaiminīya Upaniṣad Brāhmaṇa,  iv. 1,  4, 
where Oertel takes ‘copper’ to be
meant in contrast with Ayas,  which he
renders ‘brass.’ The sense of ‘iron’
is nowhere needed.
Cf. Vincent Smith,  Indian Antiquary, 
34,  230
 and on the early history of
metals
 Mosso,  Mediterranean Civiliza-
tion,  57-62.

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  लोहः
Root:  लोह
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ red
⇒ iron
⇒ metal
⇒ blood
⇒ weapon
⇒ copper
⇒ reddish
⇒ red goat
⇒ fish-hook
⇒ made of iron
⇒ kind of bird
⇒ made of copper
⇒ copper-coloured
⇒ iron or steel or gold or any metal
Shloka(s): 
2|9|98|1 ► लोहोऽस्त्री शस्त्रकं तीक्ष्णं पिण्डं कालायसायसी। (वैश्यवर्गः)
2|9|98|2 ► अश्मसारोऽथ मण्डूरं सिंहाणमपि तन्मले॥ (वैश्यवर्गः)
3|3|180|1 ► निदेशग्रन्थयोः शास्त्रं शस्त्रमायुधलोहयोः। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|9|98|1 ⇢ लोहः (लोह) (पुं) ⇒ red, iron, metal, blood, weapon, copper, reddish, red goat, fish-hook, made of iron, kind of bird, made of copper, copper-coloured, iron or steel or gold or any metal
➠ 2|9|98|1 ⇢ लोहम् (लोह) (नपुं) ⇒ red, iron, metal, blood, weapon, copper, reddish, red goat, fish-hook, made of iron, kind of bird, made of copper, copper-coloured, iron or steel or gold or any metal
➠ 2|9|98|1 ⇢ शस्त्रकम् (शस्त्रक) (नपुं)
➠ 2|9|98|1 ⇢ तीक्ष्णम् (तीक्ष्ण) (नपुं) ⇒ hot, acid, iron, rude, keen, heat, rough, harsh, sharp, fiery, haste, death, poison, severe, battle, zealous, pungent, vehement, pungency, sea-salt, over-rigid, any weapon, pestilence, inauspicious, sharp language, self-abandoning, Thai long pepper [Piper Chaba - Bot.], Asa foetida [Ferula Asa Foetida - Bot.], kaaSTa paaTali tree [Bignonia Suaveolens - Bot.]
➠ 2|9|98|1 ⇢ पिण्डम् (पिण्ड) (नपुं) ⇒ iron, solid, steel, dense, compact, fresh butter
➠ 2|9|98|1 ⇢ कालायसम् (कालायस) (नपुं)
➠ 2|9|98|1 ⇢ अयः (अयस्) (नपुं)
➠ 2|9|98|2 ⇢ अश्मसारः (अश्मसार) (पुं)
➠ 2|9|98|2 ⇢ अश्मसारम् (अश्मसार) (नपुं)
➠ 3|3|180|1 ⇢ शस्त्रम् (शस्त्र) (नपुं) ⇒ iron, sword, razor, steel, knife, weapon, dagger, praise, missile, reciting, invocation, recitation, any weapon, any instrument or tool, instrument for cutting or wounding
Related word(s): 
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ लोहमलम्
परा_अपरासंबन्धः ➡ धातुविशेषः
जातिः ➡ धातुः
उपजीव्य_उपजीवक_भावः ➡ लोहकारकः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 लोहं,  क्ली,
   अगुरु । इत्यमरः ॥
 (अथास्यपर्य्यायः ।“अगुरुप्रवरं लोहं राजार्हं योगजन्तथा ।वंशिकं क्रिमिजं वापि क्रिमिजग्धमनार्यकम् ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)

