| YouTube Channel

ल (la)

 
शब्दसागरः
English
ल The twenty-eighth consonant of the Nāgari alphabet, the letter L.
ल
m.
 (-लः)
1. INDRA.
2. Cutting.
3. A short syllable, (in prosody.)
4. PANINI'S technical term for all the tenses and modes, (in gram. )
f.
 (-ला)
1. Giving.
2. Receiving, taking.
f.
 (-ली)
1. Embracing,
adhering or clinging to.
2. Liquifying, melting.
E.
 ला to give or
take, &c.,
aff.
 क or ड, fem.
aff.
 टाप् or ङीष् ।
Capeller Eng
English
ल
m.
 the common name for all tenses & moods or verbal
terminations.
Yates
English
ल
l The twenty-eighth consonant
and third of the liquids.
ल (लः) 1.
m.
 Indra
cutting.
f.
 (ला)
Giving
taking.
f.
 (ली) Embrac-
ing, liquifying, melting.
Wilson
English
ल The twenty-eighth consonant of the Nāgarī alphabet, the letter L.
ल
m.
 (लः)
1 INDRA.
2 Cutting.
f.
 (ला)
1 Giving.
2 Receiving, taking.
f.
 (ली)
1 Embracing, adhering or clinging to.
2 Liquifying, melting.
E.
 ला to give or take, &c.,
aff.
 क or ड, fem.
aff.
 टाप् or
ङीष्.
Apte
English
लः [lḥ], 1 An epithet of Indra.
A short syllable (in prosody).
A technical term used by Pāṇini for the ten tenses and moods (there being ten lakāras).
(In
astr.
 ) The number '5'
Gīrvāṇa.
Apte 1890
English
लः 1 An epithet of Indra.
2 A short syllable (in prosody).
3 A technical term used by Pāṇini for the ten tenses and moods (there being ten lakāras).
Monier Williams Cologne
English
1. ल the 3rd semivowel (corresponding to the vowels ऌ, ॡ, and having the sound of the English l)
a technical term for all the tenses and moods of a finite verb or for the terminations of those tenses and moods (also applied to some forms with कृत् affixes construed like a finite verb,
Pāṇ.
 ii, 3, 69
cf.
 iii, 2, 124, and when accompanied by certain indicatory letters denoting each tense separately See लट्
लङ्
लिङ्
लोट्
लिट्
लुट्
ऌट्
लुङ्
ऌङ्
लेट्),
Pāṇ.
 iii, 4, 69
77, Sch.
2. ल
m.
N.
 of Indra,
L.
cutting (?
cf.
 लव),
W.
3. ल (in prosody)
=
 लघु, a short syllable.
Monier Williams 1872
English
ल 1. ल, the twenty-eighth consonant of
the Nāgarī alphabet, being the semivowel of the
vowels ऌ, ॡ, and having the sound of the English
ल्.
—ल-कार, अस्, m. the letter or sound ल.
—ल-
कार-वाद, अस्, m., N. of a work.
ल 2. ल, Pāṇini's general or technical term
for all the tenses and moods or verbal terminations.
ल 3. ल, अस्, m., N. of Indra
cutting (?).
ल 4. ल (for लघु), a short syllable.
Macdonell
English
ल la,
m.
 techinical term embracing all tenses 🞄and moods = finite verb (also applied to some 🞄forms with primary suffixes construed like the 🞄finite verb): -kāra,
m.
 letter l.
Apte Hindi
Hindi
लः
पुं*
 - -
इन्द्र् का विशेषण
लः
पुं*
 - -
लघु
लः
पुं*
 - -
पाणिनि द्वारा प्रयुक्त
Shabdartha Kaustubha
Kannada
ल
कन्नडार्थः - > ಲಕಾರ
विस्तारः - > ಇದು ವರ್ಗೀಯವ್ಯಂಜನಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ವರ್ಣ. ಇದು ದಂತಮೂಲದಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಅಂತಸ್ಥ ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ವರ್ಣ. "लृतुलसानां दन्ताः । प्रथमतृतीययमौ यरलवाश्च अल्पप्राणाः । यरलवा अन्तस्थाः" - सि० कौ०
ल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರ
ल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೀಪ್ತಿ /ಪ್ರಕಾಶ
ल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭೂಮಿ
ल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಾನ /ಕೊಡುಗೆ
ल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಯು/ಗಾಳಿ
ल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೇಷ್ಠ
ल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲವಣ /ಉಪ್ಪು
ल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಳಯ
ल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭಯ
ल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಶಯ /ಅಭಿಪ್ರಾಯ
ल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಾಧನ
ल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನಸ್ಸು
ल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವರುಣ
ल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುವುದು
ल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಹ್ಲಾದನ /ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವುದು
विस्तारः - > "लो दीप्तौ द्यां लश्च भूमौ भये चाह्लादनेऽपि च । लो वाते लवणे च स्याल्लो दाने च प्रकीर्तितः । लःश्लेषे चाशये चैव प्रलये साधनेऽपि लः । मानसे वरुणे चैव लकारः सान्त्वनेऽपि च" - एका०
ल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > (ಛಂದಃಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ) ಲಘುವರ್ಣ
ल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > (ವ್ಯಾಕರಣಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ) ಲಕಾರ
प्रयोगाः - > "लः कर्मणि च भावे च अकर्मकेभ्यः"
उल्लेखाः - > पा० सू० ३-४-६९
विस्तारः - > लट् लिट् लुट् लृट् लोट् लङ् विधिलिङ् आशीर्लिङ् लुङ् लृङ् - एते लकाराः ।
ल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಂದ್ರ
L R Vaidya
English
la {% m. %} 1. An epithet of Indra
2. a short syllable (in prosody)
3. Pāṇini’s technical term for all the tenses and moods (in gram.).
Abhyankara Grammar
English
ल (1) consonant ल्
see ल् above' (2) a general term usually used by ancient grammarians to signify- लोप (elision or disappearance) of a letter or a syllable or a word
cf. सर्वसादेर्द्विगोश्र्च ल: | सवार्तिक:, द्वितन्त्र: M. Bh. on P.IV.2.60
(3) tad. affix ल added to the word क्लिन्न when चिल् and पिल् are substituted for the word क्लिन्न
e.g, चिल्लः, पिल्ल: cf. P. V. 2.33 Vārt 2.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
ल °ergreifend (= besitzend), H V, 4.
