| YouTube Channel

रेवन्तः (revantaH)

 
Apte
English
रेवन्तः [rēvantḥ], [रिवेः ज्ञच्
Uṇ.*
 3.126] The son of the sun and chief of the गुह्यकs.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
रेवन्तः,
पुं,
 सूर्य्यपुत्त्रविशेषः । स च गुह्यकाधि-पतिः । तस्योत्पत्तिर्यथा, --“ततोऽसौ योगमास्थाय स्वां भार्य्यां वडवां रविः ।ददश नियमस्थान्तामश्वरूपमथाकरोत् ॥
मैथुनायोपचक्राम सूर्य्योऽसौ च त्वरान्वितः ।नेच्छन्ती तेन संयोगं परपुंसोऽभिशङ्कया ॥
संग्रहात् संमुखी तजो मुखनासिकया रवेः ।देवौ यतः प्रजायेतामश्विनौ भिषजां वरौ ।नासत्यौ द्बौ तृतीयश्च रेवन्तोऽश्वप्रवाहकः ॥
”इति वह्निपुराणम् ॥
अपि च ।“ततोऽश्वरूपधृक् भानुरुत्तरानगमत् कुरून् ।ददृशे तत्र संज्ञान्तु वडवारूपधारिणीम् ॥
सा च दृष्ट्वा तमायान्तं परपुंसोऽभिशङ्कया ।जगाम संमुखं तस्य पृष्ठरक्षणतत्परा ॥
ततश्च नासिकायोगे तयोस्तत्र समेतयोः ।नासत्यदसौ तनयावश्ववक्त्राद्बिनिर्गतौ ॥
रेतसोऽन्ते च रेवन्तः खड्गी धन्वी तनुत्रधृक् ।अश्वारूढः समुत्पन्नो वाणतूणसमन्वितः ॥
ततः स्वं रूपममलं दर्शयामास भानुमान् ।तस्यै सा च समालोक्य स्वरूपं मुदमाददे ॥
स्वरूपधारिणीञ्चेमामानिनाय निजाश्रमम् ।संज्ञां भार्य्यां प्रीतिमतीं भास्करो वारितस्करः ॥
ततः पूर्व्वसुतो योऽस्याः सोऽभूद्वैवस्वतो मनुः ।द्बितीयश्च यमः शापाद्धर्म्मदृष्टिरभूत् सुतः ॥
कृमयो मांसमादाय पादतस्ते महीतलम् ।पतिष्यन्तीति शापान्तं तस्य चक्रे पिता स्वयम् ॥
धर्म्मदृष्टिर्यतश्चासौ समो मित्रे तथाहिते ।ततो नियोगं तं यान्ये चकार तिमिरापहः ॥
यमुना च नदी जज्ञे कलिन्दान्तरवाहिनी ।अश्विनौ देवभिषजौ कृतौ पित्रा महात्मना ।गुह्यकाधिपतित्वे च रेवन्तो विनियोजितः ॥
”इति मार्कण्डेयपुराणे वैवस्वतमन्वन्तरे ॥
* ॥
सप्तदिनकर्त्तव्यनीराजनविधौ रेवन्तस्य राज-कर्त्तृकपूजाविधिर्यथा, --“सप्तमे हि तु रेवन्तं पूजयेत्तोरणान्तरे ।सूर्य्यपुत्त्रं महाबाहुं द्विभुजं कवचोज्ज्वलम् ॥
ज्वलभ्तं शुक्लवस्त्रेण केशान् वितत्य वाससा ।कशां वामकरे बिभ्रद्दक्षिणे तु करे पुनः ।खड्गं न्यस्य महातीक्ष्णं सितसैन्धवसंस्थितम् ॥
एवंविधन्तु रेवन्तं प्रतिमायां घटेऽपि वा ।सूर्य्यपूजाविधानेन पूजयेत्तोरणान्तरे ॥
”इति कालिकापुराणे नीराजनविधिः ८६अध्यायः ॥
* ॥
कोजागरपूर्णिमारात्रौ द्वारो-पान्ते तस्य पूजाविधिर्यथा, --“द्वारोपान्ते सुदीप्तस्तु संपूज्यो हव्यवाहनः ।यवाक्षतघृतोपेतैस्तण्डुलैश्च सुतर्पितः ॥
संपूजितव्यः पूर्णेन्दुः पयसा पायसेन च ।स्कन्दः सभार्य्यो रुद्रश्च तथा नन्दीश्वरो मुनिः ॥
गोमद्भिः सुरभिः पूज्या छागवद्भिर्हुताशनः ।उरभ्रवद्भिर्व्वरुणो गजवद्भिर्व्विनायकः ।पूज्यः साश्वैश्च रेवन्तो यथाविभवविस्तरैः ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
(रेवन्तदर्शनेन लक्ष्मों प्रति नारायणस्य शाप-वृत्तान्तं देवीभागवते ६ स्कन्धे १७ अध्यायेद्रष्टव्यम् ॥
)