| YouTube Channel

लबि (labi)

 
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 लम्ब्
मूलधातुः:
 लबि
धात्वर्थः:
 शब्दे अवस्रंसने च
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 लम्बते
धातुप्रदीपः
Sanskrit
लबिँ लबि अवस्रंसने, च
- लम्बते । ललम्बे । अलाबूः । नञि लम्बेर्नलोपश्च (उण् 1/87) इत्यूप्रत्ययो वृद्धिश्च विडम्बते । विडम्बयति । ''प्रभातकल्पां रजनीं व्यडम्बयत्'' ।डलयोरैक्यात् अम्वते । आनम्बे । अम्बः । पचाद्यच् अम्बा । अम्बरम् ।। 375-380 ।।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
लबिँ लबि अवस्रंसने च
- उल्लम्बते, विलम्बते, अवलम्बते, अलम्बत इत्यनेकार्थत्वम् उपसर्गद्योतितम्, [ एवम् ] अन्यत्रापि उदाहार्यम् प्रालम्बिका स्वर्णमाला प्रालम्बं कण्ठाद् ऋजुलम्बि माल्यम् लम्बिका त्रिकटा विलम्बिका शकृद्बिलम्बः नञि च लम्बेः (तु0 उ0 187) इत्यूः अलाबूः अलम्बुसा नाम शाकम् 371
धातुवृत्तिः
Sanskrit
लबिँ लबि (अर्थः) अवस्रंसने च
"नञि लम्बेर्नलोपश्च'' इति नञ्युपपदे उकारप्रत्ययो नलोपश्च णिद्वद्भवात् वृद्धिश्च 376
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“लबि अवस्रंसने च”@} 2 चकारात् शब्देऽपि भवति।
लम्बकः-म्बिका, लम्बकः-म्बिका, लिलम्बिषकः-षिका, लालम्बकः-म्बिका
लम्बिता-त्री, लम्बयिता-त्री, लिलम्बिषिता-त्री, लालम्बिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककम्पतिवत् 3 बोध्यानि।
“लम्बिका- त्रिकटा।
विलम्बिका-शकृद्विलम्बः” इति क्षीरस्वामी।
णिनिप्रत्यये-आलम्बी, 4 इत्यूप्रत्ययः, णिद्वद्भावः, नलोपश्च।
न लम्बत इत्यलाबूः = तुम्बी।]] अलाबूः, 5 अलम्बुसा
इमानि रूपाण्यधिकानि अस्य धातोः इति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१४६९)
02
=>
 (१-भ्वादिः-३७७। अक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (१६६)
04
=>
 [[१। ‘नञि लम्बेर्नलोपश्च’ [द। उ। १-१७०]
05
=>
 [[२। अलम्बुसा इति शाकविशेषः। तदपि पदं प्रकृतधातोर्भवति। ‘अलम्बुसानां याता’ इति पातञ्जलप्रयोगः (महा। १-१-१)]]
1 {@“लबि शब्दे”@} 2 लम्बकः-म्बिका, लम्बकः-म्बिका, लिलम्बिषकः-षिका, लालम्बकः-म्बिका
लम्बिता-त्री, लम्बयिता-त्री, लिलम्बिषिता-त्री, लालम्बिता-त्री
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकचलनार्थककम्पतिवत् 3 ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१४७०)
02
=>
 (१-भ्वादिः-३७९। अक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (१६६)