| YouTube Channel

लक्ष्मी (lakSmI)

 
शब्दसागरः
English
लक्ष्मी
f.
 (-क्ष्मी)
1. LAKSHMI, one of the three principal female deities of
the Hindus, the wife of VISHṆU, and goddess of wealth and pros-
perity.
2. Fortune, success, prosperity.
3. SĪTĀ, the wife of RĀMA.
4. Beauty, splendour.
5. The name of a medicinal root, common-
ly Briddhi.
6. Another root, termed Riddhi.
7. A plant: see
प्रियङ्गु.
8. The wife of a hero.
9. Turmeric.
10. A pearl.
11. Royal
power.
E.
 लक्ष् to see, &c., Unādi
aff.
 ई, and मुट् augment.
Capeller Eng
English
लक्ष्मी॑
f.
 (nom. लक्ष्मी॑स् & लक्ष्मी॑) mark, sign
(±पापी॑) bad sign or omen, (±पु॑ण्या) good sign, good luck (also
pl.
 )
prosperity, wealth, splendour,
esp.
 royal splendour or dignity
(often personif. )
beauty, grace, loveliness,
N.
 of the goddess of
fortune and beauty (often identif.
w.
 शी
q.v.
 ).
Yates
English
लक्ष्मी (ह्मी) 3.
f.
 Lakshmī
fortune
beauty
a pearl
a plant.
Spoken Sanskrit
English
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - wealth
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - fortune
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - particular verse or formula
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - good fortune
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - sign
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - token
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - impending misfortune
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - bad sign
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - pearl
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - Good Genius or Fortune of a king personified
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - wife of a hero
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - lustre
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - beauty
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - riches
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - good sign
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - splendour
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - majesty
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - charm
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - royal power
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - grace
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - glory
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - mark
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - dominion
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - prosperity
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - success
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - happiness
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - loveliness
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - wealth
सम्पद् - sampad -
f.
 - wealth
सम्पत्ति - sampatti -
f.
 - wealth
विभव - vibhava -
m.
 - wealth
वित्त - vitta -
n.
 - wealth
श्रीक - zrIka - wealth
ऋक्थ - Rktha -
adj.
 - wealth
परिग्रहवत् - parigrahavat -
adj.
 - wealth
परिग्रहिन् - parigrahin -
adj.
 - wealth
सार - sAra -
adj.
 - wealth
समृद्धि - samRddhi -
f.
 - wealth
विभूति - vibhUti -
f.
 - wealth
श्री - zrI -
f.
 - wealth
रै - rai -
f.
 - wealth
वेदता - vedatA -
f.
 - wealth
वसुमता - vasumatA -
f.
 - wealth
धनसम्पत्ति - dhanasampatti -
f.
 - wealth
आढ्यता - ADhyatA -
f.
 - wealth
ऋद्धि - Rddhi -
f.
 - wealth
धनाढ्यता - dhanADhyatA -
f.
 - wealth
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - fortune
भाग्य - bhAgya -
n.
 - fortune
दैवदत्त - daivadatta -
adj.
 - givenbyfateorfortune
श्रीक - zrIka - fortune
समृद्धि - samRddhi -
f.
 - fortune
आप्ति - Apti -
f.
 - fortune
दैवगति - daivagati -
f.
 - fortune
धन्यता - dhanyatA -
f.
 - fortune
प्राप्ति - prApti -
f.
 - fortune
विभूति - vibhUti -
f.
 - fortune
वृद्धि - vRddhi -
f.
 - fortune
सिद्धि - siddhi -
f.
 - fortune
भूति - bhUti -
f.
 - fortune
रमा - ramA -
f.
 - fortune
चञ्चल - caJcala -
m.
 - fortune
दैवयोग - daivayoga -
m.
 - fortune
भदाक - bhadAka -
m.
 - fortune
भण्डिल - bhaNDila -
m.
 - fortune
आशय - Azaya -
m.
 - fortune
विभव - vibhava -
m.
 - fortune
लक्ष्मी - lakSmI -
f.
 - wealth
सम्पद् - sampad -
f.
 - wealth
सम्पत्ति - sampatti -
f.
 - wealth
विभव - vibhava -
m.
 - wealth
वित्त - vitta -
n.
 - wealth
क्षेम - kSema -
m.
 - weal
श्रीक - zrIka - wealth
ऋक्थ - Rktha -
adj.
 - wealth
परिग्रहवत् - parigrahavat -
adj.
 - wealth
परिग्रहिन् - parigrahin -
adj.
 - wealth
सार - sAra -
adj.
 - wealth
समृद्धि - samRddhi -
f.
 - wealth
विभूति - vibhUti -
f.
 - wealth
श्री - zrI -
f.
 - wealth
रै - rai -
f.
 - wealth
वेदता - vedatA -
f.
 - wealth
वसुमता - vasumatA -
f.
 - wealth
धनसम्पत्ति - dhanasampatti -
f.
 - wealth
आढ्यता - ADhyatA -
f.
 - wealth
ऋद्धि - Rddhi -
f.
 - wealth
लक्ष्मी lakSmI
f.
 wealth
सम्पद् sampad
f.
 wealth
सम्पत्ति sampatti
f.
 wealth
विभव vibhava
m.
 wealth
वित्त vitta
n.
 wealth
क्षेम kSema
m.
 weal
श्रीक zrIka wealth
ऋक्थ Rktha
adj.
 wealth
परिग्रहवत् parigrahavat
adj.
 wealth
परिग्रहिन् parigrahin
adj.
 wealth
सार sAra
adj.
 wealth
समृद्धि samRddhi
f.
 wealth
विभूति vibhUti
f.
 wealth
श्री zrI
f.
 wealth
रै rai
f.
 wealth
वेदता vedatA
f.
 wealth
वसुमता vasumatA
f.
 wealth
धनसम्पत्ति dhanasampatti
f.
 wealth
आढ्यता ADhyatA
f.
 wealth
ऋद्धि Rddhi
f.
 wealth
Wilson
English
लक्ष्मी
f.
 (-क्ष्मीः)
1 LAKṢMĪ, one of the three principal female deities of the Hindus, the
wife of VIṢṆU, and goddess of wealth and prosperity.
2 Fortune, success, prosperity.
3 SĪTĀ the wife of RĀMA.
4 Beauty, splendour.
5 The name of a medicinal root, commonly Vṛddhi.
6 Another root, termed Ṛddhi.
7 A plant: see प्रियङ्गु.
8 The wife of a hero.
9 Turmeric.
10 A pearl.
E.
 लक्ष to see, &c., Uṇādi
aff.
 ई, and मुट् augment.
Apte
English
लक्ष्मी [lakṣmī],
f.
 [लक्ष्-इ मुट् च
Uṇ.*
 3.158, 16]
Fortune, prosperity, wealth
सा लक्ष्मीरुपकुरुते यया परेषाम्
Ki.*
 8.13
मातर्लक्ष्मि तव प्रसादवशतो दोषा अमी स्युर्गुणाः Subhāṣ
Bh.*
 3. 64
तृणमिव लघुलक्ष्मीर्नैव तान् संरुणद्धि
Bh.*
 2.17.
Good fortune, good luck.
Success, accomplishment
U.*
 4. 1.
Beauty, loveliness, grace, charm, splendour
lustre
श्यामं सदापीच्यवयो$ङ्गलक्ष्म्या स्त्रीणां मनोज्ञं रुचिरस्मितेन
Bhāg.*
 1.19.28
मलिनमपि हिमांशोर्लक्ष्म लक्ष्मीं तनोति
Ś.*
 1.2
U.*
 6.24
Māl.
