| YouTube Channel

लीलावती (lIlAvatI)

 
शब्दसागरः
English
लीलावती
f.
 (-ती) A wanton or sportful woman.
E.
 लीला, and मतुप् affs.
Yates
English
लीलावती (ती) 3.
f.
 A wanton.
Wilson
English
लीलावती
f.
 (-ती) A wanton or sportful woman.
E.
 लीला, and मतुप्
aff.
Monier Williams Cologne
English
लीला—वती
f.
 a beautiful and charming woman,
Bhartṛ.
Hit.
&c.
N.
 of Durgā,
Cat.
of the wife of the Asura Maya,
Kathās.
of a Surāṅganā, Siṃhās.
of a wife of Avīkṣita,
MārkP.
of a merchant's daughter,
Hit.
a kind of metre,
Col.
N.
 of various works (esp. of a well-known treatise on arithmetic, algebra, and geometry by Bhāskarācārya,
Col.
IW.
 176, 183
also abbreviated for न्याय-ल्°)
Benfey
English
लीलावती लीलावती, i. e. लीला + वन्त्
+ ई,
f.
 A wanton woman, Hit. i. d.
193, M.M.
Apte Hindi
Hindi
लीलावती
स्त्री*
 - -
मनोहर या लावण्यवती स्त्री
लीलावती
स्त्री*
 - -
श्रृंगारप्रिय या स्वेच्छाचारिणी स्त्री
लीलावती
स्त्री*
 - -
दुर्गा का नाम
L R Vaidya
English
lIlA-vatI {% f. %} 1. a name of Durgā
2. a wanton woman
3. a charming woman, e.g. लीलावतीनां सहजा विलासाः.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
लीलावती ny. See Nyāyalīlāvatī.
लीलावती a romance. Mentioned by Vāgbhaṭa in Alaṃ-
kāratilaka.
लीलावती sometimes called पाटीलीलावती the first part
of the Siddhāntaśiromaṇi by Bhāskara, treating of
arithmetic and algebra. IO. 1904. W. p. 230. 231.
Cambr. 51. Paris (B 184). K. 240. B. 4, 154.
Report XXXV. Ben. 28. Bik. 314. Pheh 7. Rādh
35 (and C.). Burnell 75^a. Oppert 785. 1561. 2022.
2023. 2424. 2691. 8225. II, 1156. 3262. 4912. 6411.
6696. 8344. 9897. Rice 38 (and C.). Peters. 1, 119.
3, 398. BP. 309. Sūcīpattra 19. Bījapāṭī. B. 4, 154.
Saṃjñāpāṭī. B. 4, 156.
C. B. 4, 156. Rādh 43. NW. 560. Oppert
II, 6697.
C. by Kṛṣṇa. NW. 518. NP. II, 74. IX, 52.
C. Gaṇitāmṛtasāgarī by Gaṅgādhara, son of Go-
vardhana. W. p. 231. L. 1254. B. 4, 122.
154. Report XXXV. NP. V, 88. Gu. 6.
W. 1739. Peters. 1, 119. 3, 398. Sūcīpattra 19.
C. Buddhivilāsinī by Gaṇeśa, son of Keśava,
composed in 1546. IO. 89. Ben. 28. NW.
550. Oudh XIII, 60. NP. V, 4. VIII, 58.
Oppert II, 6412 (by Rāmakṛṣṇa?). 9893.
Sūcīpattra 19.
C. by Dāmodara. B. 4, 154.
C. by Devīsahāya. Rādh 35. NW. 518. This
is rather an abstract of the Līlāvatī.
C. by Paraśurāma. B. 4, 156.
C. by Mahīdāsa, composed in 1587. NP. VII, 36.
BP. 82. 273. 368.
C. Mitabhāṣiṇī by Raṅganātha, son of Nṛsiṃha.
IO. 133. Sūcīpattra 19.
C. Gaṇitāmṛtalaharī by Rāmakṛṣṇa, son of Nṛ-
siṃha. IO. 1807. 1895. K. 240. Poona 281.
Oppert 1562. 8226. Sūcīpattra 19.
C. Manorañjana by Rāmakṛṣṇadeva, son of Sadā-
deva. Colebrooke Misc. Essays II^2, 408.
