| YouTube Channel

रौद्रः (raudraH)

 
Apte Hindi
Hindi
रौद्रः
पुं*
 - -
रुद्र का उपासक
रौद्रः
पुं*
 - -
"गर्मी, उत्कण्ठा, सरगर्मी, जोश, मन्यु या भीषणता का मनोभाव"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 रौद्रः
noun
एकः संवत्सरः ।
"रौद्रः इति बृहस्पतेः षष्टिसंवत्सरेषु 54तमः संवत्सरः"
Synonyms:
 रौद्रः
noun
एकः जनसमुहः ।
"रौद्राणां उल्लेखः महाभारते वर्तते"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
रौद्रः,
पुं,
 (रुद्रस्यायमिति । रुद्र + अण् ।) सूर्य्य-तेजः । तत्पर्य्यायः । घर्म्मः २ । इति मेदिनी ।रे, ८० ॥
प्रकाशः ३ द्योतः ४ आतपः ५ ।इत्यमरः ॥
तस्य गुणाः ।“आतपः कटुको रूक्षः स्वेदमूर्च्छातृषावहः ।दाहवैवर्ण्यजननो नेत्ररोगप्रकोपणः ॥
”इति राजवल्लभः ॥
* ॥
सप्तरौद्रा यथा, --“जठरः पिङ्गलो रौद्रो घोराख्यः कालसंज्ञितः ।अग्निनामा हतो रौद्रः सप्त रौद्राः प्रकी-र्त्तिताः ॥
”ग्रन्थान्तरे सप्तमो रौद्रः प्राणदाहः ॥
तेषांफलानि यथा, --“पिङ्गलो रौद्रनामा च कालरूपः प्रजाक्षयम् ।स्पर्शने बहुरोगः स्यात् सर्व्वजीवसमुद्भवः ॥
जठरो रौद्रनामा च घोरधूम्रञ्च कारयेत् ।व्रणादिपित्तरोगञ्च नानाक्लेशकरो नृणाम् ॥
अग्निर्नाम्ना यदा वर्षे रौद्रो भवति नान्यथा ।उत्तापेन क्षितिं शुष्येत् नराणां रोगदो भवेत् ।रौद्रनामा महारौद्रो यत्राब्दे च भवेद्ध्रुवम् ।चित्तोद्वेगं व्रणं कुर्य्यान्नानारोगसमन्वितम् ॥
घोरनामा महारौद्रो घोरधूम्रञ्च कारयेत् ।उत्तापेन सदा दग्धं नानारोगसमन्वितम् ॥
कालनामा महारौव्र उत्तापे पीडनं सदा ।नानारोगसमायुक्तं व्रणादिकण्डुकं भवेत् ॥
”इति ज्योतिषम् ॥
रसविशेषः । इति मेदिनी । रे, ८० ॥
तद्विवरणंक्लीवलिङ्गरौद्रशब्दे द्रष्टव्यम् । हेमन्त ऋतुः ।इति हेमचन्द्रः ॥
यमः । इति धरणिः ॥
(कार्त्ति-केयः । यथा, महाभारते । १ । १३८ । १३ ।“आग्नेयः कृत्तिकापुत्त्रो रौद्रो गाङ्गेय इत्यपि ।श्रूयते भगवान् देवः सर्व्वदेवमयो गुहः ॥
”)
रौद्रः, त्रि, (रुद्र + अण् ।) तीव्रः । (यथा, रुग्वि-निश्चयव्याख्याने विजयरक्षितेन हरिवंशोक्त-ज्वरवर्णनवचनमुक्तम् ।“ज्वरस्त्रिपादस्त्रिशिराः षड्भुजो नवलोचनः ।भस्मप्रहरणो रौद्रः कालान्तकयमोपमः ॥
”)भीषणः । इति मेदिनी । रे, ८० ॥
(यथा, महा-भारते । २ । ६४ । ५० ।“तस्य ते तद्वचः श्रुत्वा रौद्रं लोमप्रहर्षणम् ।प्रचक्रुर्बहुलां पूजां कुत्सन्तो धृतराष्ट्रजम् ॥
”)रुद्रसम्बन्धिनि च ॥