 9.25
लक्ष्मीमुवाह सकलस्य शशाङ्कमूर्तेः
Ki.*
 2.59
5.39, 52
9.2
Ku.*
 3.49.
The goddess of fortune, prosperity and beauty, regarded as the wife of Viṣṇu. (She is said to have sprung from the ocean along with the other precious things or 'jewels' when it was churned for nectar by the gods and demons.)
इयं गेहे लक्ष्मीः
U.*
 1.39
प्रत्यब्दं पूजयेल्लक्ष्मीं शुक्लपक्षे गुरोर्दिने । नापराह्ने न रात्रौ च नासिते न त्र्यहस्पृशि ॥ Skanda
P.
Royal or sovereign power, dominion
(oft . personified as a wife of the king and regarded as a rival of the queen)
तामेकभार्यां परिवादभीरोः साध्वीमपि त्यक्तवतो नृपस्य । वक्षस्यसंवट्टसुखं वसन्ती रेजे सपत्नीरहितेव लक्ष्मीः ॥
R.*
 14.86
12.26.
The wife of a hero.
A pearl.
N.
 of turmeric.
Superhuman power.
N.
 of the eleventh digit of the moon.
Comp.
 ईशः an epithet of Viṣṇu.
the mango tree.
a prosperous or fortunate man. -कल्पः a particular period of time.
कान्तः an epithet of Viṣṇu.
a king. -गृहम् the red lotus-flower.
तालः a kind of palm.
(in music) a kind of measure.-नाथः an epithet of Viṣṇu. -निकेतनम् the bathing with fragrant myrobalan powder. -निरीक्षित
a.
 favoured by Lakṣmī, rich
लक्ष्मीनिरीक्षिताः क्षिप्रं भजन्ते चक्रवर्तिताम् Bm. 1.676.
पतिः an epithet of Viṣṇu.
a king
विहाय लक्ष्मीपतिलक्ष्म कार्मुकम्
Ki.*
 1.44.
the betel-nut tree.
the clove tree.
पुत्रः a horse.
N.
 of Kuśa and Lava.
N.
 of Cupid or Kāma.
a wealthy man. -पुष्पः a ruby. -पूजनम् the ceremony of worshipping Lakṣmī (performed by the bridegroom in company with his bride after she has been brought home). -पूजा the worship of Lakṣmī performed on the day of newmoon in the month of Āśvina (chiefly by bankers and traders whose commercial or official year closes on that day). -फलः theBilva tree. -रमणः an epithet of Viṣṇu. -वसतिः
f.
 'Lakṣmī's abode', the red lotus-flower. -वारः Thursday. -विवर्तः change of fortune. -वेष्टः turpentine.-सखः a favourite of Lakṣmī -सनाथ
a.
 endowed with beauty or fortune.
सहजः, सहोदरः epithets of the moon.
camphor.
N.
 of the horse of Indra. -समाह्वया
N.
 of Sītā
L.
 D. B.
Apte 1890
English
लक्ष्मी f. [लक्ष्-ई मुट् च Tv.] 1 Fortune, prosperity, wealth
सा लक्ष्मीरुपकुरुते यया परेषां Ki. 8. 13
मातर्लक्ष्मि तव प्रसादवशतो दोषा अमी स्युर्गुणाः Subhāṣ., Bh. 3. 64
तृणमिव लघुलक्ष्मीर्नैव तान् संरुणद्धि Bh. 2. 17.
2 Good fortune, good luck.
3 Success, accomplishment
U. 4. 10.
4 Beauty, loveliness, grace, charm, splendour
lustre
मलिनमपि हिमांशोर्लक्ष्म लक्ष्मीं तनोति Ś. 1. 20
U. 6. 24
Māl. 9. 25
लक्ष्मीमुवाह सकलस्य शशांकमूर्तेः Ki. 2. 59, 5. 39, 52, 9. 2
Ku. 3. 49.
5 The goddess of fortune, prosperity and beauty, regarded as the wife of Viṣṇu. (She is said to have sprung from the ocean along with the other precious things or ‘jewels’ when it was churned for nectar by the gods and demons)
इयं गेहे लक्ष्मीः U. 1. 39.
6 Royal or sovereign power, dominion
(oft. personified as a wife of the king and regarded as a rival of the queen)
तामेकभार्यां परिवादभीरोः साध्वीमपि त्यक्तवतो नृपस्य । वक्षस्यसंघट्टसुखं वसंती रेजे सपत्नीरहितेव लक्ष्मीः ॥ R. 14. 86, 12. 26.
7 The wife of a hero.
8 A pearl.
9 N. of turmeric.
10 Superhuman power.
11 N. of the eleventh digit of the moon.
Comp.
ईशः {1} an epithet of Viṣṇu. {2} the mango tree. {3} a prosperous or fortunate man.
कांतः {1} an epithet of Viṣṇu. {2} a king.
गृहं the red lotus-flower.
तालः a kind of palm.
नाथः an epithet of Viṣṇu.
पतिः {1} an epithet of Viṣṇu. {2} a king
विहाय लक्ष्मीपतिलक्ष्म कार्मुकं Ki. 1. 44. {3} the betel-nut tree. {4} the clove tree.
पुत्रः {1} a horse. {2} N. of Kuśa and Lava. {3} N. of Cupid or Kāma.
पुष्पः a ruby.
पूजनं the ceremony of worshipping Lakshmī (performed by the bridegroom in company with his bride after she has been brought home).
पूजा the worship of Lakṣmī performed on the day of newmoon in the month of Āśvina (chiefly by bankers and traders whose commercial or official year closes on that day).
फलः the Bilva tree.
रमणः an epithet of Viṣṇu.
वसतिः f. ‘Lakshmī's abode’, the red lotus-flower.
वांरः Thursday.
वेष्टः turpentine.
सखः a favourite of Lakṣmī.
सहजः,
सहोदरः {1} epithets of the moon. {2} camphor. {3} N. of the horse of Indra.
Monier Williams Cologne
English
लक्ष्मी॑
f.
 (nom. ई॑स्, rarely ई॑
also ifc. as mf. , but n(इ).
cf.
 लक्ष्मीक) a mark, sign, token,
RV.
 x, 71, 2
Nir.
 iv, 10
(with or without पापी॑) a bad sign, impending misfortune,
AV.
ĀpŚr.
(but in the older language more usually with पु॑ण्या) a good sign, good fortune, prosperity, success, happiness (also
pl.
 ),
AV.
&c.
&c.
wealth, riches,
Kāv.
Rājat.
beauty, loveliness, grace, charm, splendour, lustre,
MBh.
Kāv.
&c.
N.
 of the goddess of fortune and beauty (frequently in the later mythology identified with Śrī and regarded as the wife of Viṣṇu or Nārāyaṇa
accord.
 to
R.
 i, 45, 40-43 she sprang with other precious things from the foam of the ocean when churned by the gods and demons for the recovery of the Amṛta q.v.
she appeared with a lotus in her hand, whence she is also called Padmā
accord.
 to another legend she appeared at the creation floating over the water on the expanded petals of a lotus-flower, she is also variously regarded as a wife of Sūrya, as a w° of Prajā-pati, as a w° of Dharma and mother of Kāma, as sister or mother of Dhātṛ and Vidhātṛ, as w° of Dattátreya, as one of the 9 Śaktis of Viṣṇu, as a manifestation of Prakṛti
&c.
 , as identified with Dākṣāyaṇī in Bharatāśrama, and with Sītā, wife of Rāma, and with other women), ib. (cf.
RTL.
 103
108
&c.
