रूप्य (rUpya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 रूप्य mfn.
   (-प्यः-प्या-प्यं) Handsome,  beautiful.
	 n.
  (-प्यं)
	 1. Silver.
	 2.
Wrought silver.
	 3. Wrought gold.
 E.
  रूप form,  colour,  &c.,  and यत् aff.
  

Capeller Eng

English

 रूप्य a.
  to be (being) metaphorically indicated
 n.
  silver. 

Yates

English

 रूप्य (प्यः-प्या-प्यं)
a. Handsome.
n.
 
Silver
 wrought gold.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

रूप्य 	-	 rUpya 	-	 adj.
  	-	  formerly in the possession of or possessed by
रूप्य 	-	 rUpya 	-	 adj.
  	-	  stamped
रूप्य 	-	 rUpya 	-	 adj.
  	-	  impressed
रूप्य 	-	 rUpya 	-	 adj.
  	-	  proceeding from or originating with
रूप्य 	-	 rUpya 	-	 adj.
  	-	  to be denoted figuratively or metaphorically
रूप्य 	-	 rUpya 	-	 adj.
  	-	  well-shaped
रूप्य 	-	 rUpya 	-	 adj.
  	-	  beautiful
रूप्य 	-	 rUpya 	-	 n.
  	-	  silver
रूप्य 	-	 rUpya 	-	 n.
  	-	  wrought silver or gold
रूप्य 	-	 rUpya 	-	 n.
  	-	  lotion or wash for eyes
रूप्य 	-	 rUpya 	-	 n.
  	-	  stamped coin
रूप्य 	-	 rUpya 	-	 n.
  	-	  rupee

Wilson

English

 रूप्य
mfn.
   (-प्यः-प्या-प्यं) Handsome,  beautiful.
n.
  (-प्यं)
1 Silver.
2 Wrought silver.
3 Wrought gold.
E.
  रूप form,  colour,  &c.,  and यत् aff.
  

Apte

English

रूप्य [rūpya],  a.
  [रूप-यत्]

Beautiful,  lovely
 P.
 V.*
  2.12.

Stamped
 impressed.

प्यम् Silver.

Silver (or gold) bearing stamp,  a stamped coin,  a rupee.

Wrought gold
 यथा हिरण्यकर्ता वै रूप्यमग्नौ विशोधयेत् Mb.
 *  12.28.11.

Collyrium.  Comp.
   -अचलः N.
  of the mountain Kailāsa.  -अध्यक्षः a master of the mint. -द a.
  one who gives silver
 रूप्यदो रूपमुत्तमम् (आप्नोति) Ms.*
  4.23. -धौतम् silver. -शतमानम् a particular weight (=  3 1/2 palas).

Apte 1890

English

 रूप्य a. [रूप-यत्] 1 Beautiful,  lovely. 
2 Stamped
 impressed. 
प्यं 1 Silver. 
2 Silver (or gold) bearing a stamp,  a stamped coin,  a rupee. 
3 Wrought gold. 
Comp. 
अचलः N. of the mountain Kailāsa 
अध्यक्षः a master of the mint. 

Monier Williams Cologne

English

 रूप्य mfn.
   well-shaped,  beautiful,  Pāṇ.
  v,  2,  120

 stamped,  impressed,  ib.

 to be denoted (or capable of being denoted) figuratively or metaphorically,  Sāh.
 

 (ifc. ) formerly in the possession of or possessed by,  Pāṇ.
  v,  3,  54

 proceeding from or originating with (=  तस्माद् आगतः),  ib. iv,  3,  82

 रूप्य m.
  N.
  of a man g. तिकादि

 of a mountain,  Śatr.
 

