रेखाभूमिः (rekhAbhUmiH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritरेखाभूमिः, (रेखास्थिता भूमिः ।) लङ्का-सुमेरुपर्व्वतयोर्म्मध्यसूत्रगतदेशः । यथा, --“यल्लङ्कोज्जयिनीपुरोपरिकुरुक्षेत्रादिदेशान्स्पृशन्सूत्रं मेरुगतं बुधैर्न्निगदिता सा मध्यरेखाभुवः ।आदौ प्रागुदयोऽपरत्र विषये पश्चाद्धि रेखो-दयात्स्यात्तस्मात् क्रियते तदन्तरभुवं खेटेष्वृणं स्वंफलम् ॥
”इति सिद्धान्तशिरोमणिः ॥
* ॥
अन्यच्च । रेखोक्ता सूर्य्यसिद्धान्ते । यथा रेखा-मधिकृत्य ।“राक्षसालयदेवौकः शैलयोर्म्मध्यसूत्रगाः ।रौहितकमवन्ती च तथा सन्निहितं सरः ॥
”अस्यार्थः । लङ्कासुमेरुपर्व्वतयोर्म्मध्यसूत्रगादेशा रेखासंज्ञिताः । तान् देशानाह । राहि-तकदेशोऽवन्तीदेशः सन्निहितं सरः कुरुक्षेत्र-ञ्चेत्यथः । रेखायाः पूर्व्वदेशे परदेशे च यथा-संख्यं सूर्य्योदयकालात् परकालं पूर्व्वकालञ्चवारप्रवृत्तिः स्यादित्यर्थः । एतेनैतदुक्तं भवतिरेखासंज्ञकदेशस्थलोका यदा सूर्य्यं पश्यन्तितदैव सर्व्वदेशे वारप्रवृत्तिरित्यर्थः । तत्र रेखापूर्व्वस्थाः सन्निहितत्वादादौ सूर्य्यं पश्यन्ति तद-नन्तरञ्च रेखास्थाः । अतो रेखापूर्व्वे सूर्य्यो-दयात् परं वारः । तथा रेखास्थैः सूर्य्ये दृष्टेसति पश्चात् रेखापरस्थाः पश्यन्ति अतो रेखा-परदेशे सूर्य्योदयात् पूर्व्वं वार इत्यथः । तत्रकालपरिमाणमाह । रेखातो यावन्ति देशा-न्तरयोजनानि तत्सम्मिताभिर्व्विघटीभिः पलैःपादहीनाभिः चतुर्थभागहीनाभिर्व्वारप्रवृत्तिःस्यादित्यर्थः । देशान्तरसाधनप्रकारस्तु सूर्य्य-सिद्धान्ते उक्तः । अत्र तु संक्षेपेण किञ्चित्कथ्यते । गौडे पञ्चदशाधिकशतयोजनानि ११५ ।दक्षिणराढे गङ्गातीरे दशाधिकशतम् ११० ।भैरवीतीरे विंशत्यधिकशतम् १२० । वङ्गे सुवर्ण-ग्रामादौ चत्वारिंशदधिकशतम् १४० । वारा-णस्यामष्टोत्तरशतम् १०८ देशान्तरम् । एव-मन्यत्राप्यूह्यम् । तन्मतन्तु लोकसंगृहीतमितिकिन्तु सूर्य्यसिद्धान्ते अर्द्धरात्रावेव वारप्रवृत्ति-रुक्ता । यथा, --“वारप्रवृत्तिः प्राग्देशे क्षपार्द्धेऽत्यधिके भवेत् ।तद्देशान्तरनाडीभिः पश्चादूने विनिर्द्दिशेत् ॥
”इति दीपिकाटीकायामर्थकौमुद्यां गोविन्दा-नन्दः ॥
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.