 )
the Good Genius or Fortune of a king personified (and often regarded as a rival of his queen), royal power, dominion, majesty,
Kāv.
Kathās.
Rājat.
a partic. verse or formula, NṛsUp.
N.
 of various plants (Hibiscus Mutabilis
Mimosa Suma
turmeric
a white Tulasī
=
 ऋद्धि, वृद्धि, प्रियङ्गु, and फलिनी),
L.
of the eleventh Kalā of the moon,
Cat.
of two kinds of metre,
Col.
the wife of a hero,
L.
=
 द्रव्य,
L.
a pearl,
L.
N.
 of the wife of king Candra-siṃha of Mithilā and patroness of various authors (also called लखमा, लषमा, लखिमा or लछिमा),
Cat.
of a poetess, ib.
of another woman,
Śukas.
Monier Williams 1872
English
लक्ष्मी, ईस् (rarely ई), f. (according to some fr.
rt. लग्
according to others connected with rt. लञ्ज्,
to shine), a mark, sign, indication, token (Ved.
sometimes even ‘a bad sign’ in Ved., but in this
sense usually with पापी)
a good sign, (in Ved.
usually with पुण्या)
good fortune, good luck, for-
tune, prosperity, wealth, success, happiness
beauty,
grace, loveliness, charm, splendor
N. of the god-
dess of fortune and beauty, (frequently in the later
mythology identified with Śrī and regarded as the
wife of Viṣṇu or Nārāyaṇa
according to the legend
narrated in Rāmāyaṇa I. 45, 40-43, she sprang
with other precious things from the froth of the
ocean when churned by the gods and demons for
the recovery of the Amṛta [see मन्दर]
she
appeared with a lotus in her hand, whence she is
also called Padmā
she is, moreover, connected in
other ways with the lotus, and according to another
legend is said to have appeared at the creation
floating over the water on the expanded petals of a
lotus-flower
Lakṣmī is also variously regarded as
a wife of Sūrya, as a wife of Prajā-pati, as a wife of
Dharma and mother of Kāma, as sister [or mother]
of Dhātṛ and Vidhātṛ, as wife of Dattātreya)
the
Good Genius or Fortune of a king personified
royal
power, dominion
superhuman power
N. of Dāk-
ṣāyaṇī in Bharatāśrama
of Sītā the wife of Rāma,
and of other women
the wife of a hero
N. of tur-
meric and various other auspicious plants (= ऋद्धि,
वृद्धि, प्रियङ्गु, फलिनी, स्थल-पद्मिनी,
शमी)
N. of the eleventh Kalā of the moon
of
a metre, four times ¯¯˘¯˘˘˘˘¯˘¯˘¯
of
another, four times ¯¯¯˘˘¯¯¯˘¯˘˘¯¯
=
द्रव्य
= मुक्ता, a pearl
[cf. Lith. Laime, ‘the
goddess of happiness.’]
—लक्ष्मी-कान्त, अस्, m.
‘the beloved of Lakṣmī, ’ epithet of Viṣṇu
कल्-
लालेशो लक्ष्मी-कान्तः, N. of a deity.
—लक्ष्मी-
कुल-तन्त्र, अम्, n., N. of a work.
—लक्ष्मी-
कुलार्णव (°ल-अर्°), अस्, m., N. of a work.
—लक्ष्मी-गृह, अम्, n. ‘abode of Lakṣmī, ’
epithet of the red lotus-flower.
—लक्ष्मी-चरित्र,
अम्, n., N. of a work.
—लक्ष्मी-जनार्दन, अम्,
n. Lakṣmī and Janārdana.
—लक्ष्मी-ताल, अस्, m.
a kind of palm (= श्री-ताल)
epithet of a particular
time in music.
—लक्ष्मी-त्व, अम्, n. the being
Lakṣmī.
—लक्ष्मी-दास, अस्, m., N. of a com-
mentator on Bhāskara's astronomy.
—लक्ष्मी-
देवी, f., N. of the authoress of a commentary on
the Mitākṣarā-vyākhyāna.
—लक्ष्मी-धर, अस्,
m., N. of a poet
of various other persons
(probably
अम्), n. a particular metre, four times ¯˘¯¯˘
¯¯˘¯¯˘¯.
—लक्ष्मी-नाथ, अस्, m. ‘lord of
Lakṣmī, N. of Viṣṇu.
—लक्ष्मी-नारायण, औ,
m. du., अम्, n. sing. Lakṣmī and नारायण.
—लक्-
ष्मी-नारायण-यति, इस्, m., N. of a preceptor.
—लक्ष्मी-निवास, अस्, m. the abode of the god-
dess of fortune.
—लक्ष्मी-निवासाभिधान (°स-
अभ्°), N. of a work.
—लक्ष्मी-नृसिंह, अम्, n.
Lakṣmī and ‘the man-lion
’ (अस्), m., N. of a
king.
—लक्ष्मी-पति, इस्, m. the husband or lord
of Lakṣmī or Fortune
N. of Viṣṇu or Kṛṣṇa
a king or prince (as husband of Lakṣmī, who is
often regarded as the consort of a king)
the betel-
nut tree
the clove tree.
—लक्ष्मी-पुत्र, अस्,
m. the son of Lakṣmī
N. of Kāma
a horse
epithet of Kuśa and Lava (the sons of Rāma and
Sītā).
—लक्ष्मी-पुर, अम्, n., N. of a town.
—लक्ष्मी-पुष्प, अस्, m. ‘Lakṣmī's flower, ’ a
ruby.
—लक्ष्मी-पूजन, अम्, n. the ceremony of
worshipping Lakṣmī performed by a bridegroom
in company with his bride (at the conclusion of the
marriage after the bride has been brought to her
husband's house).
—लक्ष्मी-पूजा, f. ‘the worship
of Lakṣmī, ’ N. of a festival on the fifteenth day in
the dark half of the month Āśvina (said to be cele-
brated in modern times by bankers and traders to
propitiate Fortune).
—लक्ष्मी-प्रणयिन्, ई, इनी,
इ, dear to Lakṣmī, a favourite of fortune.
—लक्ष्-
मी-फल, अस्, m. Ægle Marmelos.
—लक्ष्मी-
यजुस्, उस्, n., N. of a particular sacred text.
—लक्-
ष्मी-रमण, अस्, m. the husband of Lakṣmī,
i. e. Viṣṇu.
—लक्ष्मी-वत्, आन्, अती, अत्, possessed
of fortune or good luck, lucky, prosperous, fortunate,
wealthy, rich, thriving
handsome, beautiful
the
bread-fruit tree, Artocarpus Integrifolia
another
tree (= श्वेत-रोहित).
—लक्ष्मी-वर्म-देव,
अस्, m., N. of a king.
—लक्ष्मी-वल्लभ, अस्, m.
‘favourite of Lakṣmī, ’ N. of an author.
—लक्ष्मी-
वसति, इस्, f. ‘abode of Lakṣmī, ’ epithet of the
lotus-flower (Nelumbium Speciosum).
—लक्ष्मी-
वहिष्कृत, अस्, आ, अम्, excluded from fortune,
destitute of wealth.
—लक्ष्मी-वार, अस्, m. ‘Lak-
ṣmī's day, ‘Thursday.
—लक्ष्मी-वेष्ट, अस्, m.
turpentine (= श्री-वेष्ट, q. v.).
—लक्ष्मीश (°मी-
ईश), अस्, m. the lord of Lakṣmī, i. e. Viṣṇu
a
prosperous man
the mango tree.
—लक्ष्मी-सख,
अस्, m. a friend of the goddess of fortune, a favourite
of Lakṣmī.
