| YouTube Channel

लय (laya)

 
शब्दसागरः
English
लय
m.
(-यः)
1. Equal time in music and dancing.
2. Adherence, union.
3. Fusion, solution, absorption.
4. Concentration, exclusive devo-
tion.
5. Rest, repose.
6. Mental inactivity.
7. An embrace.
8. Des-
truction.
9. A house, a dwelling.
10. Sport, pastime.
n.
(-यं)
1. The
root of the Andropogon muricatum.
2. Loss, destruction.
3. Fusi-
on, melting.
E.
ली adhere to, &c.,
aff.
अच्
Capeller Eng
English
ल॑य
m.
dulling or hebetating the mind.
m.
clinging or
adhering to (—°), cowering, hiding, vanishing or entering into (loc. or
—°)
absorption, extinction, death
rest, repose
time or pause in
music.
Yates
English
लय (यः) 1.
m.
Equal time in mu-
sic and dancing
embracing
a
house
sport.
n.
Loss
fusion.
Spoken Sanskrit
English
लय - laya -
adj.
- making the mind inactive or indifferent
लय - laya -
m.
- residence
लय - laya -
m.
- melting
लय - laya -
m.
- pause
लय - laya -
m.
- sport
लय - laya -
m.
- death
लय - laya -
m.
- time
लय - laya -
m.
- house
लय - laya -
m.
- dissolution
लय - laya -
m.
- particular agricultural implement
लय - laya -
m.
- diversion
लय - laya -
m.
- rest
लय - laya -
m.
- act of sticking or clinging to
लय - laya -
m.
- kind of measure
लय - laya -
m.
- dwelling
लय - laya -
m.
- disappearance or absorption in
लय - laya -
m.
- swoon
लय - laya -
m.
- merriness
लय - laya -
m.
- repose
लय - laya -
m.
- lying down
लय - laya -
m.
- union of song
लय - laya -
m.
- mental inactivity
लय - laya -
m.
- extinction
लय - laya -
m.
- quick movement of an arrow
लय - laya -
m.
- delight in anything
लय - laya -
m.
- place of rest
लय - laya -
m.
- cowering
लय - laya -
m.
- dance and instrumental music
लय - laya -
m.
- spiritual indifference
लय - laya -
m.
- destruction
लय - laya -
m.
- rhythm
लय - laya -
m.
- embrace
लय - laya -
n.
- root of vetiver grass [ Andropogon Muricatum - Bot. ]
Wilson
English
लय r. 1st cl. (लयते) To go, to move.
लय
m.
(-यः)
1 Equal time in music and dancing.
2 Adhering or clinging to, embracing, uniting.
3 A house, a dwelling.
4 Sport, pastime.
n.
(-यं)
1 The root of the Andropogon muricatum.
2 Loss, destruction.
3 Fusion, melting.
E.
ली to adhere to, &c.,
aff.
अच्.
Apte
English
लयः [layḥ], [ली-अच्]
Sticking, union, adherence.
Lurking, hiding.
Fusion, melting, solution.
Disappearance, dissolution, extinction, destruction
universal destruction (प्रलय)
लयं या 'to be dissolved or destroyed'.
Absorption of the mind, deep concentration, exclusive devotion (to any one object)
पश्यन्ती शिवरूपिणं लयवशादात्मानमभ्यागता
Māl.
5.2, 7
ध्यानलयेन
Gīt.*
4.
Time in music (of three kinds- द्रुत, मध्य, and विलम्बित)
किसलयैः सलयैरिव पाणिभिः
R.*
9.35
पादन्यासो लय- मनुगतः
M.*
2.9
मध्यलम्बितपरिच्छिन्नस्त्रिधायं लयः Nāg.1.14.
A pause in music.
Rest, repose.
A place of rest, abode, habitation
अलया
Śi.*
4.57 'having no fixed abode, wandering'.
Slackness of mind, mental inactivity
(also used in adjectival sense
यदा जये- द्रजः सत्त्वं तमो मूढं लयं जडम्
Bhāg.*
11.25.15.).
An embrace.
The Supreme Being.
The union of song, dance, and instrumental music
गायतं मधुरं गेयं तन्त्रीलयसमन्वितम्
Rām.*
7.93.15.
A swoon.
The quick (downward) movement of an arrow.
Comp.