 लोहः,  पुं,
   क्ली,
   (लूयतेऽनेनेति । लू + बाहुलकात्हः ।) लौहम् । जोङ्गकम् । सर्व्वतैजसम् । इतिमेदिनी । हे,  ८ ॥
 रुधिरम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
अथ मुण्डलोहस्य पर्य्यायः । मुण्डम् २ मुण्डा-यसम् ३ दृषत्सारम् ४ शिलात्मजम् ५ अश्म-जम् ६ कृषिलोहम् ७ आरम् ८ कृष्णायसम् ९ ॥
अथ तीक्ष्णलोहस्य पर्य्यायः । तीक्ष्णम् २शस्त्रायसम् ३ शस्त्रम् ४ पिण्डम् ५ पिण्डा-यसम् ६ शठम् ७ आयसम् ८ निशितम् ९तीव्रम् १० खड्गम् ११ मुण्डजम् १२ अयः १३चित्रायसम् १४ चीनजम् १५ । अस्य गुणाः ।रूक्षत्वम् । उष्णत्वम् । तिक्तत्वम् । वातपित्त-कफप्रमेहपाण्डुशूलनाशित्वम् । तीक्ष्णत्वम् ।मुण्डाधिकगुणत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
 * ॥
अथ लोहस्योत्पत्तिनामलक्षणगुणाः ।“पुरा लोमिलदैत्यानां निहतानां सुरैर्युधि ।उत्पन्नानि शरीरेभ्यो लोहानि विविधानि च ॥
लोहोऽस्त्री शस्त्रकं तीक्ष्णं पिण्डं कालाय-सायसी ।गुरुता दृढतोत्क्लेदकफदाहस्य कारिता ।अश्मदोषः सुदुर्गन्धो दोषाः सप्तायसस्य तु ॥
लोहं तिक्तरसं शीतं मधुरं तुवरं गुरु ।रूक्षं वयस्यं चक्षुष्यं लेखनं वातलं जयेत् ॥
कफं पित्तं गरं शूलं शोथार्शःप्लीहपाण्डुताः ।मेदोमेहकृमीन् कुष्ठं तत्किट्टं तद्बदेव हि ॥
षण्डत्वकुष्ठामयमृत्युदं भवेत्हृद्रोगशूलौ कुरुतेऽश्मरीञ्च ।नानारुजाञ्चापि तथा प्रकोपंकरोति हृल्लासमशुद्धलोहम् ॥
जीवहारि मदकारि चायसंचेदशुद्धिमदसंस्कृतं ध्रुवम् ।पाटवं न तनुते शरीरकेदारुणां हृदि रुजाञ्च यच्छति ॥
” * ॥
तत्र सारलोहस्य लक्षणं गुणाश्च ।“क्षमाभृच्छिखराकाराण्यङ्गान्यम्लेन लेपिते ।लोहे स्युर्यत्र सूक्ष्माणि तत्सारमभिधीयते ॥
लोहं साराह्वयं हन्याद्ग्रहणीमतिसारकम् ।अर्द्धसर्व्वाङ्गजं वातं शूलञ्च परिणामजम् ।छर्द्दिञ्च पीनसं पित्तं श्वासमाशु व्यपोहति ॥
”अथ कान्तलोहस्य लक्षणं गुणाश्च ।पत्पात्रे न प्रसरति जले तैलबिन्दुः प्रतप्तेहिङ्गुर्गन्धं त्यजति चनिजं तिक्ततां निम्बकन्दः ।तप्तं दुग्धं भवति शिखराकारकं नैति भूमिंकृष्णाङ्गः स्यात् सजलचणकः कान्तलोहंतदुक्तम् ॥
गुल्मोदरार्शःशूलाममामवातं भगन्दरम् ।कामलाशोथकुष्ठानि क्षयं कान्तमयो जयेत् ॥
प्लीहानमम्लपित्तञ्च यकृच्चापि शिरोरुजम् ।सर्व्वान्रोगान् विजयते कान्तलोहं न संशयः ।बलं वीर्य्यं वपुःपुष्टिं कुरुतेऽग्निं विवर्द्धयेत् ॥
”अथ किट्टी ।“ध्मायमानस्य लोहस्य मलं मण्डूरमुच्यते ।लोहसिंहानिका किट्टी सिंहानञ्च निगद्यते ॥