—लक्ष्मी-सनाथ, अस्, आ, अम्, en-
dowed with beauty or fortune.
—लक्ष्मी-समा-
ह्वया, f. ‘having the name of Lakṣmī, ’ N. of
Sītā.
—लक्ष्मी-सह-ज, अस्, m. ‘produced together
with Lakṣmī, ’ the moon (supposed to have arisen
together with Lakṣmī from the ocean when churned
by the gods and Asuras, see लक्ष्मी, col. 1).
—लक्-
ष्मी-सूक्त, अम्, n. a particular hymn addressed to
Lakṣmī.
—लक्ष्मी-सेन, अस्, m. a proper N.
—लक्ष्मी-स्तोत्र, अम्, n. ‘praise of Lakṣmī, ’ N.
of a particular hymn ascribed to Agastya.
—लक्ष्म्य्-
आराम, अस्, m. the garden of Lakṣmī
N. of a
forest.
Macdonell
English
लक्ष्मी lakṣ-mī́,
f.
 (nm. -s) mark, token 🞄(RV.)
± pāpī, bad sign, misfortune (AV.)
🞄good sign (in V. gnly. w. púṇyā), (approaching) 🞄good fortune
good genius of a king, 🞄royal dignity, glory
wealth
beauty, splendour: 🞄personified as goddess of prosperity and 🞄beauty (produced at the churning of the ocean, 🞄wife of Viṣṇu): -ka, —°
a.
 id.
-kānta,
m.
 🞄ep. of Viṣṇu
-tva,
n.
 identity with Lakṣmī 🞄(of Sītā)
-dhara,
m.
 N.
-nātha,
m.
 ep. 🞄of Viṣṇu
-pati,
m.
 king
ep. of Viṣṇu-Kṛṣṇa
🞄-ramaṇa,
m.
 ep. of Viṣṇu
-vat, 🞄a. possessed of good fortune, lucky
handsome, 🞄beautiful
-vasati,
f.
 dwelling of Lakṣmī 🞄= flower of the red lotus (Nelumbium speciosum)
🞄-sakha,
m.
 friend or favourite of 🞄fortune
-sena,
m.
 N..
Benfey
English
लक्ष्मी लक्ष्मी, i. e. लक्ष्म (i. e. cur-
tailed लक्ष्मन्), + ई,
f.
 (nom. sing.
मीस्).
1. The wife of Viṣṇu, and
goddess of prosperity, Rām. 3, 52, 26
Hit. pr. d. 31, M.M.
2. Prosperity,
Bhartṛ. 2, 54.
3. Wealth, Bhartṛ. 2,
14
Rājat. 5, 18.
4. Beauty, splendour,
Kir. 5, 39
Vikr. d. 23
Śāk. d. 19.
5. Royal power, Pañc. iii. d. 32
do-
minion, Rājat. 5, 136.
6. Superhuman
power.
7. Sīta, the wife of Rāma.
8. A pearl.
--
Comp.
अ-,
f.
 bad luck,
Rām. 3, 72, 25.
अ-कृश-,
adj.
 ,
n.
 मि
(nom. sing.
m.
 ,
f.
 मीस्), endowed with
great prosperity, Kir. 5, 52.
जय-,
f.
1. Lakṣmī, as deity of victory, Rājat.
5, 245. 2. a proper name, ib. 7, 124.
महा-,
f.
 Sarasvatī. राजलक्ष्मी, i. e.
राजन्-,
f.
 royal majesty, Vikr. d. 160.
Chandas
Sanskrit
सम-वृत्तम्,
अक्षराणि-
 32,
पादेऽक्षराणि-
 8
मात्राः - 13
सङ्ख्याजातिः - अनुष्टुभ्
मात्रा-विन्यासः
दा द दा दा द दा दा द
लक्षण-मूलम् - आनन्दमिश्र-जालक्षेत्रम्
Hindi
Hindi
धन
Apte Hindi
Hindi
लक्ष्मीः
स्त्री*
 - "लक्ष्+ई , मुट्+च"
"सौभाग्य, समृद्धि, धन दौलत"
लक्ष्मीः
स्त्री*
 - -
"सौभाग्य, अच्छी किस्मत"
लक्ष्मीः
स्त्री*
 - -
"सफलता, सम्पन्नता"
लक्ष्मीः
स्त्री*
 - -
"सौन्दर्य प्रियता, अनुग्रह, लावण्य, आभा, कान्ति"
लक्ष्मीः
स्त्री*
 -
"सौभाग्यदेवी, समृद्धि, सौन्दर्य"
लक्ष्मीः
स्त्री*
 - -
"राजकीय या प्रभुशक्ति, उपनिवेश, राज्य"
लक्ष्मीः
स्त्री*
 - -
नायक की पत्नी
लक्ष्मीः
स्त्री*
 - -
मोती
लक्ष्मीः
स्त्री*
 -
हल्दी
लक्ष्मी
स्त्री*
 - "लक्ष्+ई, मुट् च्"
"दौलत, समृद्धि, धन"
लक्ष्मी
स्त्री*
 - "लक्ष्+ई, मुट् च्"
"सौभाग्य, खुशकिस्मती"
लक्ष्मी
स्त्री*
 - "लक्ष्+ई, मुट् च्"
"सौन्दर्य, आभा, कान्ति"
लक्ष्मी
स्त्री*
 - "लक्ष्+ई, मुट् च्"
धन की देवता
Shabdartha Kaustubha
Kannada
लक्ष्मी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪತ್ನಿ /ಜಗನ್ಮಾತೆ
निष्पत्तिः - > लक्ष (दर्शनाङ्कनयोः) - "ईः" मुट् च् (उ० ३-१६०)
व्युत्पत्तिः - > लक्षयति पश्यति नीतिज्ञम्
लक्ष्मी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಐಶ್ವರ್ಯ /ಸಂಪತ್ತು /ಭಾಗ್ಯ
प्रयोगाः - > "अचिरांशुविलासचञ्चला ननु लक्ष्मीः फलमानुषङ्गिकम्"
उल्लेखाः - > किरा० २-१९
लक्ष्मी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಂತಿ /ಸೊಬಗು /ಸೌಂದರ್ಯ
प्रयोगाः - > "सरसिजमनुविद्धं शैवलेनापि रम्यं मलिनमपि हिमांशोर्लक्ष्म लक्ष्मीं तनोति"
उल्लेखाः - > शाकु० १-२०
लक्ष्मी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲವಂಗ
विस्तारः - > "लक्ष्मीरिव लवङ्गेश्रीः पद्मायां कान्तिसम्पदोः" - वैज०
लक्ष्मी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂಭತ್ತು ವಿಧ ವಿಷ್ಣು ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲೊಂದು
विस्तारः - > "आचारा वैष्णवी सूक्ष्मा लक्ष्मीः पुष्टिर्निरञ्जना । जीवनी मोहिनी माया नवैता विष्णुशक्तयः ॥" - वैज०
लक्ष्मी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕರಿಗೆಜ್ಜುಗದ ಗಿಡ
लक्ष्मी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಋದ್ಧಿಯೆಂಬ ಒಂದು ಔಷಧ
विस्तारः - > "लक्ष्मीः सम्पत्तिशोभयोः । ऋद्धौषधे च पद्मायां वृद्धिनामौषधेऽपि च । फलिन्याम्" - मेदि०
लक्ष्मी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೈಭವ
प्रयोगाः - > "अखिल विबुधचमूनां प्राप्य लक्ष्मीमनूनाम्"
उल्लेखाः - > कुमा० १३-५१
L R Vaidya
English
lakzmI {% f. %} 1. Name of the goddess of fortune and beauty regarded as the wife of Vishṇu
she is said to have sprung from the ocean when churned by the gods and demons
2. good fortune, good luck
3. wealth, prosperity
4. beauty, loveliness, charm, बालस्य लक्ष्मीं ग्लपयंतमिंदोः K.S.iii.49, मलिनमपि हिमांशोर्लक्ष्म लक्ष्मीं तनोति Sak.i.