 रूप्य n.
  silver,  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 wrought silver or gold,  stamped coin,  rupee,  L.
 

 collyrium,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 रूप्य,  अस्,  आ,  अम्,  having a beautiful form or
appearance,  well-shaped,  handsome,  beautiful
 bear-
ing a stamp,  stamped,  impressed
 to be denoted
figuratively or metaphorically
 formerly in the pos-
session of or possessed by (as an affix or at the end
of a comp.,  see Pāṇ. V. 3,  54,  Vopa-deva VII. 67
cf. also Pāṇ. IV. 3,  81)
 (अस्),  m. a proper N.
 N.
of a mountain
 (अम्),  n. silver
 wrought silver, 
silver or gold bearing a stamp or impression,  stamped
coin
 wrought gold.
—रूप्य-मय,  अस्,  ई,  अम्, 
made or consisting of silver,  containing silver.
—रू-
प्य-माक्षिक,  अम्,  n. silver Mākṣika,  Hepatic
pyrites of iron.
—रूप्याचल (°य-अच्°),  अस्,  m.
‘silver-mountain, ’ N. of the mountain Kailāsa.
—रू-
प्याध्यक्ष (°य-अध्°),  अस्,  m. a superintendent
of silver or of silver coinage,  master of the mint.

Macdonell

English

 रूप्य rūp-ya,  n.
  silver: -maya,  a.
  (ī) made 🞄of or containing silver.

Benfey

English

 रूप्य रूप्य,  i. e. रूप + य, 
 I. adj.
 
Handsome,  Pāṇ. v. 2,  120.
 II. n.
 
 1.
Silver,  Man.  4,  230.
 2. Wrought silver, 
Pāṇ. ib.
 3. Wrought gold.
 -- Comp.
 
सम-,  i. e. समरूप + य,  adj.
  of like
or same origin. 

Apte Hindi

Hindi

रूप्य
वि* - रूप + यत्
सुन्दर ललित

रूप्यम्
नपुं*
   - -
चांदी

रूप्यम्
नपुं*
   - -
"चांदी (या सोने) का सिक्का,  मुद्रांकित सिक्का,  रूपया "

रूप्यम्
नपुं*
   - -
शुद्ध किया हुआ सोना

Shabdartha Kaustubha

Kannada

रूप्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುದ್ರಿಸಿದ ಬೆಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯ /ರೂಪಾಯಿ
निष्पत्तिः - > "यप्" (५-२-१२०)
व्युत्पत्तिः - > आहतं रूपमस्य
रूप्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕರಗಿಸಿದ /ಕರಗಿಸದೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುವ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿ
रूप्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೆಳ್ಳಿ /ರಜತಲೋಹ
रूप्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೆಳ್ಳಿಯ ಒಡವೆ /ರಜತಲೋಹದ ಆಭರಣ
विस्तारः - > "राजते भूषणे रूप्यं रजते हेम्नि चाहते" - वैज०
रूप्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ತದ್ಧಿತಪ್ರತ್ಯಯ
प्रयोगाः - > "हेतुमनुष्येभ्योऽन्यतरस्यां रूप्यः"
उल्लेखाः - > पा० सू० ४-६-८१
रूप्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸುಂದರವಾದ /ಅಂದವಾದ
निष्पत्तिः - > रूप - "यप्" (५-२-१२०)
व्युत्पत्तिः - > प्रशस्तं रूपं यस्य
विस्तारः - > "रूप्यः स्यात् सुन्दरे त्रिषु । आहतस्वर्णरजते रजते च नपुंसकम्" - मेदि०

L R Vaidya

English

 rUpya {% (I) a. (f. प्या) %} Beautiful,  elegant.

 rUpya {% (II) n. %} 1. Silver
 2. wrought silver bearing a stamp,  a coin,  a rupee
 3. wrought gold.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 rūpya,  nt., 
(1) (Skt. Lex. id.
 otherwise silver in general),  silver coin: suvarṇa-rūpya-(etc.,  various jewels)jātarūpa-rajata-samanvāgataś ca SP 〔102.1〕 (prose)
 note occurrence of rajata in same cpd.,  and collocation with suvarṇa
(2) in RP 〔6.15〕 (vs) rūpyam (sc. of the Buddha) apy asamakaṃ manoramaṃ,  if text is sound must = rūpam,  form
 perh. read this.

Indian Epigraphical Glossary

English

 rūpya,  same as rūpaka or rūpyaka (q. v.)
 same as modern
rupee.

