| YouTube Channel

लड (laDa)

 
Wilson
English
लड r. 1st and 10th cls. (लडति लडयति)
1 To frolic, to sport or dally.
2 To loll (the tongue.)
3 To use the tongue.
4 To stir with the tongue.
5 To stir, to agitate.
6 To pain. r. 10th cl. (-लाडयति)
1 To nurse, to foster, to attend closely.
2 To shake.
3 To feel desire. (औ इ) औलडि r. 1st and 10th cls. (लंडति
लंडयति)
1 To shine.
2 To toss or throw up.
3 To speak.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 लड्
मूलधातुः:
 लड
धात्वर्थः:
 विलासे
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 लडति
धातुः:
 लड्
मूलधातुः:
 लड
धात्वर्थः:
 उपसेवायाम्
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 लाडयति-ते
धातुप्रदीपः
Sanskrit
लडँ लड विकाशे
- लडति । ललति । लालयति । लालनम् । डलयोरैक्यात् ।। 360 ।।
लडँ लड उपसेवायाम्
- लाडयति लाडयाञ्चकार 7
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
लड, विलासे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-पर०-अक०-सेट् ।) लडति बाला । इति दुर्गा-दासः ॥
लड, इ कि भाषणे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०-पक्षे भ्वा०-पर०-सक०-सेट् ।) इ, लण्ड्यते ।कि, लण्डयति लण्डति । भाषणं कथनम् । अयंकैश्चिन्न मन्यते । इति दुर्गादासः ॥
लड, ओ इ कि उत्क्षेपणे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०-पक्षे भ्वा०-पर०-सक०-सेट् ।) ओ, लण्डिनः । अनुबन्धबलादिम्व्यवधानेऽपि निष्ठा-तस्य नत्वम् । अस्मात् निष्ठायामिम् न स्यादि-त्येके । लड्न इति । इ, लण्ड्यते । कि, लण्डयतिलण्डति तण्डुलं लोकः । इति दुर्गादासः ॥
लड, क उपसेवे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) उपसेव इह अत्यन्तपाल-नम् । क, लालयेत् पञ्चवर्षाणि पुत्त्रमिति अत्रडलयोरेकत्वाल्लत्वम् । कल्पनायामस्य प्रयोगः ।इति रमानाथः । लाडयति लतां वायुः । इतिदुर्गादासः ॥
लड, क ङ वीप्से । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०-आत्म०-सक०-सेट् । क ङ, लाडयते । लाभएव इत्यन्य । विशेषेण आप्तुमिच्छा व्रीप्सा ।इति दुर्गादासः ॥
लड, त् क क्षेपे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(अदन्त-चुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) लडयति । अल-लाडत् । इति दुर्गादासः ॥
लड, म उन्मन्थनजिह्वयोः । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-पर०-अक०-क्वचित् पीडनादौ सक०-सेट् ।) उन्मन्थनं पीडितीभावः उत्क्षिप्ती-भावश्च । लडति लता वायुना पीडिता उत्-क्षिप्ता वा स्यादित्यर्थः । जिह्वा तद्बिषयक्रिया ।लडति जिह्वा स्पन्दनवती स्यादित्यर्थः । म, लडयति । लडयति त्वचमुल्ललयत्यमूनितिश्रीहर्षः । पीडयतीत्यर्थः । कवाटघ्नीमिन्दुःकिरणलहरीमुल्ललयतीति मुरारिः । उत्-क्षिपतीत्यर्थः । उभयत्र डलयोरेकत्वाल्लत्वम् ।केचित्तु जिह्वोन्मन्थने इति पठित्वा जिह्वायाउन्मन्थनं उत्क्षेपणमिति व्याख्याय लडतिजिह्वां सर्प इत्येवोदाहरन्ति । इति दुर्गा-दासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
लड विलासे
भ्वा०
पर०
 अक० सेट् । लडति अला(ड)डीत्
लड उत्पीडने
सक०
 जिह्वाचालने अक०
भ्वा०
पर०
 सेट् ।लडति अलाडीत्--अलडीत् घटा० । लडयति ।
लड अत्यन्तपालने
चु०
 लभ०
सक०