C. Pāṭīlīlāvatībhūṣaṇa by Rāmacandra. B. 4, 156.
NP. VIII, 58. IX, 46 (in these last called Ga-
ṇitāmṛtakūpikā).
C. by Rāmadatta. NW. 518 (Ramādatta).
C. by Lakṣmīnātha. NP. IX, 46.
C. Nisṛṣṭārthadūtī by Viśvarūpa. Ben. 28. NP.
VIII, 54. SB. 256.
C. by Vṛndāvana. NW. 536.
C. Pāṭīgaṇitaṭīkā by Śrīdhara Maithila. Mack.
130. B. 4, 154.
C. Gaṇitāmṛtakūpikā by Sūryadāsa. IO. 115.
K. 224. NP. V, 88. Poona 280. Sūcīpattra 19.
Līlāvatyudāharaṇa. Rādh 35. 43.
--by Candraśekhara Paṭanāyaka. K. 240.
--by Viśveśvara. L. 2227.
लीलावती jy. by Śrīdhara. B. 4, 198.
लीलावती Tattvacintāmaṇidīdhitiṭīkā by Rāmakṛṣṇa.
लीलावती Praśastapādabhāṣyaṭīkā by Śrīvatsācārya.
लीलावती sometimes called पाटीलीलावती by Bhā-
skara. Fl. 259. Gov. Or. Libr. Madras 81. IO. 89.
1049. 1122. 1493. 1510. 1904. 1968. 2274. 2367.
2409. 2649. 2657. 2658. Oudh XX, 136. Peters.
4, 37. Rgb. 863. 903. Stein 172.
C. by Bhāskara. Oudh XX, 104. 126.
C. Gaṇitāmṛtasāgarī by Gaṅgādhara, son of Gova-
rdhana. IO. 728. 1061 (fr.). 1895 (fr.). 2278.
Peters. 4, 37.
C. Buddhivilāsinī by Gaṇeśa, son of Keśava.
Devīpr. 79, 14. Fl. 498. Gov. Or. Libr.
Madras 81. IO. 89. 1012. 2279. Oudh XX,
106. Peters. 4, 37. Stein 172.
C. Līlāvatīvilāsa by Devīsahāya. Stein 172.
C. by Paraśurāma. Rgb. 864.
C. by Mahīdāsa. Rgb. 865.
C. by Mopadeva, son of Suvarṇakāra Bhīmadeva.
Stein 172.
C. Mitabhāṣiṇī by Raṅganātha, son of Nṛsiṃha.
IO. 133. 2276.
C. Gaṇitāmṛtalaharī by Rāmakṛṣṇa, son of
Lakṣmaṇa, grandson of Nṛsiṃha. IO. 1807.
1895 (fr.).
C. Manorañjana by Rāmakṛṣṇadeva, son of Sadā-
śiva (called also Āpadeva). IO. 1742. 2277.
C. Līlāvatīvāsanābhāṣya Gaṇakabhūṣaṇa by Rā-
macandra Bhaṭṭa, son of Poṣaṇa Bhaṭṭa. Stein
172 (inc.).
C. Pāṭīgaṇita, Pāṭīvyākhyāna, or Līlāvatyudāharaṇa
by Vīreśvara. IO. 1976 (inc.).
C. Gaṇitāmṛtakūpikā by Sūryadāsa. IO. 115.
2275.
लीलावती by Bhāskara. Ulwar 1949.
C. Buddhivilāsinī by Gaṇeśa, son of Keśava.
Ulwar 1949. 1952.
C. by Paraśurāma, son of Śrīharṣa. Ulwar 1951.
Extr. 567.
C. Manorañjana by Rāmakṛṣṇadeva, son of Āpa-
deva. Ulwar 1953.
C. Nisṛṣṭārthadūtī by Viśvarūpa, son of Raṅga-
nātha. Ulwar 1950. Extr. 566.
लीलावती astron. by Bhāskara, son of Maheśvara. AS
p. 168 (2 MSS.). Lz. 959. 960 (inc.). Peters. 6, 439.
Līlāvatīvāsanābhāṣya by the same. Bd. 849. C.
by Rāmacandra. Bd. 849.
C. Gaṇitāmṛtasāgarī by Gaṅgādhara, son of Gova-
rdhana. AS p. 168. Lz. 961.