यल्लोहं यद्गुणं प्रोक्तं तत्किट्टमपि तद्गुणम् ॥
”अथ लोहस्याशुद्धस्य दोषमाह ।“षण्डत्वकुष्ठामयमृत्युकारिहृद्रोगशूलौ कुरुतेऽश्मरीञ्च ।नानारुजानाञ्च तथा प्रकोपंकुर्य्याच्च हृल्लासमशुद्धलोहम् ॥
”अथ लोहस्य दोषशान्तये शोधनमभिधीयते ।“पत्तलीकृतपत्राणि लोहस्याग्नौ प्रतापयेत् ।निषिञ्चेत्तप्ततप्तानि तैले तक्रे च काञ्जिके ॥
गोमूत्रे च कुलत्थानां कषाये च त्रिधा त्रिधा ।एवं लोहस्य पत्राणां विशुद्धिः संप्रजायते ॥
”अथ लोहस्य मारणविधिः ।“शुद्धलोहभवं चूर्णं पातालगरुडीरसैः ।मर्द्दयित्वा पुटेद्वह्रौ दद्यादेवं पुटद्धयम् ॥
पुटत्रयं कुमार्य्याश्च कुठारच्छिल्लिकारसैः ।पुटषट्कं ततो दद्यादेवं तीक्ष्णमृतिर्भवेत् ॥
”अन्यच्च ।“क्षिपेद्द्वादशमांशेन दरदं तीक्ष्णचूर्णतः ।मर्द्दयेत् कन्यकाद्रावैर्यामयुग्मं ततः पुटेत् ।एवं सप्तपुटैर्मृत्युं लोहचूर्णमवाप्नुयात् ॥
सत्योऽनुभूतो योगीन्द्रैः क्रमोऽन्यो लोहमारणे ।कथ्यते रामराजेन कौतूहलधियाधुना ॥
सूतकाद्द्विगुणं गन्धं दत्त्वा कुर्य्याच्च कज्जलीम् ।द्वयोः समं लौहचूर्णं मर्द्दयेत् कन्यकाद्रवैः ॥
यामयुग्मं ततः पिण्डं कृत्वा ताम्रस्य पात्रके ।घर्म्मे धृत्वा रूवुकस्य पत्रैराच्छादयेद्बुधः ॥
यामद्बयाद्भवेदुष्णं धान्यराशौ न्यसेत्ततः ।दत्त्वोपरि शरावञ्च त्रिदिनान्ते समुद्धरेत् ॥
पिष्ट्वा च गालयेद्वस्त्रादेवं वारितरं भवेत् ।दाडिमस्य दलं पिष्ट्वा तच्चतुर्गुणवारिणा ॥
तद्रसेनायसश्चूर्णं सन्नीयात् प्लावयेदपि ।आतपे शोषयेत्तच्च पुटेदेव पुनः पुनः ।एकविंशतिवारैस्तत्म्रियते नात्र संशयः ।एवं सर्व्वाणि लोहानि स्वर्णादीन्यपि मारयेत् ॥
”एवं मारितलोहस्य गुणाः ।“लोहं तिक्तं सरं शीतं कषायं मधुरं गुरु ।रूक्षं वयस्यं चक्षुष्यं लेखनं वातलं जयेत् ॥
कफं पित्तं गरं शूलं शोफार्शःप्लीहपाण्डुताः ।मेदोमेहकृमीन् कुष्ठं तत्किट्टं तद्बदेव हि ॥
गुञ्जामेकां समारभ्य यावत् स्युर्नवरक्तिकाः ।तावल्लोहं समश्नीयाद्यथादोषानलं नरः ॥
कुष्माण्डं तिलतैलञ्च माषान्नं राजिकान्तथा ।मद्यमम्लरसञ्चैव वर्जयेल्लोहसेवकः ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
लोहपात्रे भक्षणनिषेधो यथा,  --“यदा तु आयसे पात्रे पक्वमश्नाति वै द्बिजः ।स पापिष्ठोऽपि भुङ्क्तेऽन्नं रौरवे परिपच्यते ॥
”इति मत्स्यसूक्ततन्त्रम् ॥
अपि च ।“अयःपात्रे पयःपानं गव्यं सिद्धान्नमेव च ।भृष्टादिकं मधु गुडं नारिकेलोदकन्तथा ॥
फलं मूलञ्च यत्किञ्चिदभक्ष्यं मुनिरब्रवीत् ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते श्रीकृष्णजन्मखण्डम् ॥