-अर्कः the sun at the destruction of the universe.-आरम्भः, -आलम्भः an actor, a dancer. -कालः the time of destruction (of the world.). -गत
a.
dissolved, melted away. -नालिकः a Buddhist or Jain temple.-पुत्री an actress, a female dancer. -मध्य
a.
to be performed in moderate time (a piece of music). -शुद्धa. to be performed in right time. -स्थानम् a place of dissolution.
Apte 1890
English
लयः [ली-अच्] 1 Sticking, union, adherence.
2 Lurking, hiding.
3 Fusion, melting, solution.
4 Disappearance, dissolution, extinction, destruction
universal destruction (प्रलय)
लयंया ‘to be dissolved or destroyed’.
5 Absorption of the mind, deep concentration, exclusive devotion (to any one object)
पश्यंती शिवरूपिणं लयवशादात्मानमभ्यागता Māl. 5. 2, 7
ध्यानलयेन Gīt. 4.
6 Time in music (of three kinds द्रत, मध्य, and विलंबित)
किसलयैः सलयैरिव पाणिभिः R. 9. 35
पादन्यासो लयमनुगतः M. 2. 9.
7 A pause in music.
8 Rest, repose.
9 A place of rest, abode, habitation
अलया Śi. 4. 57 ‘having no fixed abode, wandering’.
10 Slackness of mind, mental inactivity.
11 An embrace.
12 The supreme being.
13 The union of song, dance, and instrumental music.
Comp.
अर्कः the sun at the destruction of the universe.
आरंभः
आलंभः an actor, a dancer.
कालः the time of destruction (of the world).
गत a. dissolved, melted away.
पुत्री an actress, a female dancer.
Monier Williams Cologne
English
लय a, लयन
&c.
See
p.
903, col. 2.
लय b
m.
the act of sticking or clinging to (loc. ),
Śiś.
(लयं गा with
loc.
, ‘to become attached to any one’,
Kuval.
)
lying down, cowering,
MBh.
melting, dissolution, disappearance or absorption in (loc. or comp. ),
Up.
Kap.
&c.
(लयं गम् or या ‘to disappear, be dissolved or absorbed’
लयं सं-√ गम्, ‘to hide or conceal one's self’)
extinction, destruction, death,
MBh.
Kāv.
&c.
(लयं या, ‘to be destroyed, perish’)
rest, repose,
Śiś.
BhP.
(cf. अ-लय)
place of rest, residence, house, dwelling,
W.
mental inactivity, spiritual indifference,
Kap.
Vedāntas.
sport, diversion, merriness,
Vās.
delight in anything,
Harav.
an embrace,
L.
(in music) time (regarded as of 3 kinds, viz. द्रुत, ‘quick’, मध्य, ‘mean or moderate’, and विलम्बित, ‘slow’),
Kālid.
Daśar.
Pañcat.
&c.
a kind of measure,
Saṃgīt.
the union of song, dance and instrumental music,
L.
a pause,
MW.
a partic. agricultural implement (perhaps a sort of harrow or hoe),
VS.
a swoon,
L.
the quick (downward) movement of an arrow,
L.
लय
n.
the root of Andropogon Muricatus,
Bhpr.
लय
mfn.
making the mind inactive or indifferent,
BhP.
Monier Williams 1872
English
लय लय, लयन, &c. See p. 868, cols. 2, 3.
लय, अस्, m. the act of clinging, adhering, stick-
ing, union, adherence
embracing, an embrace (=
श्लेष, सं-श्लेषण)
the act of lying, cowering,
lurking, hiding
melting, fusion, solution, melting
away, dissolution, absorption, extinction, disappearing,
vanishing, disappearance, destruction, reduction (of
the Universe &c.) into its original state, death,
(लयं या or गम्, &c., to go to dissolution, melt
away, disappear, vanish
to be destroyed, perish)
rest, repose
place of rest, residence, house, dwelling
mental inactivity, spiritual indifference, slackness of
mind
time (in music, regarded as of three kinds,
viz. द्रुत, ‘quick, मध्य, ‘mean or moderate,
and विलम्बित, ‘slow’)
a pause in music
a parti-
cular agricultural implement, (perhaps a sort of harrow
or hoe, Ved.)
(अम्), n. the root of Andropogon
Muricatus
(अस्, आ, अम्), making the mind inactive
or indifferent.
