| YouTube Channel

लक्ष (lakSa)

 
शब्दसागरः
English
लक्ष nf. (-क्ष-क्षा) A Lac, one hundred thousand.
n.
(-क्षं)
1. Fraud, dis-
guise.
2. A mark or butt.
E.
लक्ष् to mark, or see,
aff.
अच् or घञ्
Capeller Eng
English
लक्ष॑
n.
mark, sign, aim, prize
a lac
i.e.
one hundred
thousand (also
m.
).
Yates
English
लक्ष (क्षं-क्षा) 1.
n.
f.
A hundred
thousand.
n.
Fraud
a mark.
Spoken Sanskrit
English
लक्ष - lakSa -
m.
- z-axis [ computer ]
लक्ष - lakSa -
adj.
- one hundred thousand
लक्ष - lakSa -
adj.
- lac
लक्ष - lakSa -
m.
- prey
लक्ष - lakSa -
m.
- butt
लक्ष - lakSa -
m.
- token
लक्ष - lakSa -
m.
- object
लक्ष - lakSa -
m.
- marker
लक्ष - lakSa -
m.
- prize
लक्ष - lakSa -
m.
- kind of citron
लक्ष - lakSa -
m.
- label
लक्ष - lakSa -
m.
- show
लक्ष - lakSa -
m.
- pearl
लक्ष - lakSa -
m.
- aim
लक्ष - lakSa -
m.
- sign
लक्ष - lakSa -
m.
- mark to aim at
लक्ष - lakSa -
m.
- pretence
लक्ष - lakSa -
m.
- appearance
लक्ष - lakSa -
m.
- target
लक्ष - lakSa -
n.
- mark
लक्ष - lakSa -
n.
- one lakh [ 100 000 ]
लक्ष lakSa
m.
label
लक्षयति { लक्षय् } lakSayati { lakSay } verb denom label
लक्षणा lakSaNA
f.
labelling
कूपी - नामपत्र kUpI - nAmapatra
n.
bottle label
लक्ष lakSa
m.
z-axis [ computer ]
ल-अक्ष la-akSa
m.
z-axis [ computer ]
लक्ष lakSa
n.
one lakh [ 100 000 ]
Wilson
English
लक्ष r. 10th cl. (लक्षयति-ते)
1 To see, to look at, to notice or inspect.
2 To mark, to make any mark on.
3 To define, to discriminate.
With उप prefixed, To remark.
With सम्, To know, to understand.
लक्ष
nf. (-क्षं-क्षा) A Lac, one hundred thousand.
n.
(-क्षं)
1 Fraud, disguise.
2 A mark or butt.
E.
लक्ष to mark, or see,
aff.
घञ्.
Apte
English
लक्षम् [lakṣam], [लक्ष्-अच्]
One hundred thousand. (m. also in this sense)
इच्छति शती सहस्रं सहस्री लक्षमीहते Subhāṣ.
त्रयो लक्षास्तु विज्ञेयाः
Y.*
3.12.
A mark, butt,
Fraudulent, dishonest.
वः A savage.
N.
of one of the hells
Ms.*
4.88
रौरवे कूटसाक्षी तु याति यश्चानृतो नरः Mārkaṇḍeya
P.
यदा रौरवादीन् स्मरन्नेव भीत्या Śaṁkarāchārya.
Apte 1890
English
लक्षं [लक्स्-अच्] 1 One hundred thousand (m. also in this sense)
इच्छति शती सहस्रं सहस्री लक्षमीहते Subhāṣ.
त्रयो लक्षास्तु विज्ञेयाः Y. 3. 102.
2 A mark, butt, aim, target
प्रत्यक्षवदाकाशे लक्षं बद्ध्वा Mu. 1.
3 A sign, token, mark.
4 Show, pretence, fraud, disguise
लक्षसुप्तः स्थितोस्मि Dk. ‘feigning sleep’.
Comp.
अधीशः a person possessing a lac or lacs.
