| YouTube Channel

लज (laja)

 
Wilson
English
लज r. 1st cl. (लजति) also (इ) लजि (लञ्जति)
1 To fry.
2 To affront, to insult. (ओ ई) ओलजी r. 6th cl. (लजति-ते) To be
ashamed, to be modest or bashful. r. 10th cl. (लाजयति) To hide, to cover,
to screen or clothe: also (लजति) or (इ) लजि (लञ्जयति)
1 To be manifest or apparent.
2 To shine. (इ) लजि (लञ्जयति)
1 To give.
2 To dwell.
3 To injure.
4 To be strong.
5 To censure.
Kridanta Forms
Sanskrit
लज (ल꣡ज꣡ प्रकाशने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = लजनम्
अनीयर् = लजनीयः - लजनीया
ण्वुल् = लजकः - लजिका
तुमुँन् = लजयितुम्
तव्य = लजयितव्यः - लजयितव्या
तृच् = लजयिता - लजयित्री
क्त्वा = लजयित्वा
ल्यप् = प्रलजय्य
क्तवतुँ = लजितवान् - लजितवती
क्त = लजितः - लजिता
शतृँ = लजयन् - लजयन्ती
शानच् = लजयमानः - लजयमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 लज्
मूलधातुः:
 लज
धात्वर्थः:
 भर्जने
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 लजति
धातुः:
 लज्
मूलधातुः:
 लज
धात्वर्थः:
 अपवारणे
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 लाजयति-ते
धातुप्रदीपः
Sanskrit
लजँ लज
मानकरूपान्तरम् - लजिँ
लजि भर्जने
- लजति । लञ्जति । लङ्गः, रङ्गः, डङ्गः । रलयोर्डलयोरेकत्वस्मरणमिति संज्ञायाम् (3/3/109) ण्वुल् लञ्चिका वेश्या ।। 235, 236 ।।
लज प्राणने
- लजयति 361
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
लज, भर्त्से । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-पर०-सक०-सेट् ।) लजति । इति दुर्गादासः ॥
लज, इ भर्त्से । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-पर०-सक०-सेट् ।) इ, लञ्ज्यते । इति दुर्गादासः ॥
लज, इ क भाषट्टार्थे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०-पर०-अक०-सक० च-सेट् ।) इ क, लञ्जयति । भा दीप्तिः षट्टार्थो निकेतनहिंसा-बलदानानि । इति दुर्गादासः ॥
लज, क अन्तर्द्धौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) अन्तर्द्धिराच्छादनम् । क, लाजयति चन्द्रं मेघः । इति दुर्गादासः ॥
लज, ङ व्रीडे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-आत्म०-अक०-सेट् ।) ङ, लजते । निष्ठायांलग्न इत्यन्ये । इति दुर्गादासः ॥
लज, त् क भासने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(अदन्तचुरा०-पर०-अक०-सेट् ।) क, लजयति ।भासनं दीप्तिः । इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
लज व्रीडायाम्
भ्वा०
 आ० अक० सेट् । लजते अलजिष्ट ।
लज तिरस्कारे
भ्वा०
पर०
सक०
 सेट् इदित् । लञ्जति अलञ्जीत्
लज अन्तर्द्धाने चुरा० उ०
सक०
 सेट् । लाजयति--ते अली-लजत् त ।
लज भाषणे हिंसायां दाने च
सक०
 सामथ्य वास च अक०चुरा०
उभ०
 सेट् इदित् । लञ्जयति--ते अललञ्जत् त ।
लज भासने अद०
चु०
उभ०
सक०
 सेट् । लजयति--ते अललजत्--त
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
लजँ लज
मानकरूपान्तरम् - लजिँ
लजि भर्त्सने
- लजति लञ्जति भासार्थश्चुरादौ (10197) लञ्जयति 233, 234
धातुवृत्तिः