(अश्मन एवास्य उत्पत्तिः श्रूयते । यथा,  मनुः ।९ । ३२१ ।“अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्त्रमश्मनो लोहमुत्थितम् ।तेषां सर्व्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति ॥
”पुं,   छागः । स तु लक्षणान्वितः कृष्णवर्णो रक्त-वर्णो वा । यथा,  मनुः । ३ । २७२ ।“कालशाकं महाशल्काः खड्गलोहामिषं मधु ।आनन्त्यायैव कल्पन्ते मुन्यन्नानि च सर्व्वशः ॥
”पार्व्वत्यजातिविशेषः । यथा,  महाभारते । २ ।२७ । २५ ।“लोहान् परमकाम्बोजानृषिकानुत्तरानपि ।सहितांस्तान् महाराज व्यजयत् पाक-शासनिः ॥
”रक्तवर्णे,  त्रि । यथा,  महाभारते । १ । १३६ । २३ ।“भ्रमतश्च वराहस्य लोहस्य प्रमुखे समम् ।पञ्चबाणान् सुसंयुक्तान् स मुमोचैकबाणवत् ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 लोह पुंन०  लू--विच् लौस्तं जहाति हा--क । १ धातुभेदेअमरः । २ धातुमात्रे मेदि० ३ रुधिरे राजनि० ४ अगुरु-चन्दने न०
  अमरः । धातुभेदस्वरूपादि भावप्र० उक्तंयथा “अथ लोहस्योत्पत्तिनामलक्षणगुणाः “पुरा लोमि-लदैत्यानां निहतानां सुरेर्युधि । उत्पन्नानि शरीरेभ्योलोहानि विविधानि च । लोहोऽस्त्री शस्त्रकं तीक्ष्णंपिण्डं कालायसायसी । गुरुतादृढतोत्क्लेदकफ-दाहस्य कारिता । अश्मदोषः सुदुगन्धो दोषाः सप्ताय-सस्य तु । लोहं तिक्तरसं शीतं मधुरं तुवरं गुरु ।रुक्षं वयस्यं चक्षुष्यं लेखनं वातलं जयेत् । कफं पित्तंपरं शूलं शोथार्शःप्लीहपाण्डुताः । मेदोमेहकृमीन्कुष्ठं तत्किट्टं तद्वदेव हि । पाण्डुत्वकुष्ठामयमृत्युदं भ-वेद् हृद्रोगशूलौ कुरुतेऽश्मरीञ्च । नानारुजाञ्चापि तथाप्रकोपं करोति हृल्लासमशुद्धलोहम् । जीपहारि मद-कारि चायर्स चेदशुद्धिमदसंस्कृतं ध्रुवम् । पाटवं नतनुते शरीरके दारुणां हृदि रुजाञ्च यच्छति ।कुद्माण्डं तिलतैलञ्च माषान्नं राजिकां तथा । मद्य-मम्लरसञ्चापि त्यजेल्लोहस्य सेवकः” । तत्र सारलोहस्यलक्षणं गुणाश्च “क्षमामृच्छिखराकाराण्यङ्गान्यम्लेनलेपयेत् । लोहे स्युर्यत्र सूक्ष्माणि तत्सारमभिधीयते ।लोहसारो ह्ययं हन्याद्ग्रहणीमतिसारकम् । अर्द्ध-सर्वाङ्गजं वातं शूलञ्च परिणामजम् । छर्दिञ्च पीनसंपित्तं श्वासं कासं व्यपोहति” । अथ कान्तलोहस्यलक्षणं गुणाश्च । “यत् पात्रेण प्रसरति जले तैल-विन्दुः प्रतप्ते हिङ्गुर्गन्धं त्यजति च निजं तिक्ततांनिम्बवल्कः । तप्तं दुग्धं भवति शिखराकारकंनैति भूमिं कृष्णाङ्गः स्यात् सजलचणकः कान्तलोहंतदुक्तम् । गुल्मोदरार्शःशूलाममामवातं भगन्दरम् ।