C. by Govardhana. Peters. 6, 439.
C. by Parameśvara, son of Rudra. See Whish 139.
C. by Moṣadeva (Stein writes Mopadeva), son of
Bhīmadeva. Bd. 850.
C. by Rāmakṛṣṇa, son of Lakṣmaṇa. Lz.
962 (fr.).
C. Manorañjana by Rāmakṛṣṇadeva. AS p. 168
(placed wrongly under Gaṇitādhyāya).
C. Gaṇitāmṛtakūpikā by Sūryadāsa. AS p. 168
(2 MSS.).
Udāharaṇa by Kṛpārāma. AS p. 168.
--by Vīreśvara. AS p. 168.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 लीलावती
noun
मात्रिकः छन्दोविशेषः।
"लीलावत्यां दशमे अष्टमे चतुर्दशे च स्थाने विरामेण सह आहत्य द्वात्रिंशत् मात्राः सन्ति।"
Synonyms:
 लीलावती
noun
एका रागिणी।
"लीलावती सम्पूर्णायाः जातेः रागिणी अस्ति।"
Synonyms:
 दुर्गा, उमा, कात्यायनी, गौरी, ब्रह्माणी, काली, हैमवती, ईश्वरा, शिवा, भवानी, रुद्राणी, सर्वाणी, सर्वमङ्गला, अपर्णा, पार्वती, मृडानी, लीलावती, चणडिका, अम्बिका, शारदा, चण्डी, चण्डा, चण्डनायिका, गिरिजा, मङ्गला, नारायणी, महामाया, वैष्णवी, महेश्वरी, कोट्टवी, षष्ठी, माधवी, नगनन्दिनी, जयन्ती, भार्गवी, रम्भा, सिंहरथा, सती, भ्रामरी, दक्षकन्या, महिषमर्दिनी, हेरम्बजननी, सावित्री, कृष्णपिङ्गला, वृषाकपायी, लम्बा, हिमशैलजा, कार्त्तिकेयप्रसूः, आद्या, नित्या, विद्या, शुभह्करी, सात्त्विकी, राजसी, तामसी, भीमा, नन्दनन्दिनी, महामायी, शूलधरा, सुनन्दा, शुम्यभघातिनी, ह्री, पर्वतराजतनया, हिमालयसुता, महेश्वरवनिता, सत्या, भगवती, ईशाना, सनातनी, महाकाली, शिवानी, हरवल्लभा, उग्रचण्डा, चामुण्डा, विधात्री, आनन्दा, महामात्रा, महामुद्रा, माकरी, भौमी, कल्याणी, कृष्णा, मानदात्री, मदालसा, मानिनी, चार्वङ्गी, वाणी, ईशा, वलेशी, भ्रमरी, भूष्या, फाल्गुनी, यती, ब्रह्ममयी, भाविनी, देवी, अचिन्ता, त्रिनेत्रा, त्रिशूला, चर्चिका, तीव्रा, नन्दिनी, नन्दा, धरित्रिणी, मातृका, चिदानन्दस्वरूपिणी, मनस्विनी, महादेवी, निद्रारूपा, भवानिका, तारा, नीलसरस्वती, कालिका, उग्रतारा, कामेश्वरी, सुन्दरी, भैरवी, राजराजेश्वरी, भुवनेशी, त्वरिता, महालक्ष्मी, राजीवलोचनी, धनदा, वागीश्वरी, त्रिपुरा, ज्वाल्मुखी, वगलामुखी, सिद्धविद्या, अन्नपूर्णा, विशालाक्षी, सुभगा, सगुणा, निर्गुणा, धवला, गीतिः, गीतवाद्यप्रिया, अट्टालवासिनी, अट्टहासिनी, घोरा, प्रेमा, वटेश्वरी, कीर्तिदा, बुद्धिदा, अवीरा, पण्डितालयवासिनी, मण्डिता, संवत्सरा, कृष्णरूपा, बलिप्रिया, तुमुला, कामिनी, कामरूपा, पुण्यदा, विष्णुचक्रधरा, पञ्चमा, वृन्दावनस्वरूपिणी, अयोध्यारुपिणी, मायावती, जीमूतवसना, जगन्नाथस्वरूपिणी, कृत्तिवसना, त्रियामा, जमलार्जुनी, यामिनी, यशोदा, यादवी, जगती, कृष्णजाया, सत्यभामा, सुभद्रिका, लक्ष्