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
ल, चलन
भये शब्दे च री भ्रान्तौ लकारश्चलने पुनः ।
verse 1.1.1.38
page 0121
ल, विडौजस्
ला दाने लूश्च लवने लश्च लौश्च विडौजसि ॥ ३८ ॥
verse 1.1.1.38
page 0121
ल, अमृत, दिशा
लश्चामृते दिशायां च लीः श्लेषे वलये तथा ।
verse 1.1.1.39
page 0121
पुराणम्
English
ल / LA ({#la#}) This letter means the Creator. (Chapter 348, agni purāṇa).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ल, लकारः । स तु यवर्गस्य तृतीयो वर्णो व्यञ्जन-स्याष्टाविंशवर्णश्च । अस्योच्चारणस्थानं दन्तः ।इति व्याकरणम् ॥
(तथाच सिद्धान्तकौमुद्याम् ।“ऌतुलसानां दन्ताः ॥
”) तस्य स्वरूपं यथा, --“लकारं चञ्चलापाङ्गि ! कुण्डलीत्रयसंयुतम् ।पीतविद्युल्लताकारं सर्व्वरत्नप्रदायकम् ॥
पञ्चदेवमयं वर्णं पञ्चप्राणमयं सदा ।त्रिशक्तिसहितं वर्णं त्रिबिन्दुसहितं सदा ।आत्मादितत्त्वसहितं हृदि भावय पार्व्वति ! ॥
”इति कामधेनुतन्त्रम् ॥
* ॥
(वङ्गीयवर्णमालायाम् ।) अस्य लेखनप्रकारोयथा, --“कुण्डलीत्रयसंयुक्ता वामाद्दक्षगता त्वधः ।पुनरूर्द्ध्वगता रेखा तासु नारायणः शिवः ।ब्रह्मशक्तिश्च सन्तिष्ठेद्ध्यानमस्य प्रचक्षते ॥
”ध्यानं यथा, --“चतुर्भुजां पीतवस्त्रां रक्तपङ्कजलोचनाम् ।सर्व्वदा वरदां भीमां सर्व्वालङ्कारभूषिताम् ॥
योगीन्द्रसेवितां नित्यां योगिनीं योगरूपिणीम् ।चतुर्वर्गप्रदां देवीं नागहारोपशोभिताम् ॥
एवं ध्यात्वा लकारन्तु तन्मन्त्रं दशधा जपेत् ॥
”इति वर्णोद्धारतन्त्रम् ॥
तस्य नामानि यथा, --“लश्चन्द्रः पूतना पृथ्वी माधवः शक्रवाचकः ।बलानुजः पिनाकीशो व्यापको मांससंज्ञकः ॥
खड्गी नादोऽमृतं देवी लवणं वारुणीपतिः ।शिखा वाणी क्रिया माता भामिनी कामिनीप्रिया ॥
ज्वालिनी वेगिनी नादः प्रद्युम्नः शोषणो हरिः ।विश्वात्ममन्त्रौ बली चेतो मेरुर्गिरिः कला रसः ॥
”इति नानातन्त्रशास्त्रम् ॥
(अनुबन्धविशेषः । यथा, कविकल्पद्रुमे ।“दिवाद्यो य्लादादिकः ।” एतेन अद् लौभक्षणे लुग्द्भ्योऽपः । अत्ति इति ॥
छन्दः-शास्त्रोक्तो लघुसंज्ञको गणविशेषः । इतिछन्दोमञ्जरी ॥
)
लं,
क्ली,
 (लीयतेऽत्रेति । ली + अभिधानान्निरुप-पदेऽपि डः ।) पृथ्वीबीजम् । इति तन्त्रम् ॥
लः,
पुं,
 (लातीति । ला + अच् ।) इन्द्रः । इतिभेदिनी । ले, १ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
ल
पु०
 ला--क । १ इन्द्रे मेदि० तन्त्रोक्ते भूमिदैवताके २ मन्त्र-भेदे
न०
 २ एकलघुके वर्णे । लडादिदशसु लकारादितिड्प्रत्ययेषु “लः कर्मणि च भावे चाकर्मकेभ्यः पा० ।
Capeller
German
ल
m.
 Bez. aller Tempora u. Modi, auch
einiger Kṛt-Suffixe (g.).
Burnouf
French
ल ल 42ᵉ lettre et 3ᵉ semivoyelle de l'alphabet
sanscrit
analogue au र र, elle est un intermédiaire entre
lui, le ड ड et le द द। Elle peut aussi provenir de
लृ ऌ ou même de ऋ ऋ। Elle répond à ल् et
qqf. à र् dans les autres langues âryennes.
ल ल
m.
 Indra.
Action de couper, de retrancher
cf.
लु। -- F. ला don offert ou reçu, cf. ला। -- F. ली
solution, liquéfaction, cf. ली।