 सेट् । लाडयति--ते अलील-डत् त ।
लड व्याप्तौ
चु०
उभ०
सक०
 सट् । लाडयति--ते अलीलडत् त ।
लड भाषणे द्विक० वा
चु०
उभ०
 पक्षे
भ्वा०
पर०
 सेट् इदित् ।लण्डयति--ते लण्डति । अललण्डत्--त अलण्डीत् ।
लड उत्क्षेपणे वा चुरा०
उभ०
 पक्षे
भ्वा०
पर०
सक०
 सेट् इदित् ।लण्डयति--ते लण्डति । अललण्डत्--त अलण्डीत् ।
लड क्षेपणे अद०
चु०
उभ०
सक०
 सेट् । लडयति ते अललडत् त
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
लडँ लड विलासे
-लडति लडन्नपि दशन्नपि लडना ललना प्रमदा लाडयति लडयोरेकत्वाल् लालयति बालम् लल ईप्सायाम् (10135) वा ललितः परिललललने ललितम्? जिह्वोन्मथनयोः (1551) इति मित्-लडयति चुरादौ लड उपसेवायाम् (107) उपलाडयति 350
लडँ लड उपसेवायाम्
- लाडयति, उपलालयति पुत्रम् लालना नान्ये मितोऽहेतौ च (1080) इति मित्त्वं नास्ति भ्वादौ लड विलासे (1250) त्वनेकार्थत्वाज् जिह्वोन्मथनयोर्लडिः (1551) इति मित्-लडयति 7
धातुवृत्तिः
Sanskrit
लडँ लड (अर्थः) विलासे
लडतीत्यादि जिह्वोन्मथने घटादौ अनन्तरे लल ईप्सायामिति क्वचित्पठ्यते तत् क्षीरस्वामिपुरुषकारादयो नानुमन्यते, यत् रलयोर्डलयोर्श्चैकत्व स्मरणात् ललयति ललनेत्याहुः लड उपसेवायामिति चुरादौ 355
लडँ लड (अर्थः) उपसेवायाम्
( लाडयति ) इत्यादि लडतीति विलासे शपि 7
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“लड विलासे”@} 2 ‘लाडयत्युपसेवायां विलासे तु लडेच्छपि।’ 3 इति देवः।
‘-- विकासे इति मैत्रेयः’ इति मा।
धा।
वृत्तौ।
टिप्पन्याम्।
4 ‘लल ईप्सायाम्’ इति केचित् भ्वादावेव पठन्ति।
तत्तु क्षीरस्वामि- पुरुषकारादयः नानुमन्यन्ते।
लाडकः-डिका, लाडकः-डिका, लिलडिषकः-षिका, लालडकः-डिका
लडिता-त्री, लाडयिता-त्री, लिलडिषिता-त्री, लालडिता-त्री
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि भौवादिककणतिवत् 5 ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१४६३-आ)
02
=>
 (१-भ्वादिः-३५९। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। ८७)
04
=>
 [पृष्ठम्११५१+ २६]
05
=>
 (१५७)
1 {@“लड जिह्वोन्मथने”@} 2 घटादिः।
जिह्वया उन्मथनम् 3 जिह्वोन्मथनम् इति केचित्।
जिह्वायाः उन्मथनम् 4 इति मैत्रेयः।
जिह्वा च, उन्मथनं च द्वावर्थौ, जिह्वा = जिह्वाव्यापारः इति च केचित्।
निरुक्तेषु त्रयेष्वर्थेषु भ्वादिरयं मित्संज्ञक इति समुदितार्थः।
लडयोरेकत्वस्मरणात् ण्यन्तात् युचि-ललना इति रूपम्।
अत्र पदे यथासम्भवमर्थो बोध्यः।
लडकः-डिका, लडकः-डिका, लिलडिषकः-षिका, लालडकः-डिका
लडिता-त्री, लडयिता-त्री, लिलडिषिता-त्री, लालडिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककणतिवत् 5 ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१४६४)
02
=>
 (१-भ्वादिः-८१४। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (= क्लेशकरणं)
04
=>
 (=क्षोभणम्)
05
=>
 (१५७, १५८)
1 {@“लड उपसेवायाम्”@} 2 ‘लाडयत्युपसेवायां विलासे तु लडेच्छपि।’ 3 इति देवः।
लाडकः-डिका, लिलाडयिषकः-षिका
लाडयिता-त्री, लिलाडयिषिता-त्री
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिकगालयतिवत् 4 बोध्यानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१४६५)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१५४०। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। ८७)
04
=>
 (३८८)