मणा, दिगम्बरी, पृथुका, तीक्ष्णा, आचारा, अक्रूरा, जाह्नवी, गण्डकी, ध्येया, जृम्भणी, मोहिनी, विकारा, अक्षरवासिनी, अंशका, पत्रिका, पवित्रिका, तुलसी, अतुला, जानकी, वन्द्या, कामना, नारसिंही, गिरीशा, साध्वी, कल्याणी, कमला, कान्ता, शान्ता, कुला, वेदमाता, कर्मदा, सन्ध्या, त्रिपुरसुन्दरी, रासेशी, दक्षयज्ञविनाशिनी, अनन्ता, धर्मेश्वरी, चक्रेश्वरी, खञ्जना, विदग्धा, कुञ्जिका, चित्रा, सुलेखा, चतुर्भुजा, राका, प्रज्ञा, ऋद्भिदा, तापिनी, तपा, सुमन्त्रा, दूती, अशनी, कराला, कालकी, कुष्माण्डी, कैटभा, कैटभी, क्षत्रिया, क्षमा, क्षेमा, चण्डालिका, जयन्ती, भेरुण्डा
noun
सा देवी यया नैके दैत्याः हताः तथा च या आदिशक्तिः अस्ति इति मन्यते।
"नवरात्रोत्सवे स्थाने स्थाने दुर्गायाः प्रतिष्ठापना क्रियते।"
Synonyms:
 लीलावती
noun
एकः ग्रन्थः ।
"लीलावती इति भास्कराचार्येण लिखितः ग्रन्थः ख्यातः"
Synonyms:
 लीलावती
noun
एका वणिक्कन्या ।
"लीलावत्याः उल्लेखः हितोपदेशे वर्तते"
Synonyms:
 लीलावती
noun
ग्रन्थप्रकारविशेषः ।
"लीलावती इति ग्रन्थप्रकारः नैकेषु शास्त्रेषु दृश्यते"
Synonyms:
 लीलावती
noun
अवीक्षितस्य पत्नी ।
"लीलावत्याः उल्लेखः मार्कण्डेयपुराणे वर्तते"
Synonyms:
 लीलावती
noun
एका सुराङ्गना ।
"लीलावत्याः उल्लेखः विक्रमादित्यचरिते वर्तते"
Synonyms:
 लीलावती
noun
मयस्य पत्नी ।
"लीलावत्याः उल्लेखः कथासरित्सागरे वर्तते"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
स्वगुणेनोपमानेन मनोज्ञादिपदेन च ॥ ५०५ ॥
विशेषिताङ्गकर्मा स्त्री यथा तरललोचना ।
अलसेक्षणा मृगाक्षी मत्तेभगमनापि च ॥ ५०६ ॥
वामाक्षी सुस्मितास्याः स्वं मानलीलास्मरादयः ।
लीला विलासो विच्छित्तिर्विव्वोकः किलकिञ्चितम् ॥ ५०७ ॥
मोट्टायितं कुट्टमितं ललितं विहृतं तथा ।
विभ्रमश्चेत्यलंकाराः स्त्रीणां स्वाभाविका दश ॥ ५०८ ॥
-wordlist-
तरललोचना (स्त्री), अलसेक्षणा (स्त्री), मृगाक्षी (स्त्री), मत्तेभगमना (स्त्री), वामाक्षी (स्त्री), सुस्मिता (स्त्री), मानिनी (स्त्री), लीलावती (स्त्री), स्मरवती (स्त्री), स्वाभाविकालङ्कार (पुं), लीला (स्त्री), विलास (पुं), विच्छित्ति (स्त्री), विब्बोक (पुं), किलकिञ्चित (क्ली), मोट्टायित (क्ली), कुट्टमित (क्ली), ललित (क्ली), विहृत (क्ली), विभ्रम (पुं)
पुराणम्
English
लीलावती १ / LĪLĀVATĪ I. Wife of dhruvasandhi, King of kosala. (For details see under dhruvasandhi)
लीलावती २ / LĪLĀVATĪ II. A prostitute who attained Svarga by simply observing the Śuklāṣṭamīvrata in the month of Proṣṭhapada in which was born Rādhādevī. Chapter seven, Brahmakhaṇḍa of padma purāṇa contains the following story.