5. the wife of a hero
6. royal power, dominion, तया मेने मनस्विन्या लक्ष्म्या च वसुधाधिपः R.i.32, xii.26
7. splendour, lustre
8. a pearl.
Bopp
Latin
लक्ष्मी f. (ut videtur, a लञ्ज् splendere, adjectâ sibilante,
suff. म in fem.)
1) Lakschmia, Dei Wischnûs uxor,
abundantiae et felicitatis dea.
2) felicitas.
3) pulchritu-
do, splendor. N. 12. 10. A. 4. 13. (Cf. lith. laimế dea fe-
licitatis.)
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
सीता
स्त्री
सीता, लक्ष्मी, उमा, सस्याधिदेवता, सीरध्वजापत्य, मन्दाकिनी
सीता लक्ष्मीरुमा सीता सीता सस्याधिदेवता ।
सीता सीरध्वजापत्यं सीता मन्दाकिनी मता ॥ ५६ ॥
verse 1.1.1.56
page 0004
बला
स्त्री
बला, ओषधी, लक्ष्मी, मही
बलो हली बलं सैन्यं सत्यं बलं बलौषधी ।
रत्नयोनिर्बलो दैत्यो बला लक्ष्मी बला मही ॥ ८० ॥
verse 1.1.1.80
page 0006
लक्ष्मी
स्त्री
लक्ष्मी, मा
मयोष्ट्रौ करभौ प्रोक्तौ लक्ष्मीर्मा च निगद्यते ।
verse 3.1.1.12
page 0014
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
लक्ष्मी or लक्ष्मीदेव or लखिमा or लछिमा wife of king
Candrasiṃha of Mithilā, was patroness of Misarūmiśra
(Vivādacandra etc.) and of Bālambhaṭṭa (Mitākṣarā-
ṭīkā). By report, the authorship of their works
belongs to herself.
लक्ष्मी poetess. Śp. p. 81.
Lanman
English
lakṣmī́ [363^2], f.
—1. mark, sign
—2.
with or without pāpī, bad sign or omen,
something ominous, bad luck
—3. oftenest
a good sign, in the older language usually
with puṇyā
good luck
prosperity, 18^14
wealth, 46^2
(royal) splendor, 51^19. [fr.
lakṣ (1167), the quasi-root of lak-ṣa,
which is a deriv. of √lag: for connection
of mg 1 w. √lag, see lakṣa: as for 2
and 3, observe that Eng. luck sometimes
means ‘bad luck, ’ but oftener ‘good
luck.’]
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 तुलसी, सुभगा, तीव्रा, पावनी, विष्णुवल्लभा, सुरेज्या, सुरसा, कायस्था, सुरदुन्दुभिः, सुरभिः, बहुपत्री, मञ्जरी, हरिप्रिया, अपेतराक्षसी, श्यामा, गौरी, त्रिदशमञ्जरी, भूतघ्नी, भूतपत्री, वैष्णवी, पुण्या, माधवी, अमृता, पत्रपुष्पा, वृन्दा, मरुवकः, समीरणः, प्रस्थपुष्पः, फणिझकः, पर्णासः, जम्भीरः, कठिञ्जरः, कुठेरकः, अर्ज्जकः, कुलसौरभम्, लक्ष्मी
noun
वृक्षविशेषः यः पवित्रः अस्ति तथा च यस्य पर्णानि गन्धयुक्तानि सन्ति।
"तुलस्याः पर्णानि ओषधिरूपेण उपयुज्यन्ते।"
Synonyms:
 लक्ष्मी
noun
स्त्रीनामविशेषः ।
"नैकासां स्त्रीणां नाम लक्ष्मी इति वर्तते"
Synonyms:
 लक्ष्मी
noun
एका स्त्रीकविः ।
"लक्ष्म्याः उल्लेखः कोशे वर्तते"
Synonyms:
 लक्ष्मी, लखमा, लषमा, लखिमा, लछिमा
noun
एका स्त्री ।
"चन्द्रसिंहस्य पत्नी लक्ष्मी आसीत्"
Synonyms:
 लक्ष्मी
noun
वृत्तनामविशेषः ।
"द्वयोः वृत्तयोः नाम लक्ष्मी इति अस्ति"
Synonyms:
 लक्ष्मी
noun
शशिनः एकः कला ।
"लक्ष्मी इति शशिनः एकादशी कला वर्तते"
Synonyms:
 लक्ष्मी
noun
क्षुपनामविशेषः ।
"नैकेषां क्षुपाणां नाम लक्ष्मी इति वर्तते"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
bsngo ba
१) नामन २) परिणाम ३) परिणामन ४) लक्ष्मी ५)
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
लक्ष्मीः पद्मा रमा या मा ता सा श्रीः कमलेन्दिरा ।
हरिप्रिया पद्मवासा क्षीरोदतनयापि च ॥ २२६ ॥
-wordlist-
लक्ष्मी (स्त्री), पद्मा (स्त्री), रमा (स्त्री), ई (स्त्री), आ (स्त्री), मा (स्त्री), ता (स्त्री), सा (स्त्री), श्री (स्त्री), कमला (स्त्री), इन्दिरा (स्त्री), हरिप्रिया (स्त्री), पद्मवासा (स्त्री), क्षीरोदतनया (स्त्री)
--source--
ऋद्धे विभूतिः संपत्तिर्लक्ष्मीः श्रीऋद्धिसंपदः ॥ ३५७ ॥
-wordlist-
विभूति (स्त्री), सम्पत्ति (स्त्री), लक्ष्मी (स्त्री), श्री (स्त्री), ऋद्धि (स्त्री), सम्पद् (स्त्री)
--source--
आभा राढा विभूषा श्रीरभिख्याकान्तिविभ्रमाः ।
लक्ष्मीश्छाया च शोभायां सुषमा सातिशायिनी ॥ १५१२ ॥
-wordlist-
आभा (स्त्री), राढा (स्त्री), विभूषा (स्त्री), श्री (स्त्री), अभिख्या (स्त्री), कान्ति (स्त्री), विभ्रम (पुं), लक्ष्मी (स्त्री), छाया (स्त्री), शोभा (स्त्री), सुषमा (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
लक्ष्मी
लक्ष्मी, श्री, कमला, पद्मा, पद्मवासा, हरिप्रिया, क्षीरोदतनया, मा, इन्दिरा
लक्ष्मीः श्रीः कमला पद्मा पद्मवासा हरिप्रिया ।
क्षीरोदतनया मा च शब्दज्ञैरिन्दिरा स्मृता ॥ ३१ ॥
verse 1.1.1.31
page 0005
लक्ष्मी
लक्ष्मी, शोभा
शोभार्थेऽपि प्रयुज्यन्ते लक्ष्मीश्रीकान्तिविभ्रमाः ॥ ८१३ ॥
verse 5.1.1.813
page 0094
नाममाला
Sanskrit
लक्ष्मी, श्री, गोमिनी, इन्दिरा
कृष्णो दामोदरो विष्णुरुपेन्द्रः पुरुषोत्तमः ।
केशवश्च हषीकेशः शार्ङ्गी नारायणो हरिः ॥ ७४ ॥
केशी मधुर्बलिर्बाणो हिरण्यकशिपुर्मुरः ।
तदादिसूदनः शौरिः पद्मनाभोऽप्यधोक्षजः ॥ ७५ ॥
गोविन्दो वासुदेवश्च लक्ष्मीः श्रीर्गोमिनीन्दिरा ।
तत्पतिः शैलभूम्यादिधरश्चक्रधरस्तथा ॥ ७६ ॥
verse 0.1.1.74
page 0039
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
मा, मातृ, लक्ष्मी
मा मातरि तथा लक्ष्म्यां यस्तु वाते यमेऽपि च ॥ ३५ ॥