Sanskrit
लजँ लज
मानकरूपान्तरम् - लजिँ
लजि (अर्थः) भर्जने
236
लज (अर्थः) प्रकाशे
( लजयति ) अत्र मैत्रेयः वटेः पुनः पाठोऽर्थभेदात् वटि लजि इत्येके ( वण्टयति लञ्जयति ) अदन्तेषु पाठबलाददन्तत्त्वे वृद्धिरित्यपरे ( वण्टापयति लञ्जापयति ) तथा च शाकटायनसूत्रम् "कथादिपाथिस्फायो णौ पुग्लुग्वत्वम्'' इति अस्यार्थः--कथादीनां पाथेश्च णौ पुग् लुग् इत्येतावागमौ स्फायोऽन्त्यस्य वत्वं क्रमेणेति एवञ्च शाकटायनमतेन कथादीनामागमे पुकि वृद्धौ कथापयतीत्युदाहार्य्यम् 374
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“लज भर्त्सने”@} 2 ‘-- भर्जने’ इति मा।
धा।
वृत्तिः।
पुरुषकारोऽप्यत्र अनुकूलः।
‘भर्जने चेति लीलाशुकः’ इति धा।
का।
१-३२। ‘लञ्जेत् लाञ्जेत् लजेत् लाजेत् इत्येते भर्त्सने शपि।’ 3 इति देवः।
लाजकः-जिका, लाजकः-जिका, लिलजिषकः-षिका, लालजकः-जिका
लजिता-त्री, लाजयिता-त्री, लिलजिषिता-त्री, लालजिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकखदतिवत् 4 बोध्यानि।
‘लजु--’ 5 इत्यपि शाकटायनः।
तन्मते क्त्वायां इड्विकल्पात् लजित्वा-लक्त्वा इति रूपद्वयमिति विशेषः।
यदा तु भर्जनार्थकत्वम्, तदानीं संज्ञायां घञि लाजाः इति भवति।
‘लाजाः पुंभूम्नि चाक्षताः’ 6 इत्यनुशासनात् नित्यं बहुवचनान्तत्वं च इति ज्ञेयम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१४५६)
02
=>
 (१-भ्वादिः-२३८। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। ६९)
04
=>
 (३३८)
05
=>
 [पृष्ठम्११४८+ २६]
06
=>
 (अमरः २-९-४७)
1 {@“लज अपवारणे”@} 2 3 ‘जल--’ इति नन्दिसम्मताकारयोः पाठ इति क्षीरतरङ्गिणी-माधवधा- तुवृत्तितो ज्ञायते।
चान्द्रा अपि ‘जल--’ इत्येव पठन्तीति च क्षीर- स्वामी।]] ‘प्रकाशे लजयेद् व्रीडे लज्जते लजते पदे।।’ 4 इति देवः।
लाजकः-जिका, लिलाजयिषकः-षिका, लाजयिता-त्री, लिलाजयिषिता-त्री
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिकचाटयतिवत् 5 ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१४५७)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१५४३। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (श्लो। ६८)
05
=>
 (४८८)
1 {@“लज प्रकाशने”@} 2 अदन्तः।
3 अत्र ‘लजि--’ इति मैत्रेयक्षीरस्वामिप्रभृतयः पठन्ति।
‘अदन्तेषु पाठ- बलादद4 न्तत्वे वृद्धिः इत्यपरे’ इति मा।
धा।
वृत्तिः।
शाकटायनस्तु कथादीनां सर्वेषां ण्यन्ते पुकमाह।
तन्मते लञ्जापयति इति रूपं भवति।
ण्वुलि लञ्जापकः-पिका, तृचि-लञ्जापयिता-त्री इत्येवमादीनि रूपाणि ज्ञेयानि।]] ‘प्रकाशे लजयेद्, व्रीडे लज्जते लजते पदे।।’ 5 इति देवः।
लजकः-जिका, लिलजयिषकः-षिका
लजयिता-त्री, लिलजयिषिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककलयतिवत् 6 ऊह्यानि।
लजयन् 7 इति शतरि रूपम्।
ल्यपि--संलजय्य, संलिलजयिष्य इति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१४५८)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१९२०। अक। सेट्। उभ।)
03
=>
 [[[आ]
04
=>
 (न?)
05
=>
 (श्लो। ६८)
06
=>
 (१७६)
07
=>
 [[आ। ‘धाम्नोच्चैर्लजयन् विमिश्रितजने रङ्गे…।।’ धा। का। ३। ६१।]]