—लय-काल, अस्, m. time of disso-
lution or destruction.
—लय-गत, अस्, आ, अम्, gone
to dissolution, dissolved, melted.
—लय-पुत्री, f.
‘daughter of (musical) time, a female dancer,
actress.
—लयारम्भ (°य-आर्°) or लयालम्ब
(°य-आल्°), अस्, m. ‘moving according to time, a
dancer, actor.
—लयार्क (°य-अर्°), अस्, m. the sun
at the dissolution of the world.
Macdonell
English
लय láy-a,
m.
[√ 1. lī] adherence
disappearance 🞄or absorption in (lc., —°)
extinction, 🞄dissolution, destruction, death
rest, 🞄repose (rare)
mental lethargy or inactivity
🞄sport
time in music (of which there are 🞄three: druta, madhya, and vilambita): -ṃ gam, become attached to any one (lc.)
disappear, 🞄be dissolved, or absorbed in (lc.)
🞄-ṃ yā, id.
be destroyed, perish.
Benfey
English
लय लय, i. e. ली + अ,
m.
1. Ad-
hering.
2. A house.
3. Sport.
4.
Equal time in music and dancing,
Pañc. v. d. 43.
5. Melting
लयं या,
To melt away, to vanish, Pañc. v.
d. 4.
6. Dissolution, Vedāntas. in
Chr. 204, 23
211, 7
destruction.
7.
Loss.
8. A pause in music, Mālav.
19, 11.
9. Slackness of mind, Vedāntas.
in Chr. 217, 23.
--
Comp.
अ-,
I.
m.
non-
destruction, duration, Rām. 3, 71, 10.
II.
adj.
without a fixed abode, Śiś. 4, 57.
Hindi
Hindi
अस्वीकार
Apte Hindi
Hindi
लयः
पुं*
- ली+अच्
"चिपकना, मिलाप, लगाव"
लयः
पुं*
- -
"प्रच्छन्न, छिपा हुआ"
लयः
पुं*
- -
"संगलन, पिघलना, घोल"
लयः
पुं*
- -
"अदर्शन विघटन, बुझाना, विनाश, नष्ट होना"
लयः
पुं*
- -
मन की लीनता
लयः
पुं*
- -
"गहन एकाग्रता, अनन्य भक्ति"
लयः
पुं*
- -
संगीत की लय
लयः
पुं*
- -
संगीत में विश्राम
लयः
पुं*
- -
आराम
लयः
पुं*
- -
"विश्राम स्थान, आवास निवास"
लयः
पुं*
- -
"मन की शिथिलता, मानसिक अकर्मण्यता"
लयः
पुं*
- -
आलिंगन
Shabdartha Kaustubha
Kannada
लय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಶ್ಲೇಷ /ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವಿಕೆ /ಅಂಟಿಕೊಂದಿರುವಿಕೆ
निष्पत्तिः - > लीङ् (संश्लेषणे) - "अच्" (३-३-५६)
लय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೃತ್ಯವಾದ್ಯಗಳ ಕಾಲಸಾಮ್ಯ /ನೃತ್ಯಗೀತ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯ ಇವುಗಳ ಏಕತಾನರೂಪವಾದ ಸಾಮ್ಯ
प्रयोगाः - > "अङ्गैरन्तर्निहितवचनैः सूचितः सम्यगर्थः पादन्यासो लयमुपगतः तन्मयत्वं रसेषु"
उल्लेखाः - > माल० २-८
लय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಳಯ ಕಾಲ /ಜಗತ್ತಿನ ವಿನಾಶದ ಸಮಯ
लय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಗತ್ತಿನ ನಾಶ /ಅಳಿವು
लय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿವಿಧ ವಸ್ತುಗಳು ಒಂದುಗೂಡುವಿಕೆ /ಒಂದು ಮತ್ತೊಂದು ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣದೆ ಸೇರಿಹೋಗುವಿಕೆ
लय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಿತ್ತದ ಏಕಾಗ್ರತೆ /ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಂದೇ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವಿಕೆ /ಮನಸ್ಸಿಗೆ ವಿಷಯಾಂತರವೃತ್ತಿನಿರೋಧ
प्रयोगाः - > "पश्यन्ती शिवरूपिणं लयवशादात्मानमभ्यागता"
उल्लेखाः - > मालती० ५-२
लय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > (ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ)ನಿಲುಗಡೆ /ವಿರಾಮ /ಯತಿಸ್ಥಾಯಿ
लय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸ್ಥಾನ
लय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೂರ್ಚ್ಛೆ /ಜ್ಞಾನ ತಪ್ಪುವುದು
लय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾಣದ ಅಧೋಮುಖವಾದ ವೇಗ /ಬಾಣವು ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ವೇಗದಿಂದ ಹೋಗುವುದು
विस्तारः - > "कैराती गतिरूर्ध्वाधःप्रकर्षस्तु गते लये" - वैज०
लय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾದ್ಯ
लय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಲಿಂಗನ /ಆಶ್ಲೇಷ
विस्तारः - > "श्लेषवाद्ययोः लयः" - त्रिकाण्ड०
लय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಮಾತ್ಮ
L R Vaidya
English
laya {% m. %} 1. Adherence, union
2. fusion, solution, absorption
3. concentration, exclusive devotion, ध्यानलयेन पुरः परिकल्प्य भवंतमतीव दुरापम् Git.G.iv.
