| YouTube Channel

लक्षणम् (lakSaNam)

 
Apte
English
लक्षणम् [lakṣaṇam], [लक्ष्यते$नेन लक्ष्-करणे ल्युट्
Uṇ.*
 3.8.]
A mark, token, sign, indication, characteristic, distinctive mark
वधूदुकूलं कलहंसलक्षणम्
Ku.*
 5.67
अनारम्भो हि कार्याणां प्रथमं बुद्धिलक्षणम् Subhāṣ
उपकारापकारौ हि लक्ष्यं लक्षण- मेतयोः
H.*
 4.15
अव्याक्षेपो भविष्यन्त्याः कार्यसिद्धेर्हि लक्षणम्
R.*
 1.6
19.47
गर्भलक्षण
Ś.*
 5
पुरुषलक्षणम् 'the sign or organ of virility'.
A symptom (of a disease).
An attribute, a quality.
A definition, accurate description
असाधारणधर्मो लक्षणम्
नामधेयेन पदार्थमात्रस्याभि- धानमुद्देशः, तत्रोद्दिष्टस्यातत्त्वव्यवच्छेदको धर्मो लक्षणम् Vātsyāyana Bhāṣya 1.1.2.
A lucky or auspicious mark on the body (these are considered to be 32)
द्वात्रिंशल्लक्षणोपेतः
लक्षणसंपन्नान्नां गवामधः सस्नौ
K.*
 64.
Any mark or features of the body (indicative of good or bad luck)
क्व तद्विधस्त्वं क्व च पुण्यलक्षणा
Ku.*
 5.73
क्लेशावहा भर्तुरलक्षणाहम्
R.*
 14.5.
A name, designation, appellation (oft . at the end of
comp.
 )
विदिशालक्षणां राजधानीम्
Me.*
 24.
Excellence, merit, good quality
as in आहितलक्षण
R.*
 6.71 (where Malli. renders it by प्रख्यातगुण and quotes Ak.: गुणैः प्रतीते तु कृतलक्षणाहितलक्षणौ).
An aim, a scope, an object.
A fixed rate (as of duties)
नदीतीरेषु तद्विद्यात् समुद्रे नास्ति लक्षणम्
Ms.*
 8.46.
Form, kind, nature.
Effect, operation.
Cause, occasion.
Head, topic, subject.
Pretence, disguise (= लक्ष)
प्रसुप्तलक्षणः
Māl.
 7.
A line, spot.
Observation, seeing.
Indicatory characteristic
लक्ष्यते येन तल्लक्षणम्, धूमो लक्षणमग्नेरिति हि वदन्ति ŚB. on MS.* 1.1.2.
A chapter
धर्मो द्वादशलक्षण्या व्युत्पाद्यः.
A sexual organ
लक्षणं लक्षणेनैव वदनं वदनेन च
Mb.
 * 13.4.58.
णः
N.
 of Lakṣmaṇa.
The crane.
णा An aim, object.
(In
Rhet.
 ) An indirect application or secondary signification of a word, one of the three powers of a word
it is thus defined: मुख्यार्थबाधे तद्योगे रूढितो$थ प्रयोजनात् । अन्यो$र्थो लक्ष्यते यत् सा लक्षणारोपिता क्रिया K.
P.*
 2. लक्षणा शक्यसंबन्धस्तात्पर्यानुपपत्तितः Bhāṣā
P.
see S. D.* 13. also श्रुतिलक्षणाविषये च श्रुतिर्न्याय्या न लक्षणा ŚB. on MS.* 6.2.2
A.
Rām.*
 7.5.26-27.
A goose.
N.
 of Duryodhana's daughter.
Comp.
 -अन्वित
a.
 possessed of auspicious marks
उद्वहेत द्विजो भार्यां सवर्णां लक्षणा- न्विताम्
Ms.*
 3.4. -कर्मन्
n.
 definition. -ज्ञ
a.
 able to interpret or explain marks (as on the body). -भ्रष्ट
a.
 deprived of good quatities, ill-fated, unlucky
जायन्ते लक्षणभ्रष्टा दरिद्राः पुरुषाधमाः
Y.*
 3.217. -लक्षणा
=
 जहल्लक्षणा q. v. -संनिपातः branding, stigmatizing. -संपद्
f.
 a multitude of marks.
