| YouTube Channel

रेखागणित (rekhAgaNita)

 
शब्दसागरः
English
रेखागणित
n.
 (-तं) Geometry.
Spoken Sanskrit
English
रेखागणित rekhAgaNita
n.
 line-reckoning
रेखागणित rekhAgaNita
n.
 geometry
रेखागणित rekhAgaNita
n.
 line-reckoning
Monier Williams Cologne
English
रेखा—गणित
n.
 ‘line-reckoning, geometry’,
N.
 of a wk. by Bhāskarācārya
Apte Hindi
Hindi
रेखागणितम्
नपुं*
 रेखा-गणितम् -
ज्यामिति
Shabdartha Kaustubha
Kannada
रेखागणित
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜ್ಯಾಮಿತಿ /ಗೆರೆಯ ಮೂಲಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪ್ರಮಾನಸಂಬಂಧವಾದ ಶಾಸ್ತ್ರ
व्युत्पत्तिः - > रेखया गणितं प्रमाणस्य रूपं यत्र
L R Vaidya
English
reKA-gaRita {% n. %} geometry.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
रेखागणित geometry, by Bhāskarācārya. Oppert II, 3523.
रेखागणित by Jagannātha. Stein 171.
रेखागणित geometry. Peters. 5, 514 (inc.).
रेखागणित by Jagannātha. AS p. 165 (2 MSS.).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
रेखागणितः,
पुं,
 (रेखाया गणितं प्रमाणस्वरू-पादि यत्र ।) श्रीजयसिंहमहाराजपण्डितद्विज-सम्राड्जगन्नाथकृतगणितग्रन्थविशेषः । तस्यसंक्षिप्तविवरणम् । यथा, --“येनेष्टं वाजपेयाद्यैर्म्महादानानि षोडश ।दत्तानि द्बिजवर्य्येभ्यो गोग्रामगजवाजिनः ॥
तस्य श्रीजयसिंहस्य तुष्ट्यै रचयति स्फुटम् ।द्विजः सम्राड् जगन्नाथो रेखागणितमुत्त-मम् ॥
अपूर्व्वं विहितं शास्त्रं यत्र कोणाववोधनात् ।क्षेत्रेषु जायते सम्यक् व्युत्पत्तिर्गणिते तथा ॥
शिल्पशास्त्रमिदं प्रोक्तं ब्रह्मणा विश्वकर्म्मणे ।पारम्पर्य्यवशादेतदागतं धरणीतले ॥
तदुच्छिन्नं महाराजजयसिंहाज्ञया पुनः ।प्रकाशितं मया सम्यक् गणकानन्दहेतवे ॥
” * ॥
अथ रेखागणिता । अत्र ग्रन्थे पञ्चदशा-ध्यायाः सन्ति । अष्टसप्तोत्तरचतुःशतम् शक-लानि सन्ति । तत्र प्रथमाध्याये अष्टचत्वारिंश-च्छकलानि । तत्रादौ परिभाषा । यः पदार्थःदर्शनयोग्यः विभागानर्हः स बिन्दुर्वाच्यः । यःपदार्थः दीर्घः विस्ताररहितः विभागार्हः सरेखाशब्दवाच्यः । विस्तारदैघ्ययोर्यद्भिद्यते तद्ध-रातलं तदेव क्षेत्रम् । तद्द्विविधं एकं जलवत् समंद्बितीयं विषमम् । अथ रेखापि द्विविधा । एकावक्रा अन्या सरला । अथ सरलरेखालक्षणम् ।यस्यां न्यस्ता बिन्दवः अवलोकिताः सन्त एक-बिन्दुनाच्छाद्यन्ते सा सरला अन्यथा कुटला ।धरातलमपि समं विषमञ्च ज्ञेयम् । समं यआवृणोति । यत् रेखाद्बयं समं समानान्तरं नभवति तस्य यस्मिन् प्रदेशे बह्वन्तरं भवतितद्दिशि वर्द्धितयो रेखयोरन्तरमुत्तरोत्तरं अधिक-मेव भवति यत्राल्पमन्तरं भवति तद्दिशिवर्द्धितयो रेखयोरन्तरमुत्तरोत्तरमल्पमेव भवतियावद्रेखासंयोगं तदनन्तरमन्तरं वर्द्धिष्णु भवति ।यत्र कोणशब्दः तत्र सरलरेखाकृत एव कोणोज्ञेयः । यत्र रेखाशब्दः तत्र सरलैव रेखाज्ञेया । यत्र भूमितलशब्दः तत्र जलसमीकृत-मेव भूतलं ज्ञेयम् । इति रेखागणितस्य परि-भाषा ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
रेखागणित
न०
 रेखायाः गणितं प्रमाणस्वरूपादि यत्र ।जगन्नाथपण्डितकृते गणितग्रन्थभेदे क्षेत्रशब्दे तत्परि-भाषादिकं २३८९ पृ० उक्तम् ।