4. destruction, disappearance
5. an embrace
6. rest, repose
7. mental inactivity
8. time (in music, किसलयैः सलयैरिव पाणिभिः R.ix.35, पादन्यासो लयमुपगतः Mal.ii.
9. habitation, residence, Sis.iv.57.
Bopp
Latin
लय m. (r. 2. ली s. अ) domus, habitatio. MED.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
लय m. Lust an etwas, Haravijaya 2, 53.
लय °house, Vās. 224, 3.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
कालस्य क्रियया मानं तालः साम्यं पुनर्लयः
-wordlist-
ताल (पुं), लय (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
लय
लय, साम्य
तालः कालक्रियामानं लयः साम्यमुदाहृतम्
verse 1.1.1.94
page 0012
Mahabharata
English
Laya = Śiva (1000 names^2).
पुराणम्
English
लय / LAYA. A King of old. He was a member of the court of yama. (Śloka 21, Chapter 8, Sabhā Parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
लय, गत्याम् इति कविकल्पद्रुमः
(भ्वा०-आत्म०-सक०-सेट् ।) ङ, लयते इति दुर्गादासः
लयः,
पुं,
(ली + अच् ।) विनाशः संश्लेषः तौर्य्य-त्रिकस्य साम्यम् इति मेदिनी ये, ५२
प्रलयः ।इति शब्दरत्नावली
*
अखण्डवस्त्वनवलम्ब-नेन चित्तवृत्तेर्निद्रा इति श्रीपरमहंससदानन्द-योगीन्द्रकृतवेदान्तसारः
तत्राद्यं विघ्नं लक्ष-यति लयस्तावदिति लयो द्विविधः चिरकाल-मुक्ताष्टाङ्गसहितनिर्विकल्पकसमाध्यभ्यासपाटवे-नातितप्तलोहतलक्षिप्तजलबिन्दुवत् तैलरहित-दीपकलिकावच्च प्रत्यगभिन्ने परमानन्दे चित्त-वृत्तेर्लयः प्रथमः द्बितीयस्तु मूर्च्छावस्थावत् आल-स्येन चित्तवृत्तेर्व्वाह्यशब्दादिविषयग्रहणानादरेसतिप्रत्यगात्मस्वरूपानवभासनात् वृत्तेस्तब्धीभाव-लक्षणनिद्रारूपः इति श्रीनृसिंहसरस्वतीकृत-सुबोधिन्याख्या तट्टीका
गीतवाद्यपादन्यासानांक्रियाकालयोः परस्परं समता लयः लीयन्तेश्लिष्यन्तेऽनेनेति लयन्ति व्रजन्ति साम्यं गीता-दयोऽत्रेति वा लयः ली श्लिषि लयगत्यां वा अल् इत्यमरटीकायां भरतः
*
लयस्थानविवर्ज्जणं गायकस्य चतुर्द्दशदोषान्त-र्गतदोषविशेषो यथा, --“लज्जितं भीतमुक्तेषु अव्यक्तमनुनासिकम् ।काकस्वरः शिरःकम्पो लयस्थानविवर्ज्जितम्
विस्वरं विरमञ्चैव विश्लिष्ठं विषमाहतम् ।व्याकुलं तालहीनञ्च गातुर्दोषाश्चतुर्दश
*
अथ लयाः हृदि स्थितिः कण्ठस्थितिः कपाल-स्थितिरिति लयत्रयम् अपरे तु ।“द्विपदी स्याद्वलतिका झल्लिका छिन्नखण्डिका ।वामभ्रुवस्ततश्छिन्ना खण्डधावा फडक्ककः
जम्भट्टिका कलतिकः खण्डकः खुरिकस्तथा ।कथितश्चतुरस्रोऽर्द्धश्चतुरस्रोऽथ नर्त्तकः
