| YouTube Channel

लोभः (lobhaH)

 
Apte
English
लोभः [lōbhḥ], [लुभ्-भावे घञ्]
Covetousness, avarice, greed, cupidity
लोभश्चेदगुणेन किम्
Bh.*
 2.55
परवित्तादिकं दृष्ट्वा नेतुं यो हृदि जायते । अभिलाषो द्विजश्रेष्ठ स लोभः परिकीर्तितः Padma
P.
Desire for, longing after (with
gen.
 or in
comp.
 )
कङ्कणस्य तु लोभेन
H.*
 1.5
आननस्पर्शलोभात्
Me.*
 15.
Avarice personified (one of the six enemies of man).
Perplexity, confusion.
Comp.
 -अन्वित
a.
 covetous, greedy, avaricious. -अभिपातिन्
a.
 rushing greedily.-आत्मन्
a.
 greedy-minded, avaricious. -मोहित
a.
 beguiled by avarice. -विरहः absence of avarice
H.*
 1.
Apte 1890
English
लोभः [लुभ्-भावे घञ्] 1 Covetousness, avarice, greed, cupidity
लोभश्चेदगुणेन किं Bh. 2. 55.
2 Desire for, longing after (with gen. or in comp.)
कंकणस्य तु लोभेन H. 1. 5
आर्शलोभात् Me. 103.
3 Avarice personified (one of the six enemies of man).
Comp.
अन्वित a. covetous, greedy, avaricious.
आत्मन् a. greedy-minded, avaricious.
विरहः absence of avarice
H. 1.
Hindi
Hindi
लालच
Apte Hindi
Hindi
लोभः
पुं*
 - लु्भ्+घञ्
"लोलुपता, लालसा, लालच, अतितृष्णा"
लोभः
पुं*
 - लु्भ्+घञ्
"इच्छा, उत्कण्ठा"
लोभः
पुं*
 - लुभ्+घञ्
"लालच, लालसा"
लोभः
पुं*
 - लुभ्+घञ्
"इच्छा, प्रबल चाह"
लोभः
पुं*
 - लुभ्+घञ्
"विस्मय, घबराहट, उलझन"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 लोभः, गृघ्रता, गृधुता, घस्मरता, लोलता, लौल्यम्, लुब्धता, अत्याहारः
noun
प्रायः अतिप्रापणस्य इच्छा।
"लोभः पापस्य कारणम्।"
Tamil
Tamil
லோப4: : ஆசை, பேராசை, குழப்பம், விருப்பம், புத்தி மயக்கம்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
लोभः,
पुं,
 (लुभ् + घञ् ।) आकाङ्क्षा । पर-द्रव्याभिलाषः । तत्पर्य्यायः । तृष्णा २ लिप्सा ३वशः ४ स्पृहा ५ काङ्क्षा ६ शंसा ७ गर्द्धः ८वाञ्छा ९ इच्छा १० तृट् ११ मनोरथः १२कामः १३ अभिलाषः १४ । इति हेमचन्द्रः ॥
* ॥
तस्य लक्षणं यथा, --“परवित्तादिकं दृष्ट्वा नेतुं यो हृदि जायते ।अभिलाषो द्विजश्रेष्ठ स लोभः परिकीर्त्तितः ॥
”इति पाद्मे क्रियायोगसारे १६ अध्यायः ॥
* ॥
स च ब्रह्मणोऽधराज्जातः । यथा, --“भ्रूमध्यादभवत् क्रोधो लोभश्चाधरसम्भवः ।”इति मात्स्ये सुखोत्पत्तिर्नाम ३ अध्यायः ॥
* ॥
स तु नाशकारणं यथा, --“लोभप्रमादविश्वासैः पुरुषो नश्यते त्रिभिः ।तस्माल्लोभो न कर्त्तव्यः प्रमादो न न विश्वसेत् ॥
”इति गारुडे नीतिसारे ११५ अध्यायः ॥
अपि च ।“त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः ।कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत् ॥
”इति श्रीभगवद्गीतायाम् १६ अध्यायः ॥
(लोभनिन्दाविषयकश्लोकानि यथा, --“लोभः प्रतिष्ठा पापस्य प्रसूतिर्लोभ एव च ।द्वेषक्रोधादिजनको लोभः पापस्य कारणम् ॥
लोभात् क्रोधः प्रभवति लोभात्कामः प्रजायते ।लोभान्मोहश्च नाशश्च लोभः पापस्य कार-णम् ॥
लोभात् क्रोधः प्रभवति क्रोधाद्द्रोहः प्रवत्तते ।द्रोहेण नरकं याति शास्त्रज्ञोऽपि विचक्षणः ॥
मातरं पितरं पुत्त्रं भ्रातरं वा सुहृत्तमम् ।लोभाविष्टो नरो हन्ति स्वामिनं वा सहो-दरम् ॥
लोभेन बुद्धिश्चलति लोभो जनयते तृषाम् ।तृषार्तो दुःखमाप्नोति परत्रेह च मानवः ॥
लोभाविष्टो नरो वित्तं वीक्षते न स चापदम् ।दुग्धं पश्यति भार्ज्जारो यथा न लगुडा-हतिम् ॥
प्रायेण धनिनामेव धनलोभो निरन्तम् ।पश्य कोटिद्वयोपेतं लक्षाय प्रणतं धनुः ॥
नात्यर्थमर्थार्थितया लुब्धमुद्वेजयेज्जनम् ।अब्धिर्दत्त्वाश्वरत्नं स्त्रीर्मथ्यमानोऽसृजद्विषम् ॥
लोभः सदा विचिन्त्यो लुब्धेभ्यः सर्व्वतो भयंदृष्टम् ।कार्य्याकार्य्यविचारो लोभविमूढस्य नास्त्येव ॥
सत्यप्रशमतपोभिः शस्त्रधनैः शास्त्रवेदि-भिर्विजितः ।लोभो वत प्रविष्टः कुटिलं हृदयं किराती-नाम् ॥
स्नेहोपपन्न इति पूर्णदशाविशेष-शाली स्वमात्मनि वसुप्रकरं निधाय ।लब्धोदये तमथ गृह्णति पद्मबन्धौदीपा भवन्ति कलुषा बलवान् हि लोभः ॥
यद्दुर्गामटवीमटन्ति विकटं क्रामन्ति देशान्तरंगाहन्ते गहनं समुद्रमथनक्लेशं कृषिं कुर्व्वते ।सेवन्ते कृपणं पतिं गजघटासङ्घट्टदुःसञ्चरंसर्पन्ति प्रधनं धनान्धितधियस्तल्लोभविस्फू-र्ज्जितम् ॥
” * ॥
)