कामलाशोथकुष्ठानि क्षयं कान्तमयो हरेत् । प्लोहान-मम्लपित्तञ्च यकृच्चापि शिरोरुजम् । सर्वान् रोगान्विजयते कान्तलोहं न संशयः । तलं वीर्य्यं वपःपष्टिंकुरुतेऽग्निं विवर्द्धयेत् । अथ किदम्य “ध्मायमानस्यलोहस्य मलं मण्डूरमुच्यते । लोहसिंहानिका किट्टंसिंहानञ्च निगद्यते । यल्लोहं यद्गुणं प्रोक्तं तत्किट्टमपि तद्गुणम्” । अथ लोहस्य दोषशान्तये शोधनमभि-धीयते “पत्तलीकृतपत्राणि लोहस्याग्नौ प्रतापयेत् ।निषिञ्चेत् तप्ततप्तानि तैले तक्रे च काञ्जिके । गोमूत्रेच कुलत्थानां कषाये च त्रिधात्रिधा । एवं लोहस्यपत्राणां विशुद्धिः संप्रजायते” । अथ लोहस्य मारण-विधिः “शुद्धलोहभवं चूर्णं पातालगरुडीरसैः ।मर्दयित्वा पुटेद्वह्नौ दद्यादेवं पुटद्वयम् । पुटत्रयंकुमार्य्याश्च कुठारच्छिल्लिकारसैः । पुटषट्कं ततो दद्यादेवंतीक्ष्णा मृतिर्भवेत्” । अन्यच्च । “क्षिपेद्द्वादशर्माशेन दरदंतीक्ष्णचूर्णतः । मर्दयेत् कन्यकाद्रावैर्यामयुग्मं ततःपुटेत् । एवं सप्तपुटैर्मृत्युं लोहचूर्णमवाप्नुयात् ।सत्याऽनुभूतो योगीन्द्रैः क्रमोऽन्यो लोहमारुणे । कथ्यतेरामराजेन कौतूहलधियाऽधुना । सूतकद्द्विगुणगन्धं दत्त्वा कुर्य्याच्च कज्जलीम् । द्वयोः सर्म लोहचूर्णंमर्द्दयेत् कन्यकाद्रवैः । यामयुग्मं ततः पिण्डं कृत्वाताम्रस्य पात्रके । घर्मे धृत्वा रूचकस्य पत्रैराच्छादवेद्-वुधः । यामद्वयाद्भवेदुष्णं धान्यराशो न्यसेत्ततः ।दत्त्वोपरि शरावञ्च त्रिदिनान्ते समुद्धरेत् । पिष्ट्वा चगालयेद्वस्त्रादेवं वारितरं भवेत् । दाडिमस्य दलं पिष्ट्वातच्चतुर्गुणवारिणा । तद्रसेनायसश्चूर्णं सन्नीयात्प्लावयेदपि । आतपे शोधयेत्तच्च पुटेदेवं पुनः पुनः ।एकविशतिवारैस्तन्म्रियते नात्र संशयः । एव सर्वाणिलोहानि स्वर्णादीन्यपि मारयेत्” । एवं मारितलोहस्यगुणाः “लोहं तिक्तं सरं शीतं कषायं मधुरं गुरु ।रूक्षं वयस्यं चक्षुष्यं लेखनं वातलं जयेत् । कफं पित्तंगरं शूलं शोफार्शःप्लीहपाण्डुताः । मेदोमेहक्रमीन्कुष्ठं तत्किट्टं तद्वदेव हि । गुञ्जामेकां समारभ्य यावत्स्युर्नव रत्तिकाः । तावल्लोहं समश्नीयाद्यथादोषानलंपरः । कुष्माण्डं तिलतैलञ्च माषान्नं राजिकान्तथा ।मद्यमम्लरसञ्चव वर्जयेल्लोहसेवकः” भावप्र० । “यदा तु आ-यसे पात्रे पक्वमश्नाति वै द्विजः । स पापिष्ठोऽपि भुङ्-क्तेऽन्नं रौरवे परिपच्यते” मत्स्यपु०  । “अयःपात्रेपयःपानं गव्यं सिद्धान्नमेव च । भृष्टादिकं मधु गुडंनारिकेलोदकं तथा । फलं मूलञ्च यत् किञ्चिदभक्ष्यमनुरब्रवीत् “ब्रह्मवै० ।