Monier Williams Cologne
English
लक्ष॑
m.
or
n.
(prob.
fr.
लग् as ‘that which is attached or fixed’) a mark, sign, token, (esp. ) a mark to aim at, target, butt, aim, object, prey, prize,
RV.
ii, 12, 4,
&c.
(cf. लब्ध-ल्°
आकाशे लक्षम्-√ बन्ध्, to fix the gaze vaguely on space, look into space as if at some object barely visible in the distance,
Śak.
cf.
also आकाश-बद्ध-लक्ष)
appearance, show, pretence (cf. -सुप्त)
a kind of citron,
L.
a pearl,
L.
लक्ष॑
mfn.
a lac, one hundred thousand,
Yājñ.
Hariv.
&c.
Monier Williams 1872
English
लक्ष, अम्, n. (according to some for original
रक्त, fr. rt. रञ्ज्
according to others fr. rt. लग्,
cf. लक्ष्मन्, लक्ष्मी), a mark, sign, token
a
mark to aim or shoot at, target, butt, aim, object,
prey, prize (= लक्ष्यम्
cf. लब्ध-ल्°)
appear-
ance, show, pretence, disguise, fraud
(अस्, अम्), m.
n. a lac, one hundred thousand, (said to be also आ,
f.)
—लक्ष-ता, f. the condition of being a mark
or aim.
—लक्ष-दत्त, अस्, m., N. of a king.
—लक्ष-पुर, अम्, n., N. of a town.
—लक्ष-
शस्, ind. by hundreds of thousands, by lacs.
—लक्-
ष-सुप्त, अस्, आ, अम्, pretending to be asleep,
appearing asleep.
—लक्ष-होम, अस्, m. ‘lac-
oblation, N. of a particular offering to the planets.
—लक्षाधीश (°ष-अध्°), अस्, m. a person
possessed of a lac (or of a hundred thousand rupees).
—लक्षान्त-पुरी (°ष-अन्°), f., N. of a town.
—लक्षी-कृ, cl. 8. P. A. -करोति, -कुरुते, &c.,
to make a mark or object, to aim at, point at, look
at.
—लक्षी-कृत, अस्, आ, अम्, made a mark, aimed
at, directed towards.
—लक्षीकृत-घ्राण, अस्, आ,
अम्, looking at the nose, fixing the gaze on the tip
of the nose.
—लक्षी-भू, cl. 1. P. -भवति, &c.,
to become a mark or aim or object.
Macdonell
English
लक्ष lakṣ-á,
m.
n.
prize (RV.)
mark, token
🞄n. (?) aim, target
pretence, disguise
🞄m.
n.
a hundred thousand, lac: ākāśe lakṣaṃ 🞄bandh, fix oneʼs gaze on the sky, look 🞄vaguely into the air: -ka,
a.
expressing by 🞄indication = elliptically or figuratively
m.
🞄N.
n.
a hundred thousand.
Benfey
English
लक्ष लक्ष, probably from रङ्ज्, and
for original रक्त,
I.
n.
1. A mark, MBh.
3, 14852
Caurap. 15.
2. Aim, Ragh. 1, 61
Vikr. 54, 4 (? look, perhaps corr. °लक्-
षणः).
3. Disguise, fraud.
II.
m.
,
and
f.
क्षा, and
n.
(Pañc. 255, 23),
A Lac, a hundred thousand, Pañc.
255, 23.
--
Comp.
वि-,
adj.
1. unmarked.
2. having no characteristic property.
3. having a mark or character contrary
to what is usual. 4. surprised. 5. (one
who has missed his aim), ashamed,
abashed, Pañc. 29, 15
embarrassed,
Pañc. 147, 4. 6. with कृ, becoming
विलक्षी कृ, to scoff, to insult, Kathās.
6, 126.
स्थूल-,
adj.
1. liberal, Indr.
4, 11. 2. wise. 3. remembering both
benefits and offences.
