| YouTube Channel

रोषिता-रोष्टा-ष्ट्री (roSitA-roSTA-STrI)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“रुष हिंसार्थः”@} 2 ‘शपि रोषति हिंसायाम्, रोषे रुष्यति रोषयेत्।।’ 3 इति देवः।
रोषकः-षिका, रोषकः-षिका, रुरोषिषकः-रुरुषिषकः-षिका, रोरुषकः-षिका
4 रोषिता-रोष्टा 5 -ष्ट्री, रोषयिता-त्री, रुरोषिषिता-रुरुषिषिता-त्री, रोरुषिता-त्री
इत्यादीनि समस्तान्यपि रूपाणि भौवादिकरेषतिवत् 6 बोध्यानि।
7 रुष्टः- 8 रुषितः, 9 रुषितमनेन, रोषितं वा, 10 रोषणः, 11 गृध्ररोषं रोषति इतीमान्यस्माद् भवन्तीति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१४२८)
02
=>
(१-भ्वादिः-६९३। सक। सेट्। पर।)
03
=>
(श्लो। १७९)
04
=>
[[१। ‘तीषसहलुभरुषरिषः’ (७-२-४८) इति तकारादावार्धधातुके इड्विकल्पः। इडभाव- पक्षे ‘ष्टुना ष्टुः’ (८-४-४१) इति ष्टुत्वेन टकारः।]]
05
=>
[[आ। ‘रेष्टारं रेषितं व्यास्यत् रोष्टाऽक्षः शस्त्रसंहतीः।।’ भ। का। ९। ३१।]]
06
=>
(१४०८)
07
=>
[[२। ‘रुष्यमत्वरसंघुषास्वनाम्’ (७-२-२८) इतीड्विकल्पः। धातोरस्य तकारादावार्ध- धातुके इड्विकल्पस्य विधानात् ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इति निष्ठायामिण्निषेघे प्राप्ते इड्विकल्पविधानमिति बोध्यम्। अत्र ‘मतिबुद्धिपूजार्थेभ्यश्च’ (३-२-१२८) इत्यत्र चकारस्यानुक्तसमुच्चयार्थकत्वमाश्रित्य वर्तमाने कर्तरि क्तप्रत्ययः। न्यासे (७-२-२८) ‘रुष रोषे’ इत्यस्माण्निष्ठायामिड्विकल्पस्य प्रतिंपादनात्, तत्रोपयोगाभावात्, दैवादिकस्य रोषार्थकस्य अत्र सूत्रे (७-२-२८) ग्रहणं न्यास- कारसम्मतमिति प्रतिभाति।]]
08
=>
[[B। ‘जघान रुषितो रुष्टान् त्वरितस्तूर्णमागतान्।।’ भ। का। ९। २०।]]
09
=>
[[३। ‘उदुपधाद् भावादिकर्मणोरन्यतरस्याम्’ (१-२-२१) इति भावे आदिकर्मणि कित्त्वविकल्पोऽत्र।]]
10
=>
[[४। नन्द्यादेः (३-१-१३४) आकृतिगणत्वेन कर्तरि ल्युप्रत्ययोऽत्रेति ज्ञेयम्।]]
11
=>
[[५। ‘उपमाने कर्मणि च’ (३-४-४५) इति उपमानकर्तरि णमुल्। ‘कषादिषु--’ (३-४-४६) इति यथाविध्यनुप्रयोगः। गृध्र इव हिनस्तीत्यर्थः।]]