Capeller

German

 लोह॑ rötlich,  kupfern,  eisern.  m.
  die röt.
liche Ziege,  (rötliches) Metall,  Kupfer
Eisen (auch n.
 )
 n.
  eisernes Gerät.

Burnouf

French

 लोह लोह m.
  n.
  fer
 acier
		 métal,  en gén. 
		 Arme.
Bois d'aloës.
		 Sang
 cf.  लोहित।
लोहकण्टक m.
  buisson épineux.
लोहकान्त n.
  (कम्) aimant.
लोहकार m.
  (कृ) forgeron,  serrurier.
लोहकिट्ट n.
  rouille,  scories.
लोहचूर्ण n.
  limaille de fer.
लोहज n.
  (जन्) rouille,  scories,  limaille.
		 Métal de
cloches.
लोहजित् m.
  (जि) diamant.
लोहद्राविन् m.
  (द्रु au c.) borax.
लोहनाल m.
  flèche de fer.
लोहपृष्ठ m.
  héron. 
लोहप्रतिमा f.
  statue de fer.
		 Enclume.
लोहमय a. (sfx. मय) de fer,  ferrugineux.
लोहमरक m.
  (c. de मृ) achyrantes triandra,  bot.
लोहराजक n.
  (राज्) argent.
लोहल a. (sfx. ल) de fer.
		 Qui bégaie,  qui balbutie.
-- S. m.
  anneau principal d'une chaîne.
लोहवर n.
  (वृ choisir) or.
लोहश्लेषण m.
  (श्लिष्) borax.
लोहाभिसार m.
  (अभि
 सृ) purification des armes
[cérémonie du 5ᵉ jour de la quinzaine claire du mois āśvina].
लोहाभिहार m.
  (अभि
 हृ) mms.
लोहिका f.
  sorte de jatte plate pour nettoyer le riz,  etc.

Stchoupak

French

 लोह-
 a. rouge,  couleur de cuivre 
 m.
  nt. cuivre 
 fer,  métal en gén.  
m.
  bouc rouge 
 nt. objet en métal,  en fer 
 -मय- -ई- a. de fer.
°कार- m.
  forgeron. 
°चर्मवन्त्- a. revêtu de plaques de métal.
°चारक- m.
  n.
  d'un enfer.
°ज- a. de fer.
°जङ्घ- m.
  n.
  d'un Brâhmane.
°जाल- nt. cotte de maille.
°दारक- m.
  n.
  d'un enfer.
°नगर- nt. n.
  d'une ville.
°बद्ध- a. à pointe de fer.
°मुख- m.
  pl.
  n.
  d'un peuple.
°शङ्कु- m.
  n.
  d'un enfer.
°स्थ- a. se trouvant dans le fer.
लोहामिष- nt. viande de bouc rouge.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.