Hindi
Hindi
लाख, 1, 00, 000 की संख्या में भी नजर
Apte Hindi
Hindi
लक्षम्
नपुं*
- लक्ष्+अच्
सौ हजार
लक्षम्
नपुं*
- -
"चिह्न, चाँदमारी, लक्ष्य, निशाना"
लक्षम्
नपुं*
- -
"निशान, निशानी, चिह्न"
लक्षम्
नपुं*
- -
"दिखावा, बहाना, जालसाजी, छद्मवेश"
लक्षम्
नपुं*
- लक्ष्+अच्
एक लाख
लक्षम्
नपुं*
- लक्ष्+अच्
चिन्ह निशान
लक्षम्
नपुं*
- लक्ष्+अच्
"दिखावा, बहाना, धोखा"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
लक्ष
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ನೂರು ಸಾವಿರ /ಒಂದು ಲಕ್ಷ /ಒಂದು ಸಾವಿರ ನೂರುu
निष्पत्तिः - > लक्ष (दर्शनाङ्कनयोः) + णिच् - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > लक्षयति
प्रयोगाः - > "लक्षैः क्वणत्काञ्चनकिङ्किणीकुलैरमज्जि धूलिजलधौ नभोगते"
उल्लेखाः - > कुमा० १४-४६
लक्ष
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲಕ್ಷ್ಯ /ಗುರಿ
निष्पत्तिः - > लक्ष (आलोचने) - "घञ्" (३-३-१९)
व्युत्पत्तिः - > लक्ष्यते
लक्ष
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಿಹ್ನೆ /ಗುರುತು
लक्ष
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವ್ಯಾಜ /ನೆಪ
विस्तारः - > "लक्षं छद्मनि विख्यातं लक्षं सङ्ख्याशरव्ययोः" - विश्व० "सङ्ख्यायां तु ना लक्षं क्लीबं व्याजशरव्ययोः" - त्रिकाण्ड०
L R Vaidya
English
lakza {% (I) m.n. %} 1. One hundred thousand, एकोनत्रिंशल्लक्षानि तथा नव शतानि Yaj.iii.101, त्रयो लक्षास्तु विज्ञेयाः 102.
lakza {% (II) n. %} 1. A mark, a token
2. a target, a butt
3. pretence, show, fraud.
Bopp
Latin
लक्ष n. (r. लक्ष् s. अ)
1) nota, signum. MAH. 3. 14852.
2) numerus 100, 000. HIT. 115. 4.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
lakṣa (Skt.), mark: anena ca lakṣa-nikṣepeṇa SP 〔316.10〕 (prose), and by this depositing of the sort just described, lit. by this mark-deposit, or, perhaps better, by this depositing on the (designated) mark (target, lakṣa). Acc. to Senart, lakṣa is read for lakṣaṇa (4) by mss. at Mv 〔i.207.16〕, where he keeps it, tho in the repetition 〔ii.12.6〕 he keeps lakṣaṇa with mss. there
in 〔i.62.12〕 he em. lakṣa for lakṣaṇa, alleging metrical grounds, but the resulting meter is not correct
read rather maha-(m.c. for mahā-)-puruṣalakṣaṇavarāṇāṃ
and in 〔i.207.16〕 we must also read, with 〔ii.12.6〕, dvātriṃśallakṣaṇadharo (or °śa-lakṣaṇadharo?). There is no evidence that the Buddhist 32 lakṣaṇa were ever called lakṣa, despite Skt. lakṣa for lakṣaṇa, Vikr. car. JR 〔VII.0.2〕 (HOS 〔27.233〕).
Lanman
English
lakṣá, n.