Apte Hindi
Hindi
लक्षणम्
नपुं*
 लक्ष्यतेऽनेन-लक्ष् करणे ल्युट्
"चिह्न, निशानी, निशान, संकेत, विशेषता, भेद बोधक चिह्न"
लक्षणम्
नपुं*
 - -
रोग का लक्षण
लक्षणम्
नपुं*
 - -
"विशेषण, खूबी"
लक्षणम्
नपुं*
 - -
"परिभाषा, यथार्थ वर्णन"
लक्षणम्
नपुं*
 - -
शरीर पर भाग्य सूचक चिह्न
लक्षणम्
नपुं*
 - -
शरीर पर बना कोई चिह्न
लक्षणम्
नपुं*
 - -
"नाम पद, अभिधान"
लक्षणम्
नपुं*
 - -
"श्रेष्ठता उत्कर्ष, अच्छाई"
लक्षणम्
नपुं*
 - -
"उद्देश्य, क्रियाक्षेत्र या लक्ष्य, ध्येय"
लक्षणम्
नपुं*
 - -
निश्चित भाव
लक्षणम्
नपुं*
 -
"रूप , प्रकार प्रकृति"
लक्षणम्
नपुं*
 - -
"कर्तव्यनिर्वाह, कार्यप्रणाली"
लक्षणम्
नपुं*
 - -
"कारण , हेतु"
लक्षणम्
नपुं*
 - -
"सिर, शीर्षक, विषय"
लक्षणम्
नपुं*
 - -
"बहाना, छद्मवेश"
लक्षणम्
नपुं*
 - लक्ष्+ल्युट्
"चिह्न, संकेतक, टोकन"
लक्षणम्
नपुं*
 - लक्ष्+ल्युट्
परिभाषा
लक्षणम्
नपुं*
 - लक्ष्+ल्युट्
शरीर पर सौभाग्यशाली चिह्न
लक्षणम्
नपुं*
 - लक्ष्+ल्युट्
नाम
लक्षणम्
नपुं*
 - लक्ष्+ल्युट्
उद्देश्य
लक्षणम्
नपुं*
 - लक्ष्+ल्युट्
मैथुनेन्द्रिय
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 लक्षणम्
noun
लक्ष्यते अनेन
"लक्षणेन ज्ञायते रोगः"
Synonyms:
 सूचकः, चिह्नम्, लक्षणम्, लिङ्गम्, लाञ्छनम्, बोधकः, ज्ञापकः, अभिज्ञानम्, सङ्केतः
noun
कस्यापि घटनायाः कार्यस्य वा सद्भावं सूचयन्ति तत्वानि।
"आकाशे कृष्णवर्णीयाः मेघाः वृष्टेः सूचकाः सन्ति।"
Synonyms:
 चिह्नम्, लक्षणम्, व्यञ्जनम्, लिङ्गम्, प्रतिमा, प्रतिरूपम्, सङ्केतः, केतुः, ध्वजः, पताका
noun
सः यः कस्याः अपि समष्टेः सूचकरुपेण विद्यते।
"प्रत्येकस्य राष्ट्रस्य राज्यस्य संस्थायाः वा स्वस्य चिह्नम् अस्ति एव।"
Synonyms:
 चिह्नम्, लक्षणम्, ध्वजः, अभिज्ञानम्, प्रज्ञानम्, लिङ्गम्, लक्ष्यम्, व्यञ्जकम्, व्यञ्जकः, सूचकम्
noun
कस्यापि वस्तुनः व्यवच्छेदकः धर्मः।
"वृष्टिविरामस्य चिह्नं न दृश्यते।"
Tamil
Tamil
லக்ஷணம் : இலக்கணை, குறி, அடையாளம், குணம், பெயர், பதவி, உத்தேசம், குறிக்கோள், உருவம், அமைப்பு, தலை, தலைப்பு, உண்மையான வர்ணனை.