| YouTube Channel

लुठ (luTha)

 
Wilson
English
लुठ r. 1st cl. (लोठति) To knock down. (लोठते) To resist or
oppose. r. 6th cl. (लुठति) To be connected or in contact with, to rest in
or on. r. 1st and 6th cls. (लोठते लुठति)
1 To roll on the ground.
2 To flow, to trickle. r. 10th cl. (लोठयति) To rob. (इ) लुठि
r. 1st cl. (लुण्ठति)
1 To be lazy.
2 To repel, to resist or oppose.
3 To go, to move.
4 To steal.
5 To be lame.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 लुठ्
मूलधातुः:
 लुठ
धात्वर्थः:
 उपघाते
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 लोठति
धातुः:
 लुठ्
मूलधातुः:
 लुठ
धात्वर्थः:
 प्रतीघाते
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 लोठते
अनुबन्धादिविशेषः:
 काण्यादिः, द्युतादिः
धातुः:
 लुठ्
मूलधातुः:
 लुठ
धात्वर्थः:
 संश्लेषणे
गणः:
 तुदादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 लुठति
अनुबन्धादिविशेषः:
 कुटादिः
धातुप्रदीपः
Sanskrit
लुठँ लुठ संश्लेषणे
- लुठति लुठिता अलुठीत् 100
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
लुठ, उपघाते । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-पर०-सक०-सेट् ।) लोठति । इति दुर्गादासः ॥
लुठ, इ गत्यालस्यस्तेयखोटे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-पर०-सक०-अक० च-सेट् ।) इ, लुण्ठ्यते ।आलस्यं मन्दीभावः । स्तेयं चौर्य्यम् । खोटःखोडनम् । इति दुर्गादासः ॥
लुठ, ऌ ङ प्रतीघाते । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-आत्म०-सक०-सेट् ।) ऌ, अलुठत् । ङ, लोठते । इति दुर्गादासः ॥
लुठ, क चौर्य्ये । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) क, लोठयति । इति दुर्गा-दासः ॥
लुठ, शि लोटे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(तुदा०-पर०-अक०-सेट् ।) शि, लुठति अलुठीत्लुलोठ । लोटः सम्बन्धीमावः । हारोऽयंहरिणाक्षीणां लुठति स्तनमण्डले । इति दुर्गा-दासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
लुठ प्रतिघाते
भ्वा०
 आ० लुङि
उभ०
सक०
 सेट् । लोठते ।अलुठत् अलोठिष्ट । ऋदित् चङि न ह्रस्वः ।
लुठ उपघाते
भ्वा०
पर०
सक०
 सेट् । लोठति अलोठीत् ।
लुठ लोठे तु० कु० प० अक० सेट् । लुठति अलुठीत् ।
लुठ चौर्य्ये
चु०
उभ०
सक०
 सेट् । लोठयति ते अलूलुठत् त ।
धातुवृत्तिः
Sanskrit
लुठँ लुठ (अर्थः) आलस्ये, प्रतिघाते च
( लुण्ठतीत्यादि ) लोठतीत्युपघाते गतम् 339
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“लुठ उपघाते”@} 2 ‘श्लेषालस्योपघातेषु प्रतिघाते क्रमाल्लुठेत्।
लुण्ठेत्, लोठति लोठेत किन्तु गत्यां च लुण्ठति।।’ 3 इति देवः।
“अत्र मैत्रेयः ‘उठेत्यप्येके’ इति।
4 धनपाल- शाकटायनौ रुठ लुठेत्येव पेठतुः।
क्षीरस्वामी तु उठिं पठित्वा ‘रुठ लुठ इत्यपि दौर्गाः’ इत्याह” इति मा।
धा।
वृत्तिः।
लोठकः-ठिका, लोठकः-ठिका, लुलुठिषकः-लुलोठिषकः-षिका, लोलुठकः-ठिका
लोठिता-त्री, लोठयिता-त्री, लुलुठिषिता-लुलोठिषिता-त्री, लोलुठिता-त्री
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककुकतिवत् 5 ऊह्यानि।
6
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१५०३)
02
=>
 (१-भ्वादिः-३३७। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। ७८)
04
=>
 [लुंड इत्येके इति च।]
05
=>
 (१९७)
06
=>
 [पृष्ठम्११७१+ २४]
1 {@“लुठ प्रतीघाते”@} 2 क्षीरस्वामी त्वेवं पठित्वा ‘लुट इत्येके’ इत्याह।
‘श्लेषालस्योपघातेषु प्रतिघाते क्रमाल्लुठेत्।
लुण्ठेत्, लोठति लोठेत किन्तु गत्यां च लुण्ठति।।’ 3 इति देवः।
लोठकः-ठिका, लोठकः-ठिका, लुलुठिषकः-लुलोठिषकः-षिका, लोलुठकः-ठिका
लोठिता-त्री, लोठयिता-त्री, लुलुठिषिता-लुलोठिषिता-त्री, लोलुठिता-त्री
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककुकतिवत् 4 बोध्यानि।
कर्तरि क्तप्रत्यये 5 लुठितम्-लोठितम् 6 इति।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१५०४)
02
=>
 (१-भ्वादिः-७४९। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (श्लो। ७८)
04
=>
 (१९७)
05
=>
 [[१। ‘उदुपधात्--’ (१-२-२१) इति निष्ठायाः कित्त्वविकल्पेन रूपद्वयं भवति।]]
06
=>
 [[आ। ‘श्रिया समग्रं द्युति तं मदेनेव प्रलोठितम्।।’ भ। का। ७-१०४।]]