—1. rarely, mark, token
—2.
a hundred thousand, an Anglo-Indian
lac
—3. (like Eng. mark) mark which
is aimed at. [√lag, ‘be fastened to,
1197a: for mg 1, cf. connection of Eng.
verb tag, ‘fasten, w. noun tag, ‘attachment,
appendage, and so, esp. as used
in modern shops, ‘a mark or label-tag’
for 2, cf. the specialization of Eng. marc
or mark as ‘a weight’ (of gold or silver)
and as ‘a money of account’
also that
of Eng. token as ‘a coin’ and as ‘ten
quires printed on both sides.’]
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
लक्ष्
मूलधातुः:
लक्ष
धात्वर्थः:
दर्शन-अङ्कनयोः
गणः:
चुरादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
उभयपदी
रूपम्:
लक्षयति-ते
धातुः:
लक्ष्
मूलधातुः:
लक्ष
धात्वर्थः:
आलोचने
गणः:
चुरादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
आत्मनेपदी
रूपम्:
लक्षयते
अनुबन्धादिविशेषः:
आकुस्मीयः
धातुप्रदीपः
Sanskrit
लक्षँ लक्ष दर्शन, अङ्कनयोः
- लक्षयति लक्ष्यम् लक्षणम् लक्ष्मीः लक्ष्मीत्यपि केचित् लक्ष्मणः स्वरितेत्त्वम्स्य केचित् प्रतिपद्यन्ते लक्ष्यति लक्षयते इति एलञ्चास्य स्वरितेत्त्वं ज्ञापकं णिचश्च (1374) इति चुरादिणिजन्तादात्मनेपदं भवतीति 5
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
लक्ष m. ° = लाषाक, Prabandh. 46, 10.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
कपटं कैतवं दम्भः कूटं छद्मोपधिश्छलम्
व्यपदेशो मिषं लक्षं निभं व्याजोऽथ कुक्कुटिः ३७८
कुहना दम्भचर्या वञ्चनं तु प्रतारणम्
व्यलीकमतिसन्धानं साधौ सभ्यार्यसज्जनाः ३७९
-wordlist-
कपट (क्ली), कैतव (क्ली), दम्भ (पुं), कूट (पुंक्ली), छद्मन् (क्ली), उपधि (स्त्री), छल (क्ली), व्यपदेश (पुं), मिष (क्ली), लक्ष (क्ली), निभ (क्ली), व्याज (पुं), कुक्कुटि (स्त्री), कुहना (स्त्री), दम्भचर्या (स्त्री), वञ्चन (क्ली), प्रतारण (क्ली), व्यलीक (क्ली), अतिसन्धान (क्ली), साधु (पुं), सभ्य (पुं), आर्य (पुं), सज्जन (पुं)
--source--
स्थानान्यालीढवैशाखप्रत्यालीढानि मण्डलम्
समपादं वेध्यं तु लक्ष्यं लक्षं शरव्यकम् ७७७
-wordlist-
स्थान (क्ली), आलीढ (क्ली), वैशाख (क्ली), प्रत्यालीढ (क्ली), मण्डल (क्ली), समपाद (क्ली), वेध्य (क्ली), लक्ष्य (क्ली), लक्ष (क्ली), शरव्यक (क्ली)
--source--
यथोत्तरं दशगुणं भवेदेको दशामुतः
शतं सहस्रमयुतं लक्षप्रयुतकोटयः ८७३
अर्बुदमब्जं खर्वं निखर्वं महाम्बुजम्
शङ्कुर्वार्धिरन्त्यं मध्यं परार्धं चेति नामतः ८७४
-wordlist-
एक (पुं), दशन् (पुं), शत (पुंक्ली), सहस्र (पुंक्ली), अयुत (पुंक्ली), लक्ष (स्त्रीक्ली), प्रयुत (पुंक्ली), कोटि (स्त्री), अर्बुद (पुंक्ली), अब्ज (क्ली), खर्व (क्ली), निखर्व (क्ली), महाम्बुज (क्ली), शङ्कु (पुंस्त्री), वार्द्धि (पुं), अन्त्य (क्ली), मध्य (क्ली), परार्द्ध (क्ली)
Vedic Reference
English
Lakṣa in the Rigveda^1 denotes the ‘prize’ at dicing.