In times of old in kṛtayuga there was a beautiful prostitute of the name līlāvatī. Once she went away from her own town to another in search of better prospects. There she saw a big assemblage of people in a temple. They were observing Rādhāṣṭamīvrata and worshipping their deity with scented flowers and incense of sweet fragrance. Some were reciting prayers, some were singing and yet others were dancing. The whole atmosphere was filled with devotion. līlāvatī went to them and enquired about it. They told her that that day was the birthday of Rādhādevī, the Śuklāṣṭamī of the month of Proṣṭhapada, and if anyone observed vrata on that day worshipping Rādhādevī he would be absolved of all sins.
On hearing that, Līlāvati decided to observe the vrata. She joined the devotees of the temple and observed the vrata with great devotion. Soon she died of snake-bite and the servants of yama came to take her soul to hell because of the sins she had committed as a prostitute. But before the Yamadūtas could touch her, Pārṣadas of Mahāviṣṇu wearing the insignia of śaṅkha, cakra, gadā and padma came to her with a chariot drawn by kingly swans and took her to heaven.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
लीलावती,
स्त्री,
 (लीलास्त्यस्या इति । लीला +मतुप् । मस्य वः ।) केलियुक्ता । विलासवती ।शृङ्गारभावचेष्टान्विता । खेलाविशिष्टा । इतिलीलाशब्दार्थदर्शनात् ॥
* ॥
भास्कराचार्य्यस्यपत्नी । तत्कृताङ्कग्रन्थः । यथा । गोदावरीतीर-निवासिनो महाराष्ट्रदेशोद्भवस्य श्रीभास्करा-चार्य्यस्य ग्रन्थकर्त्तुः सुप्रिया लीलावती विरह-विक्षिण्णहृदयस्य तां पदैर्लीलावत्या लीला-वतीमिव । इति लीलावतीग्रन्थस्य मङ्गला-चरणश्लोकस्य टीकायां भवेशः ॥
* ॥
(अवि-क्षितनृपतेः स्त्रीविशेषः । यथा, मार्कण्डेये ।१२३ । १७ ।“लीलावती वीरसुता वीरभद्रसुतानिभा ॥
”)वेश्याविशेषः ॥
यथा, --“अभिरूपेण सम्पन्नान् घट्टयित्वा विना भृतिम् ।धर्म्मकार्य्यमिति ज्ञात्वा न गृह्णाति कथञ्चन ॥
योऽसौ सुवर्णकारश्च दरिद्रोऽप्यथ सत्त्ववान् ।न मूल्यमादाद्वेश्यातः सभार्य्य ऋद्धिसंयुतः ।सप्तद्वीपपतिर्ज्जातः सूर्य्यायुतसमप्रभः ॥
”इति मत्स्यपुराणे लीलावतीवेश्याया लवणाचल-दाने हेमतरुघटकस्य तथाविधफलदर्शनात् ।इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
* ॥
न्यायग्रन्थविशेषः ।तस्य द्वितीयश्लोको यथा, --“द्रव्यं नाकुलमुज्ज्वलो गुणगणः कर्म्माधिकंश्लाघ्यतेजातिर्व्विप्लुतिमागता न च पुनः श्लाघ्या विशेष-स्थितिः ।सम्बन्धः सहजो गुणादिभिरयं यत्रास्तु सत्-प्रीतयेसान्वीक्षा नयवेश्मकर्म्मकुशला श्रीन्यायलीला-वती ॥
”इति मण्डनमिश्रः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
लीलावती स्त्री लीला + अस्त्यर्थे मतुप् मस्य वः । १ विलास-वत्यां स्त्रियां, भास्कराचार्य्यस्य २ पुत्र्यां, तत्कृते ३ अङ्क-ग्रन्थभेदे मण्डनाचार्य्यस्य ४ भार्य्यायां तन्नामके न्यायशास्त्रप्रसिद्धे “नाथः सृजतीत्यादिके” न्यायमतसिद्धपदार्थप्रतिपादके ५ ग्रन्थभेदे, पुराणप्रसिद्धे ६ वेश्याभेदे चति० त० मत्स्यपु० ।