त्र्यस्रः षष्ट्युन्दालनावकृष्टा नन्दघटीत्यपि ।कादम्बश्चर्व्वरी घट्टा मिश्रोऽर्द्धवनिता ततः
अतिचित्रः समयश्च वलितोऽर्द्धदलस्तथा ।आविद्धस्तु टङ्कवकस्ततश्चित्रविचित्रकौ
आन्त्री विकृतधावा मुकुलोऽथ विलोलकः ।रमणीयस्ततश्चैव करकण्टकसंज्ञकः
चत्वारिंशदिमे प्रोक्ता लया लयविशारदैः ।लयेन वश्यो भगवान् लये लीनो जनार्द्दनः
”इति संगीतदामोदरः
(त्रि, आवरणात्सकम् इति श्रीधरस्वामीयथा, भागवते ११ २५ १५ ।“यदा जयेद्रजः सत्त्वं तमो मूढं लयं जडम् ।युज्येत शोकमोहाभ्यां निद्रया हिंसया शया
”क्ली, लामज्जकम् यथा, --“लामज्जकं सुनालं स्यादमृणालं लयं लघुः ।इष्टकापथकं सेव्यं नलदञ्चावदातकम्
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
लय गतौ
भ्वा०
आत्म०
सक०
सेट् लयते अलविष्ट अलविढ्वम् अलयिध्वम्
लय
पु०
ली--अच संश्लेषे विमाशे नृत्यगीतवाद्याना-मेकतानतारूपे साम्ये मेदि० लीयतेऽत्र सर्वभूत-क्षरकरे प्रलयकाले शब्दर० ईश्वरे णस्यलयभेदाश्च“द्विपदी स्याद्बलतिका झल्लिका छिन्नखण्डिका वामभ्रुवस्ततश्छिन्ना खण्डधारा फडक्ककः जम्भट्टिका-कलतिकः खण्डकः खुरिकस्तथा कथितश्चतुरस्रोऽर्द्धचतु-रस्रोऽथ नर्त्तकः त्र्यस्रः षट्युन्दालनावकृष्टमन्दघटी-त्यपि कादम्बश्चर्चरी घट्टा मिश्रोऽर्द्धवलिता ततः ।अतिचित्रः समग्रश्च वलितोऽर्द्धदलस्तथा आविद्धस्तुटङ्कवकस्ततश्चित्रविचित्रकौ आन्त्री विकृतधारा चमुकुलोऽथ विलोलकः रमणीयस्ततश्चैव करकण्टक-संज्ञकः चत्वारिंसदिमे प्रोक्ता लया लयविशारदैः ।लयेन वश्यो भगवान् लये लीनो जनार्दनः” सङ्गीतदा०
Capeller
German
ल॑य
m.
das Haftenbleiben, Verschwinden,
Untergang, Tod
Eingehen in (Loc. o. —°), Raus, Ruhe
Takt, Tempo.
Burnouf
French
लय लय
m.
(ली) adherence, union.
Habitation,
séjour.
Amusement, passetemps.
Temps ou mesure égale, en
musique. -- N. solution, fusion
dissolution, destruction.
Racine
d'andropogon.
लयपुत्री
f.
danseuse.
लयालम्ब
m.
danseur.
Stchoupak
French
लय-
m.
fait d'être attaché ou de s'attacher à, absorption dans
de
se coucher, de se terrer
disparition, dissolution, mort (-अं गा- mourir),
fin du monde
(lieu de) repos
distraction, jeu
tempo
a. qui rend l'esprit
paresseux.
°मध्य- a. à exécuter en mouvement modéré.
°शुद्ध- a. à exécuter dans le mouvement correct.
लयार्क-
m.
soleil de la fin du monde.
लयालय-
m.
du. destruction et non-destruction.