verse 1.1.1.35
page 0121
सा, स्मृति, लक्ष्मी
प्रथमान्ततदः स्थाने स्मृतौ लक्ष्म्यां च सोच्यते ॥ ४४ ॥
verse 1.1.1.44
page 0122
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: लक्ष्मीः
Root: लक्ष्मी
Gender: स्त्री
Number: all
अर्थः ⇒ विष्णोः पत्नी
Meaning(s):
⇒ Wife of Viṣṇu
Shloka(s):
1|1|36|1 ► लक्ष्मीः पद्मालया शक्तिर्मा क्षीरोदसुतेन्दिरा। (स्वर्गकाण्डः/आदिदेवाध्यायः)
1|1|36|2 ► रमाब्जिधा भार्गवी च स्त्रीलिङ्गाश्चाम्बुजाह्वयाः॥ (स्वर्गकाण्डः/आदिदेवाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|1|36|1 ⇢ लक्ष्मीः (लक्ष्मी) (स्त्री) ⇒ Wife of Viṣṇu ⇒ विष्णोः पत्नी
➠ 1|1|36|1 ⇢ पद्मालया (पद्मालया) (स्त्री) ⇒ Epithet of Lakṣmi ⇒ विष्णोः पत्नी
➠ 1|1|36|1 ⇢ शक्तिः (शक्ति) (स्त्री) ⇒ Epithet of Lakṣmi ⇒ विष्णोः पत्नी
➠ 1|1|36|1 ⇢ मा (मा) (स्त्री) ⇒ Epithet of Lakṣmi ⇒ विष्णोः पत्नी
➠ 1|1|36|1 ⇢ क्षीरोदसुता (क्षीरोदसुता) (स्त्री) ⇒ Epithet of Lakṣmi ⇒ विष्णोः पत्नी
➠ 1|1|36|1 ⇢ इन्दिरा (इन्दिरा) (स्त्री) ⇒ Epithet of Lakṣmi ⇒ विष्णोः पत्नी
➠ 1|1|36|2 ⇢ रमा (रमा) (स्त्री) ⇒ Epithet of Lakṣmi ⇒ विष्णोः पत्नी
➠ 1|1|36|2 ⇢ अब्धिजा (अब्धिजा) (स्त्री) ⇒ Epithet of Lakṣmi ⇒ विष्णोः पत्नी
➠ 1|1|36|2 ⇢ भार्गवी (भार्गवी) (स्त्री) ⇒ Epithet of Lakṣmi ⇒ विष्णोः पत्नी
➠ 1|1|36|2 ⇢ अम्बुजा (अम्बुजा) (स्त्री) ⇒ Epithet of Lakṣmi ⇒ विष्णोः पत्नी
Related word(s):
पति_पत्नीसंबन्धः ➡ विष्णुः
जातिः ➡ देवता
Mahabharata
English
*Lakshmī^1 (the goddess of beauty and prosperity (= Śrī), wife of Vishṇu (Nārāyaṇa)). § 28 (Amṛtamanthana): I, 18, 1155 (the Asuras fought with the gods in order to obtain the amṛta and L.).--§ 115 (Aṃśāvat.): I, 66, 2578 (daughter of Daksha and wife of Dharma).--§ 123 (do.): I, 66, 2615 (daughter of Brahmán and sister of Dhātṛ and Vidhātṛ
her spiritual sons are sky-ranging horses).--§ 238 (Pañcendrop.): I, 197, †7310 (incarnate as Draupadī).-§ 240 (Vaivāhikap.): I, 199, 7352 (yathā Nārāyaṇe Lºḥ, wife of Nārāyaṇa).--§ 266 (Śakrasabhāv.): II, 7, 286 (with Mahendrāṇī and Śrī in the palace of Indra).--§ 269 (Vaiśravaṇasabhāv.): II, 10, 400 (in the palace of Kubera). --§ 270 (Brahmasabhāv.): II, 11, 458 (in the palace of Brahmán).--§ 310b (Sūrya): III, 3, 194.--§ 330 (Indradarśana): III, 37, 1488 (Draupadī's blessing upon Arjuna). --§ 459 (Mārkaṇḍeyas.): III, 188, 12900 (sākshāl Lºyā ivāvāsaḥ).--§ 501 (Skandopākhyāna): III, 229, 14452 (came to Skanda).--§ 551 (Kīcakavadhap.): IV, 14, 388 (padmālayā, Kīcaka asks Draupadī if she is L., etc.).--§ 553 (Vaivāhikap.): IV, 71, †2305 (mūrtimatīva Lºīḥ, sc. Kṛshṇā).-§ 564 (Mātalīyop.): V, 102, 3613 (with Vāruṇī and amṛta she arose at the churning of the ocean).--§ 565 (Gālavacarita): V, 117, 3969 (reme…yathā Nārāyaṇo Lºyā, wife of Nārāyaṇa).--§ 568 (Vidulāputraśāsana): V, 135, 4612 (abhivartati).--§ 599 (Jayadrathavadhap.): VII, 94, 3452 (Droṇa's blessing upon Duryodhana).--§ 615u (Skanda): IX, 46, 2682 (proceeded in the van of Skanda's army).-§ 641 (Rājadh.): XII, 121, 4432 (Brahmakanyā, etc. = Nīti, the wife of Chastisement).--§ 671b (Bali-Vāsavasaṃv.): XII, 225, 8155 (= Śrī), 8167 (do.).--§ 674b (ŚrīVāsavasaṃv.): XII, 229, 8354 (= Śrī), 8420 (ºsahitam āsīnaṃ Maghavantaṃ).--§ 717b (Nārāyaṇīya): XII, 348, 13536 (Nārāyaṇaparā…Lºīś ca devatā).--§ 737 (Ānuśāsanik.): XIII, 31, 2013.--§ 788 (Āśramavāsap.): XV, 25, 664 (mūrtimatīva Lºīḥ, sc. Kṛshṇā). Cf. Śrī.
Lakshmī^2 = Devasenā: III, 14451.--Do.^3 = Vishṇu (1000 names).
पुराणम्
English
लक्ष्मी १ / LAKṢMĪ I. Consort of Mahāviṣṇu. 1) Origin. devī originated from the left side of paramātmā (Supreme Being). The beautiful devī by a command from the Supreme Being divided herself into two enchanting damsels both equal in figure, splendour, age, majesty, adornment and love. One of these was Lakṣmīdevī and the other Rādhādevī. That born of the left was ramā and that of the right, rādhā. rādhā wedded herself to the two-handed śrī kṛṣṇa and lakṣmī also wanted the same person and so Bhagavān himself became two, Śri kṛṣṇa from the left side as a two-handed person and as four-handed viṣṇu from the right side. (9th skandha. devī bhāgavata).2) Different incarnations of lakṣmī. lakṣmī had many incarnations and she had been on earth in different forms at different times. They are given below:(i) Birth from the ocean of milk. Once the devas became aged and afflicted with rugosity and grey hairs by a curse of durvāsas. indra lost his majesty and was ousted from Svarga. Svargalakṣmī deserted Devaloka and went to vaikuṇṭha and merged with Mahālakṣmī.
