| YouTube Channel

ललितासप्तमी (lalitAsaptamI)

 
शब्दसागरः
English
ललितासप्तमी
f.
 (-मी) The seventh day of the first-half of Bhādrapada.
Monier Williams Cologne
English
ललिता—सप्तमी
f.
N.
 of the 7th day in the light half of the month Bhādra,
L.
Apte Hindi
Hindi
ललितासप्तमी
स्त्री*
 ललिता-सप्तमी -
भाद्रपद के शुक्लपक्ष का सातवाँ दिन
Shabdartha Kaustubha
Kannada
ललितासप्तमी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭಾದ್ರಪದ ಶುಕ್ಲ ಪಂಚಮಿ
L R Vaidya
English
lalitA-saptamI {% f. %} the seventh day of the first half of Bhādrapada.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 ललितासप्तमी
noun
भाद्रपदमासस्य शुक्लपक्षस्य सप्तमी।
"केचन जनाः ललितासप्तम्यां व्रतं कुर्वन्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ललितासप्तमी,
स्त्री,
 (ललिताख्या सप्तमी ।)भाद्रशुक्लसप्तमी । तत्र कुक्कुटीव्रतं कार्य्यम् ।यथा भविष्ये ।“भाद्रे मासि सिते पक्षे सप्तम्यां नियमेन या ।स्नात्वा शिवं लेस्वयित्वा मण्डले च सहाम्बिकम् ।पूजयेच्च तदा तस्यां दुष्प्रापं नैव विद्यते ॥
”इति कुक्कुटीव्रतत्वेन ख्यातम् । इति तिथ्यादि-तत्त्वम् ॥
* ॥
तद्विधिर्यथा । तत्रादौ स्वस्तिवाचनपूर्व्वकंसङ्कल्पं कुर्य्यात् । ओँ अद्येत्यादि भाद्रे मासिशुक्ले पक्षे सप्तम्यान्तिथौ यावज्जीवनपर्य्यन्तंअमुकगोत्रा श्रीमदमुकी शिवदुर्गाप्रीतिकामाप्रतिवर्षीयभाद्रशुक्लसप्तम्यां गणेशादिदेवता-पूजापूर्व्वकशिवपार्व्वतीपूजायावज्जीवनडोरक-धारणभविष्यपुराणोक्तव्रतकथाश्रवणरूपललि-तासप्तमीव्रतमहं करिष्ये । ततः सङ्कल्प-सूक्तं पठित्वा सामान्यार्घ्यं विधाय गणेशादीन्संपूज्य भूतशुद्ध्यादिकं विधाय मण्डलादिषुपूजामारभेत । ततो ध्यात्वा स्वशिरसि पुष्पंदत्त्वा मानसोपचारैः संपूज्य अर्घ्यं संस्थाप्यपुनर्ध्यात्वा आवाहयेत् । शिवपूजाविधिनाशिवं दुर्गापूजाविधिना दुर्गाञ्च यथाशक्त्युप-चारैः संपूज्य आवरणदेवान् पूजयेत् । ततोऽष्टग्रन्थियुक्तडोरकं दुग्धेन सिक्तं शिवदुर्गाभ्यांअर्पयित्वा तत् डोरकं वामकरे बद्ध्वा भोज्य-मुत्सृज्य कथां शृणुयात् । अष्टफलानि दद्यात् ।ततो दक्षिणां दद्यात् ॥
* ॥
अथ कथा ।श्रीकृष्ण उवाच ।“लोमशो नांम देवर्षिर्मथुरामागतः पुरा ।सोऽर्च्चितो वसुदेवेन देवक्या च युधिष्ठिर ! ॥