Abhyankara Grammar

English

रूप्य  (1) a tad. affix applied to a word  meaning 'a cause' or expressing 'a human being' in the sense of 'proceeding therefrom' e.g. समादागतं समरूप्यम्
 देवदत्तरूप्यम् 
 cf. हेतुमनुष्ये- भ्येन्यतरस्यां रूप्यः P. IV. 3.81 
 (2) a tad. affix applied to a word in the genitive case in the sense of भूतपूर्व,  'formerly belonging to' 
 e. g. देवदत्तस्य भूतपूर्वो गौः देवदत्तरूप्य:
 cf. Kāś. on षष्ठया रूप्य च P. V. 3.54.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dngul
१) कलधौत २) जातरूप ३) रजत ४) राजत ५) रूप्य ६) हुरण्य ७)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
स्याद्रूप्यं कलधौतताररजतश्वेतानि दुर्वर्णकं
खर्जूरं च हिमांशुहंसकुमुदाभिख्यं सुवर्णं पुनः ।
स्वर्णं हेमहिरण्यहाटकवसून्यष्टापदं काञ्चनं
कल्याणं कनकं महारजनरैगाङ्गेयरुक्माण्यपि ॥ १०४३ ॥
कलधौतलोहोत्तमवह्निबीजान्यपि गारुडं गैरिकजातरूपे ।
तपनीयचामीकरचन्द्रभर्मार्जुननिष्ककार्तस्वरकर्बुराणि ॥ १०४४ ॥
जाम्बूनदं शातकुम्भं रजतं भूरि भूत्तमम् ।
-wordlist-
 
रूप्य (क्ली),  कलधौत (क्ली),  तार (क्ली),  रजत (क्ली),  श्वेत (क्ली),  दुर्वर्णक (क्ली),  खर्जूर (क्ली),  हिमांश्वाह्वय (क्ली),  हंसाह्वय (क्ली),  कुमुदाह्वय (क्ली),  सुवर्ण (पुंक्ली),  स्वर्ण (पुंक्ली),  हेमन् (क्ली),  हेम (पुंक्ली),  हिरण्य (पुंक्ली),  हाटक (पुंक्ली),  वसु (क्ली),  अष्टापद (पुंक्ली),  काञ्चन (क्ली),  कल्याण (क्ली),  कनक (क्ली),  महारजन (क्ली),  रै (पुंस्त्री),  गाङ्गेय (क्ली),  रुक्मन् (क्ली),  कलधौत (क्ली),  लोहोत्तम (क्ली),  वह्निबीज (क्ली),  गारुड (क्ली),  गैरिक (क्ली),  जातरूप (क्ली),  तपनीय (क्ली),  चामीकर (क्ली),  चन्द्र (पुंक्ली),  भर्मन् (क्ली),  अर्जुन (क्ली),  निष्क (क्ली),  कार्तस्वर (क्ली),  कर्बुर (क्ली),  जाम्बूनद (क्ली),  शातकुम्भ (क्ली),  रजत (क्ली),  भूरि (क्ली),  भूत्तम (क्ली)

--source--
 
कुप्यं तु तद्द्वयादन्यद्द्रूप्यं तद्द्वयमाहतम् ।
-wordlist-
 
कुप्य (क्ली),  रूप्य (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

रजत
रजत,  कलधौत,  रूप्य,  तार
रजतं कलधौतं च रूप्यं तारं च कथ्यते ॥ १७२ ॥
verse 2.1.1.172
page 0022

नाममाला

Sanskrit

रूप्य,  रजत,  गुलिका
रूप्यं रजतं गुलिका शुक्तिजं मौक्तिकं तथा ॥ ९४ ॥
verse 0.1.1.94
page 0047