The devas were greatly aggrieved on account of this plight of theirs and they went to satyaloka and appealed to brahmā to find a solution to their difficulties. brahmā was helpless in the matter and so they all together went to vaikuṇṭha and represented their grievances before Mahāviṣṇu. viṣṇu smiled and told Mahālakṣmī thus: “You go and be born as Kṣīrasāgarakanyakā using a part of your inherent power and do give relief to the devas.” Accordingly when the devas conducted the churning of the ocean of milk (Kṣīrābdhimathana) Mahālakṣmī, the goddess of beauty, wealth and prosperity arose from the ocean as Kṣīrasāgarakanyakā (Daughter of the ocean of milk) and blessed the devas and put a Vanamālā (garland of wild flowers) on Mahāviṣṇu. The devas got back all their lost wealth and prosperity and they, on going to Devaloka, worshipped Lakṣmīdevī properly. (9th skandha, devī bhāgavata).(ii) Mahālakṣmī was born as a mare. (See under ekavīra, para 2).(iii) Mahālakṣmī was born as the tulasī plant (Holy Basil. (See under tulasī.)(iv) Mahālakṣmī was born as sītā and vedavatī. (See under sītā).(v) Other births: Mahālakṣmī was born as a daughter to the sage bhṛgu of khyāti. When Mahāviṣṇu incarnated as sūrya, lakṣmī rose up from the lotus. When viṣṇu became paraśurāma, lakṣmī became the earth. When Mahāviṣṇu incarnated as śrī rāma, lakṣmī became sītā and when viṣṇu was born as kṛṣṇa lakṣmī became rādhā. Thus whenever and wherever Mahāviṣṇu changed his form, Mahālakṣmī also changed hers to form part of the changed life. (Chapter 9, aṁśa 1, viṣṇu purāṇa).3) Mahālakṣmī cursed viṣṇu. Once Mahālakṣmī cursed Mahāviṣṇu, her husband, that his head would drop off from his body. (See under cital).4) Two forms of lakṣmī. Mahālakṣmī has two forms, viṣṇu-priyā lakṣmī and Rājyalakṣmī. The former is the embodiment of chastity and virtuousness. The latter goes about courting Kings. Rājyalakṣmī is fickle and unsteady. This lakṣmī enters all places where virtue and charity are found and as soon as these two vanish from any place Rājyalakṣmī will also vanish from that place.5) lakṣmī in cow-dung. The people of bhārata consider cow dung as very sacred and there is a story in the 82nd Chapter of anuśāsana parva as to how cow-dung became so sacred
Once a herd of cows was grazing in a large grassy ground when lakṣmī happened to pass that way. Mahālakṣmī was pleased at the cows and bade them ask for any boon they wanted. The cows were prosperity incarnate and contented and they rejected the offer of lakṣmī and when pressed again by her, said that they would like to have prosperity deposited in their dung also. Mahālakṣmī did so and so even today it is believed that the cowdung is embedded with prosperity.6) Other details: (i) lakṣmī stays in the court of kubera. (Śloka 19, Chapter 10, Sabhā Parva).(ii) Mahālakṣmī is installed in temples as an idol carrying a lotus in her right hand and a bilva fruit in her left hand. (Chapter 50, agni purāṇa).(iii) Lakṣmīdevī stays in the court of brahmā also. (Śloka 41, Chapter 11, Sabhā Parva).
लक्ष्मी २ / LAKṢMĪ II. A daughter of Dakṣaprajāpati. She was married to Dharmadeva. (Śloka 14, Chapter 66, Ādi Parva).
सुलक्ष्मी / SULAKṢMĪ (lakṣmī). One of the four divine women who rose out of the Kṣīrābdhi (Sea of Milk). They were sulakṣmī, vāruṇī, kāmodā and Śreṣṭhā. (padma purāṇa, bhūmi Khaṇḍa, 119).
अमरकोशः
Sanskrit
Word: लक्ष्मी
Root: लक्ष्मी
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ sign
⇒ mark
⇒ grace
⇒ charm
⇒ token
⇒ pearl
⇒ glory
⇒ wealth
⇒ beauty
⇒ lustre
⇒ riches
⇒ fortune
⇒ majesty
⇒ success
⇒ dominion
⇒ bad sign
⇒ happiness
⇒ splendour
⇒ good sign
⇒ loveliness
⇒ prosperity
⇒ royal power
⇒ good fortune
⇒ wife of a hero
⇒ impending misfortune
⇒ particular verse or formula
⇒ Good Genius or Fortune of a king personified
Shloka(s):
1|1|27|2 ► लक्ष्मीः पद्मालया पद्मा कमला श्रीर्हरिप्रिया। (स्वर्गवर्गः)
1|1|27|3 ► इन्दिरा लोकमाता मा क्षीरोदतनया रमा। (स्वर्गवर्गः)
1|1|27|4 ► भार्गवी लोकजननी क्षीरसागरकन्यका॥ (स्वर्गवर्गः)
3|3|156|2 ► वृषाकपायी श्रीगौर्योरभिख्या नामशोभयोः॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 1|1|27|2 ⇢ लक्ष्मीः (लक्ष्मी) (स्त्री) ⇒ sign, mark, grace, charm, token, pearl, glory, wealth, beauty, lustre, riches, fortune, majesty, success, dominion, bad sign, happiness, splendour, good sign, loveliness, prosperity, royal power, good fortune, wife of a hero, impending misfortune, particular verse or formula, Good Genius or Fortune of a king personified
➠ 1|1|27|2 ⇢ पद्मालया (पद्मालया) (स्त्री)
➠ 1|1|27|2 ⇢ पद्मा (पद्मा) (स्त्री)
➠ 1|1|27|2 ⇢ कमला (कमला) (स्त्री)
➠ 1|1|27|2 ⇢ (श्री) (स्त्री) ⇒ Mr., grace, power, glory, might, light, mixing, wealth, beauty, lustre, riches, radiant, welfare, majesty, cooking, success, treasure, adorning, mingling, splendor, splendid, radiance, splendour, high rank, loveliness, mixed with, prosperity, beautifying, good fortune, royal dignity, auspiciousness, Lakshmi [name of], diffusing light or radiance, goddess of wealth [Lakshmi], symbol or insignia of royalty, appended to personal names as a token of veneration [e.g., Krishnashrii]
➠ 1|1|27|2 ⇢ हरिप्रिया (हरिप्रिया) (स्त्री)
➠ 1|1|27|3 ⇢ इन्दिरा (इन्दिरा) (स्त्री)
➠ 1|1|27|3 ⇢ लोकमाता (लोकमातृ) (स्त्री)
➠ 1|1|27|3 ⇢ मा (मा) (स्त्री)
➠ 1|1|27|3 ⇢ क्षीरोदतनया (क्षीरोदतनया) (स्त्री)
➠ 1|1|27|3 ⇢ रमा (रमा) (स्त्री) ⇒ wife, pomp, fortune, opulence, mistress, splendour, good luck, goddess of fortune
➠ 1|1|27|4 ⇢ भार्गवी (भार्गवी) (स्त्री) ⇒ female descendant of bhRgu, Bermuda grass and another species [Cynodon dactylon - Bot.]
➠ 1|1|27|4 ⇢ लोकजननी (लोकजननी) (स्त्री)
➠ 1|1|27|4 ⇢ क्षीरसागरकन्यका (क्षीरसागरकन्यका) (स्त्री)
➠ 3|3|156|2 ⇢ वृषाकपायी (वृषाकपायी) (स्त्री) ⇒ wife of vRSAkapi, Shatavari asparagus plant [Asparagus Racemosus - Bot.]
