| YouTube Channel

रोषिता-रोष्टा-रोष्ट्री (roSitA-roSTA-roSTrI)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“रुष रोषे”@} 2 ‘--हिंसायाम्’ इति सिद्धान्तकौमुदीपाठः।
‘--जिहासायाम्’ इति केचित्।
‘शपि रोषति हिंसायाम्, रोषे रुष्यति रोषयेत्।।’ 3 इति देवः।
4 रोषकः-षिका, रोषकः-षिका, रुरोषिषकः-रुरुषिषकः-षिका, रोरुषकः-षिका
रोषिता-रोष्टा-रोष्ट्री, रोषयिता-त्री, रुरोषिषिता-रुरुषिषिता-त्री, रोरुषिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकरेषतिवत् 5 ज्ञेयानि।
शतरि 6 7 रुष्यन्-न्ती-ती, निष्ठायाम् 8 रुषितः-रुष्टः, रुषितमनेन, रुट्-रुड्- रुषौ-रुषः, 9 भीरुट्, इतीमान्यस्माद् भवन्तीति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१४२९)
02
=>
 (४-दिवादिः-१२३०। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। १७९)
04
=>
 [पृष्ठम्११३४+ २९]
05
=>
 (१४०८)
06
=>
 [देवदत्ताय]
07
=>
 [[१। दिवादित्वात् शतरि श्यन्। ‘क्रुधद्रुहेर्ष्यासूयार्थानां यं प्रति कोपः’ (१-४-३७) इति कोपविषयस्य देवदत्तस्य सम्प्रदानसंज्ञायां ‘चतुर्थी सम्प्रदाने’ (२-३-१३) इति चतुर्थी।]]
08
=>
 [[२। ‘रुष्यमत्वर--’ (७-२-२८) इति निष्ठायामिड्विकल्पः। तकारादावार्धधातुके, ‘तीषसहलुभरुषरिषः’ (७-२-४८) इति इड्विकल्पनात्, निष्ठायाम्, ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इति इट्प्रतिषेधे प्राप्तेऽनेनेड्विकल्पोऽत्रेति बोध्यम्।]]
09
=>
 [[३। भियं रुष्यतीति भीरुट्छन्दोविशेषः। अत्र रथन्तरादिशब्देष्विवव्युत्पत्तिप्रदर्शनं कृतम्। नावयवार्थेऽभिनिवेशः कार्यः, संज्ञाशब्दत्वात्। ‘मा नानुभूः स्वकान् दोषान् मा मुहो मा रुषोऽधुना।।’ (भट्टिकाव्ये १५-१६) इत्यत्रास्य धातोः यद्यपि अकर्मकत्वं दृश्यते, तथापि अभिधानस्वाभाव्यादत्र सकर्मकत्वम्। यद्वा, भिया रुष्यतीति भीरुट् इत्यकर्मकव्युत्पत्तिरप्यत्रोपपन्नेत्यास्तां तावत्।]]