उपविष्टः कथाः पुण्याः कथयामास वै तदा ।ततः कथयितुं भूयः कथामेतां प्रचक्रमे ॥
कंसेन निहताः पुत्त्रा जाता जाताः पुनः पुनः ।मृतवत्सा देवकि ! त्वं पुत्त्रदुःखेन दुःखिता ॥
यथा चन्द्रमुखी दीना बभूव नहुषप्रिया ।तथा त्वं देवकी भद्रे पुत्त्रदुःखेन दुःखिता ॥
पश्चाच्चीर्णव्रता सा तु बभूवाक्षयपुत्त्रिका ।त्वमेव देवकी देवि ! भविष्यसि न संशयः ॥
देवक्युवाच ।का सा चन्द्रमुखी दीना बभूव नहुषप्रिया ।कथं चीर्णव्रतं सम्यक् तस्याः सन्ततिकारणम् ॥
लोमश उवाच ।अयोध्यायां पुरा राजा नहुषो नाम विश्रुतः ।तस्य राज्ञो महादेवी नाम्ना चन्द्रमुखी प्रिया ॥
पुरोहितस्य तस्यैव पत्नी माला च नामिका ।तयोरासीद्दृढप्रीतिः स्पृहणीया परस्परम् ॥
अथ तेऽपि च मित्रिण्यौ स्नानार्थं सरयूजले ।प्राप्ते प्राप्तास्तु तत्रैव बहुशो नगराङ्गनाः ॥
स्नातास्ता मण्डलं चक्रुस्तन्मध्ये व्यक्तरूपिणम् ।लेखयित्वा शिवं शान्तमुमया सह शङ्करम् ॥
गन्धपुष्पाक्षतैर्भक्त्या पूजयित्वा यथाविधि ।प्रणन्य शिरसा भक्त्या दृष्टास्ताभ्यां वरस्त्रियः ॥
किमिदं क्रियते साध्व्यः कथ्यतां यदि रोचते ।कदा वा क्रियते किं वा फलं सम्यक् तदुच्यताम् ॥
स्त्रिय ऊचुः ।पूजितोऽस्माभिरेतल्तिन् पार्व्वत्या सह शङ्करः ।बद्ध्वा सूत्रमिदं शुभ्रं शिवस्यात्मा निवेदितः ॥
धारणीयमिदं तावद्यावत् प्राणस्य धारणम् ।तासान्तु तद्वचः श्रुत्वा ते कृत्वा मानसं तथा ॥
कृत्वा च सम्मतिं तत्र बद्ध्वा दोर्भ्यां सुडोरकम् ।ततस्ताः स्वगृहं जग्मुः सखीभिः परिवारिताः ॥
कालेन महता तत्र विस्मृतं तद्व्रतं नृप ! ।प्रमत्तया चन्द्रमुख्या विस्मृतञ्च सुडोरकम् ॥
मृता कैश्चिदहोरात्रैः सा बभूव प्लवङ्गमी ।माला च कुक्कुटी जाता त्वसम्यग्व्रतपालनात् ॥
तथैव ते च मित्रिण्यौ जाते जातिस्मरे कुले ।सम्भूय भूयस्तत्रैव प्राप्तश्च समयः पुनः ॥
तद्दिने तद्दिने प्राप्ते पुनः काले च ते मृते ।अदैवमातृके देशे जाते गोकुलसङ्कुले ॥
राज्ञो जाया बभूवाथ पृथ्वीनाथस्य सा पुनः ।ईश्वरी नाम विख्याता सा तु राज्ञोऽतिवल्लभा ॥
अग्निमीलद्विजस्यासीद्भार्य्या भूषणनामिका ।पुरोहितस्य कालेन कुक्कुटी बहुपुत्त्रिणी ॥
जातिस्मरा चाष्टपुत्त्रा तथैव चामृतप्रजा ।पुनर्निरन्तरा प्रीतिर्बभूवाथ तयोर्द्विज ॥
तत्रेश्वरी पुत्त्रमेकं प्रसूता तञ्च रोगिणम् ।नववर्षे तु पञ्चत्वमगात्तत्र युधिष्ठिर ! ॥
तत्र तां भूषणा द्रष्टुमाजगामातिदुःखिता ।सखीभावादतिस्नेहादष्टपुत्त्रसमन्विता ॥