Related word(s):
पति_पत्नीसंबन्धः ➡ विष्णुः
जातिः ➡ देवता
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
लक्ष्मी स्त्री लक्ष--ई--मुट् च । १ विष्णोःपत्न्याम् अमरः ।२ शोभायां, ३ कान्तौ, ४ सम्पतौ, ५ ऋद्ध्यौषधे, ६ वृद्धिना-मौषधे, ७ फलिनीवृक्षे च मेदि० । ८ स्थलपद्मिन्याम् ९ हरि-द्रायां, १० शम्यां, ११ मुक्तायां १२ द्रव्ये च राजनि०१३ पीडायां १४ वारयोषिति च शब्दच० ।लक्ष्मीपूजाकालादि स्कन्दपु० उक्तं यथा“पौषे चैत्रे तथा भाद्रे पूजयेयुः स्त्रियः श्रियम् । सिंहेधनुषि मीने च स्थिते सप्ततुरङ्गमे । प्रत्यव्दं पूजय-ल्लक्ष्मीं शुक्लपक्षे गुरोर्दिने । नापराह्णे न रात्रौ चनासिते न त्र्यहस्पृशि । द्वादश्यां चैव नन्दायां रिक्ता-याञ्च निरंशके । त्रयोदश्यां तथाष्टम्यां कमलां नैवपूजयेत् । न पूजयेत् शनौ भौमे न बुधे नैव भार्गवे ।पूजयेत्तु गुरोर्वारे चाप्राप्ते रविसोमयोः । गुरुवारेहि पूर्णा च यत्नेन यदि लभ्यते । तत्र पूज्या तु कमलाधनपुत्रविवर्द्धिनी । न कुर्य्यात् प्रथमे मासि नैवकुर्य्याद्विसर्जनम् । न घण्टां वादयेत्तत्र नैव झिण्टींप्रदापयेत् । पौषे च दशमी शस्ता चैत्रके पञ्चमी तथा ।नभस्ये पूर्णिमा ज्ञेया गुरुवारे विशेषतः । आढकंधान्वसंपूर्णं नानाभरणभूषितम् । सुगन्धिशुक्लपुष्पेणशुक्लपक्षे विशेषतः । पौष तु पिष्टकं दद्यात् परप्रान्नञ्चचैत्रके । विष्टकं परमान्नञ्च नभस्ये तु विशेषतः । गुरु-वारसमायुक्ता नमस्ये पूर्णिमा शुभा । कमलां पूजयेत्तत्र पुनर्जन्म न विद्यते । एकेम कमलेनैव कमलांपूजयेद् यदि । इह लोके सुखं पाप्य परत्र केशवंव्रजेत्” । लक्ष्मीचरित्रे तु “न कृष्णपक्षे रिक्तायां दशमीद्वादशीषु च । श्रवणादिचतुरृक्षे लक्ष्मीपूजां न का-रयेत” । दशमीनिषेधः पौषातिरिक्तपरः प्रागुक्तैक-वाक्यत्वात् । दीपान्वितामास्यायां तत्पूजादिकं दीपान्वित-शब्दे ३६०७ पृ० दृश्यम् । कोजागरलक्ष्मीपूजा कोजा-गरशब्दे २२६२ पृ० दृश्या । माघशुक्लपञ्चम्यां श्री-पूजनं “पञ्चम्यां श्रीरपि श्रियम्” ति० त० विहितम् ।“पञ्चम्यां श्रियं पूजयेत्” कल्पश्रुतिरपि तत्परा । गरु०
पु०
 ११४ अ० लक्ष्म्यास्त्यागकारणतोक्ता यथा“कुचेलिनं दन्तमलोपधारिणं बह्वाशिनं निष्ठुरवाक्यभाषिणम् । मूर्य्योदये चास्तमये च शायिनं विमुञ्चतिश्रीरपि चक्रपाणिनम् । नित्यं छेदस्तृणांनां धरणि-विलिखनं पादयोरल्पमार्ष्टिर्दन्तानामल्पशौचं वसनमलि-नता रूक्षता मूर्ध्वजानाम् । द्वे सन्ध्ये चापि निद्राविवसनशयनं ग्रासहासातिरेकः स्वाङ्के पीठे च वाद्यंनिधनमुपनयेत् केशवस्यापि लक्ष्मीः । तस्या भाजनहेतुतातत्रोक्ता यथा “शिरः सुधौतं चरणौ सुमार्जितौ वरा-ङ्गनासेवनमल्पभोजनम् । अनग्नशायित्वमपर्वमैथुनंचिरप्रनष्टां श्रियमानयन्ति षट् । यस्य कस्य तु पुष्पस्यपाण्डरस्य विशेषतः । शिरसा धार्य्यमाणस्य अलक्ष्मीःप्रतिहन्यते । दीपस्य पश्चिमाच्छाया च्छाया शय्यासनस्यच । रजकस्य तु यत्तीर्थमलक्ष्मीस्तत्र तिष्ठति” ।
Capeller
German
लक्ष्मी॑
f.
 (Nom. लक्ष्मी॑स् u. लक्ष्मी॑ dass.,
gutes Zeichen, Glück, Herrschaft,
Reichthum, Schönheit, Pracht (personif.
als die Göttin der Herrschaft, des Glücks
u. der Schönheit).
Grassman
German
lakṣmī́, f., auszeichnendes Merkmal [s. lakṣá].
-ī́s [N. s.] {897, 2} bhadrā́‿eṣām 〰 níhitā‿ádhi vācí.
Burnouf
French
लक्ष्मी लक्ष्मी
f.
 (sfx. म) beauté
splendeur
au
fig. prospérité.
Perle
femme de héros.
Lakṣmī, épouse de
Viṣṇu et déesse de la prospérité
Sītā, épouse de Rāma.
Curcuma longa
la प्रियङ्गु
bot.
लक्ष्मीगृह
n.
 lotus rouge [sur lequel Lakṣmī apparut assise].
लक्ष्मीपति
m.
 giroflier
areca faufel
bot.
Roi
prince.
Viṣṇu.
लक्ष्मीपुत्र
m.
 cheval.
Kāma.
Fils de Sītā, en gén.
लक्ष्मीपुष्प
m.
 rubis.
लक्ष्मीमत्
m.
 l'arbre à pain.
लक्ष्मीवत् a. (sfx. वत्) prospère
fortuné
de bon
augure.
लक्ष्मीश
m.
 (ईश) homme fortuné.
Manguier.
Viṣṇu,
époux de Lakṣmī.
लक्ष्मीसहज
m.
 (सह
जन्) la Lune (चन्द्र) née en
même temps que Lakṣmī.
Stchoupak
French
लक्ष्मी-
f.
 (nom. -ईस्-) bon signe, prospérité, succès
richesse
beauté, éclat
dignité du souverain
n.
 de la déesse de la
richesse et de la beauté, épouse de Viṣṇu
Fortune royale personnifiée
-त्व- nt. fait d'être Lakṣmī
-क- = लक्ष्मी- ifc.
-वन्त्-
a. heureux, prospère
beau.
°धर-
m.
n.
 de divers hommes.
°पति-
m.
 roi.
°रमण-
m.
 Viṣṇu.
°वसति-
f.
 demeure de la Beauté.
°विनय-
m.
 du. fortune et vertu.
°विलास-
m.
pl.
 jeux royaux.
°सेन-
m.
n.
 d'un homme.
लक्ष्मि-वर्धन- a. qui accroît la bonne fortune.
°संपन्न- a. v. possédant une heureuse fortune.