1) ii. 12, 4. Cf. Lüders, Das Würfelspiel im alten Indien, 4, n. 1
Zimmer.
Altindisches Leben, 287.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
लक्ष, दर्शने अङ्के इति कविकल्पद्रुमः
(चुरा०-उभ०-सक०-सेट् ।) ञ, लक्षयतिलक्षयते घटं लोकः पश्यति चिह्नयुक्तं करोती-त्यर्थो वा इति दुर्गादासः
लक्षं,
क्ली,
(लक्षयतीति लक्ष + अच् ।) व्याजः ।शरव्यम् इति मेदिनी षे, २३
(यथा, मनुः ५४ ।“मौलान् शास्त्रविदः शूरान् लब्धलक्षान्कुलोद्गतान् ।सचिवान् सप्त चाष्टौ वा प्रकुर्व्वीत परीक्षि-तान्
”)
लक्षं,
क्ली,
स्त्री,
(लक्षयतीति लक्ष + अच् ।)दशायुतसंख्या इति मेदिनी षे, २३
लाकइति भाषा (यथा, कथासरित्सागरे ४३ १०९ ।“तस्यैकादशभिर्मित्रैः सहायातैर्युतस्य हि ।लक्षमभ्यधिकं देव वर्त्तते वरवाजिनाम्
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
लक्ष दर्शने अङ्कने
चु०
उभ०
सक०
सेट् लक्षयति ते अललक्षत्
लक्ष
न०
लक्ष--अच् पदे चिह्ने व्याजे शरव्ये ।५ दशायुतसंख्यायां स्त्री०
न०
मेदि०
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
लक्षँ लक्ष दर्शन, अङ्कनयोः
- (अर्थविवरणम्) अङ्कनं चिह्नम्
लक्षिश्चेष्टश्चुरादिषु इति स्मृतेः स्वरितेत्-लक्षयते, लक्षयति लक्षणा, लक्षणम् लक्षेर्मुट् (उ0 3160) इतीः-लक्ष्मीः शम लक्ष आलोचने (10143) इत्याकुस्माद् आत्मनेपदार्थः पाठः-लक्षयते 5
धातुवृत्तिः
Sanskrit
लक्षँ लक्ष (अर्थः) दर्शन, अङ्कनयोः
( लक्षति ) इत्यादि ( लक्ष्मीः ) "लक्षेर्मुद् च'' इतीकारप्रत्ययो मुडागमश्च ( लक्ष्मीवान् लक्ष्मणः ) "लक्ष्म्या अच्च'' इति मत्वर्थीयो नकारप्रप्रत्यय इकारस्य चाकारः ( लक्ष्यम्, लक्षणम् ) अचो यति ल्युटि णेर्लोपः लक्ष्यमधीतेवेद वा ( लाक्ष्यिकः ) लाक्षणिकोऽप्येवम् उञ्छादौ लक्ष्य लक्षणे इति पाठाठ्ठक् शम लक्ष आलोचन इत्याकुस्मीयो भविष्यति 5
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“लक्ष दर्शनाङ्कनयोः”@} 2 3 मैत्रेयरक्षितमतेनास्य धातोः स्वरितेत्त्वं इति पुरुषकारोपात्त 4 वचनाज्ज्ञायते।
पदमञ्जर्यामपि ‘एष विधिर्न चुरादिण्यन्तात् स्यादिति कश्चन निश्चिनुते स्म।
आप्तवचोऽत्र किञ्चन दृष्टं लक्षयतेः स्वरितेत्त्वमनार्षम्।।’ 5 इति पारायणग्रन्थस्थश्लोकोदाहरणप्रदर्शनपुरस्सरं साधितम्।]] ‘अङ्कनम् = चिह्नम्’ इति क्षीरस्वामी।
‘आलोचनार्थाण्णिचि लक्षयेत, स्याल्लक्षयेल्लक्षयतेऽङ्कनार्थात्।।’ 6 इति देवः।
लक्षकः-क्षिका, लिलक्षयिषकः-षिका
लक्षयिता-त्री लिलक्षयिषिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकपक्षयतिवत् 7 ज्ञेयानि।