अयुक्ताभरणा नित्यं स्वभावेनैव भूषिता ।तां दृष्ट्वा पुत्त्रिणीं भव्यां प्रजज्वालेश्वरी रुषा ॥
ततो गृहं प्रेषयित्वा तां सखीं तीव्रमत्सरा ।चिन्तयामास सा राज्ञी तस्याः पुत्त्रवधं प्रति ॥
हता हताश्च ये पुत्त्राः पुनर्ज्जीवन्त्यनामयाः ।बहुपुत्त्रा जीववत्सा प्रयुक्ताभरणा कथम् ।शोभसे ह्यधिकं भद्रे तडित् सौदामिनी यथा ॥
भूषणोवाच ।भाद्रे मासि सिते पक्षे सप्तम्यां ललितालये ।स्नात्वा शिवं लेखयित्वा मण्डले च सहाम्बि-कम् ॥
संपूज्य विधिवत् प्राप्तं त्रैलोक्ये यच्च विद्यते ।तदेव हि व्रतं पूर्व्वं त्वया सह मया कृतम् ॥
तन्मयाचरितं भक्त्या तेनाहं सुस्थिरा सखि ।त्वया नाचरितं सम्यक् दपैध्मातशरीरया ॥
तेन ते सन्ततिश्छिन्ना राज्येऽपि सति दुःखिता ।प्रभाव एष कथितो ब्रतस्यास्य मया सखि ! ॥
अर्द्धं तुभ्यं प्रदास्यामि तस्य धर्म्मस्य सुव्रते ।सखीभावात् प्रतीच्छ त्वं नात्र कार्य्या विचा-रणा ॥
संपूज्य शङ्करं भक्त्या करे बद्ध्वा सुडोरकम् ।यावज्जीवं मया तावत् शिवस्यात्मा निवेदितः ॥
इत्येवं समयं कृत्वा ततः प्रभृति डोरकम् ।स्वर्णरूप्यमयं वापि करशाखासु धारणम् ॥
शङ्करञ्चोमया सार्द्धं सौवर्णं राजतन्तथा ।ताम्रपात्रे प्रतिष्ठाप्य ब्राह्मणायोपपादयेत् ॥
पायसं पिष्टकञ्चैव भक्ष्यं भोज्यं प्रयत्नतः ।सगोत्रान् भोजयित्वा तु स्वयं भुञ्जीत तत्परम् ॥
मण्डलं सोमसदृशं शिवस्यात्मनिवेदितम् ।इत्येवं प्रतिजग्राह व्रतदानफलं ततः ॥
बभूव सुप्रजा साध्वी ईश्वरी भुवनेश्वरी ।व्रतस्यास्य प्रभावेन सुपुत्त्रा त्वञ्च देवकि ! ॥
भविष्यसि त्रिलोकेशं पुत्त्रञ्च जनयिष्यसि ।इत्येवं श्रावयित्वा च विरराम मुनिस्तदा ॥
जगाम स्वपुरं पार्थ मयाप्येवं तवोदितम् ।याः स्त्रियः स्वाचरिष्यन्ति व्रतमेतद्युधिष्ठिर ॥
कुक्वुटाख्यं प्लवङ्गाख्यं देवक्याचरितं शुभम् ।तासां सन्ततिविच्छेदो न कदाचिद्भविष्यति ॥
स्त्रियश्चैवाचरिष्यन्ति व्रतमेतत् सुखप्रदम् ।अस्मिन् लोके सुखं भुक्त्वा यास्यन्ति शिवमन्दि-रम् ॥
या कुक्कुटीव्रतमिदं प्लवगीसमेतंदेवं विभाव्य हृदये च गुरुं निधाय ।भक्त्या करोति कलुषौधविघातदक्षंसाध्वी सदा भवति शोभनजीववत्सा ॥
”इति भविष्यपुराणे कुक्कुटीव्रतकथा समाप्ता ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
ललितासप्तमी स्त्री ललिताप्रिया सप्तमी । ललितापूजाङ्गे१ भाद्रशुक्लसप्तम्याम्, तद्दिनकर्त्तव्ये २ व्रतभेदे च ।