ल्युटि-लक्षणम् 8 यति-लक्ष्यम्, लाक्षणिकः, 9 लक्ष्मीः, 10 लक्ष्मणः इमानि रूपाणि अस्य धातोः इति विशेषः।
ल्यपि-उपलक्ष्य।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१४४६)
02
=>
(१०-चुरादिः-१५३८। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
[[[अ]
04
=>
(दैवे-श्लो। १८२)
05
=>
(१-३-७४)
06
=>
(श्लो। १८२)
07
=>
(९५६)
08
=>
[[१। लक्ष्यतेऽनेनेति लक्षणम्। रेखा, तिलकाद्यङ्कनम्, व्याकरणादिशास्त्रं च।]]
09
=>
[[२। ‘लक्षेर्मुट् च’ (द। उ। १-८४) इति ईप्रत्ययो मुडागमश्च।]]
10
=>
[[३। ‘लक्ष्म्या अच्च’ (ग। सू। ५-२-१००) इति मत्वर्थीये नकारप्रत्यये णत्वे ईकारस्य चाकारे लक्ष्मणः इति रूपम्। लक्ष्मणः = रामस्यानुजः।]]
1 {@“लक्ष आलोचने”@} 2 आकुस्मीयः।
‘आलोचनार्थाण्णिचि लक्षयेत, स्याल्लक्षयेत् लक्षयतेऽङ्कनार्थात्।।’ 3 इति देवः।
लक्षकः-क्षिका, लिलक्षयिषकः-षिका, लक्षयिता-त्री, लिलक्षयिषिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाणि रूपाणि चौरादिकपक्षयतिवत् 4 ज्ञेयानि।
तुमुनि-लक्षयितुम् 5।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१४४७)
02
=>
(१०-चुरादिः-१६९७। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
(श्लो। १८२)
04
=>
(९५६)
05
=>
[[आ। ‘… नो खल्वशाम्यमिह लक्षयितुं क्षमाः स्मः।।’ धा। का। ३। ३५।]]
Capeller
German
लक्ष॑ Zeichen, Mal, Zielpunkt, Marke (ausgesetzter)
Preis
auch = folg.
n.
Grassman
German
lakṣá, m., ursprünglich: die angeheftete (lag) Marke, durch welche das Vorzüglichste in seiner Art gekennzeichnet wurde, mit ji den Preis gewinnen.
-ám {203, 4} śvagnī́‿iva yás jigīvā́n ā‿ádat aryás puṣṭā́ni.
Burnouf
French
लक्ष लक्ष
n.
(लक्ष्) marque, signe, note
fraude.
-- लक्ष
n.
et लक्षा
f.
un lak, c-à-d. 100, 000.
लक्षण
n.
marque, signe
signe de reconnaissance
nom,
désignation
remarque.
Vue, vision, cf.
लोचन।
Au pl. les. 32 signes de la beauté physique, Bd.
-- M. grue indienne.
Le frère de Rāma, Lakṣmaṇa. -- F. [आ]
grue indienne
oie.
Ellipse, mot sous-entendu, tg.
लक्षणतस् adv. d'après la désignation
d'après la marque
distinctive.
Stchoupak
French
लक्ष-
nt. marque, not. marque du but, but, prise, objet (visé)
signe,
apparence
m.
nt. (aussi -आ-
f.
) lakh, 100.000
-ई-कृ- viser, avoir
pour but.
°दत्त-
m.
n.
d'un prince.
°पुर- nt.
n.
d'une ville.
°वेधिन्- a. qui perce le but.
°सुप्त- a. v. prétendument endormi.
लक्षेश-
m.
possesseur d'un lakh (de pièces de monnaie).