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 रूप्यं,  क्ली,
   (आहतं रूपं अस्यास्तीति । रूप् +“रूपादाहतप्रशंसयोर्यप् ।” ५ । २ । १२० । इतियप् ।) आहतस्वर्णरजतम् । इत्यमरः । २ । ९ ।९१ ॥
 हेम रूप्यञ्च आहतं अश्ववराहपुरुषादि-रूपमुत्थापयितुं निर्घातिकया ताडितं रूप्य-मुच्यते रूपाय आहतं रूप्यं ढघे कादितिष्ण्यः । इति भरतः ॥
 * ॥
 धातुविशेषः । रूपाइति भाषा ॥
 (यथा,  महाभारते । ५ ।३९ । ७९ ।“सुवर्णस्य मलं रूप्यं रूप्यस्यापि मलं त्रपु ।ज्ञेयं त्रपु मलं सीसं सीसस्यापि मलं मलम् ॥
”)तत्पर्य्यायः । शुभ्रम् २ वसुश्रेष्ठम् ३ रुधिरम् ४चन्द्रलोहकम् ५ श्वेतकम् ६ महाशुभ्रम् ७रजतम् ८ तप्तरूपकम् ९ चन्द्रभूति १० सितम् ११तारम् १२ कलधूतम् १३ इन्द्रलोहकम् १४रौप्यम् १५ धौतम् १६ सौधम् १७ चन्द्र-हासम् १८ । इति राजनिर्घण्टः ॥
 खर्ज्जूरम् १९दुर्व्वर्णम् २० श्वेतम् २१ रङ्गबीजम् २२ राज-रङ्गम् २३ लोहराजकम् २४ । इति शब्दरत्ना-वली ॥
 कलधौतम् २५ । इति जटाधरः ॥
 अस्यगुणाः । स्निग्धत्वम् । कषायत्वम् । अम्लत्वम् ।विपाके मधुरत्वम् । सरत्वम् । वातपित्तहरत्वम् ।रुच्यत्वम् । वलीपलितनाशित्वञ्च । इति राज-निर्घण्टः ॥
 * ॥
 अथ रूप्यस्योत्पत्तिनामलक्षण-गुणाः ।“त्रिपुरस्य वधार्थाय निर्निमेषैर्व्विलोकनैः ।निरीक्षयामास शिवः क्रोधेन परिपूरितः ॥
ततस्तूल्का समपतत्तस्यैकस्माद्विलोकनात् ।अतो रुद्रः समभवद्बैश्वानर इव ज्वलन् ॥
द्वितीयादपतन्नेत्रादश्रुबिन्दुस्तु वामकात् ।तस्माद्रजतमुत्पन्नमुक्तकर्म्मसु योजयेत् ॥
कृत्रिमञ्च भवेत्तद्धि रङ्गादिरसयोगतः ।रूप्यन्तु रजतं तारं चन्द्रकान्ति सितं शुभम् ॥
गुरु स्निग्धं मृदु श्वेतं दाहच्छेदघनक्षयम् ।स्वर्णाद्यं चन्द्रवत् स्वच्छं रूप्यं नवगुणं शुभम् ॥
कठिनं कृत्रिमं रूक्षं रक्तं पीतं दलं लघु ।दाहच्छेदघनैर्नष्टं रूप्यं दुष्टं प्रकीर्त्तितम् ॥
रूप्यं शीतं कषायाम्लं स्वादुपाकरसं सरम् ।वयसः स्थापनं स्निग्धं लेखनं वातपित्तजित् ॥
प्रमेहादिकरोगांश्च नाशयत्यचिरात् ध्रुवम् ।तारं शरीरस्य करोति तापंविध्वंसनं यच्छति शुक्रनाशम् ।वीर्य्यं बलं हन्ति तनोश्च पुष्टिंमहागदान् पोषयति ह्यशुद्धम् ॥
”अथ मारणाय योग्यं रूप्यमाह ।“गुरु स्निग्धं मृदु श्वेतं दाहच्छेदघनक्षयम् ।वर्णाढ्यं चन्द्रवत् स्वच्छं तारे नवगुणं स्मृतम् ॥
”अथायोग्यम् ।“कठिनं कृत्रिमं रूक्षं रक्तं पीतं दलं लघु ।दाहच्छेदघनैर्नष्टं रूप्यं दुष्टं प्रकीर्त्तितम् ॥
”अथ शोधनविधिः ।“पत्तलीकृतपत्राणि तारस्याग्नौ प्रतापयेत् ।निषिञ्चेत् तप्ततप्तानि तैले तक्रे च काञ्जिके ॥
गोमूत्रे च कुलत्थानां कषाये च त्रिधा त्रिधा ।एवं रजतपत्राणां विशुद्धिः संप्रजायते ॥
”अथाशुद्धस्य रूप्यस्य दोषमाह ।“रूप्यं ह्यशुद्धन्तु करोति तापंविध्वंसनं वीर्य्यबलक्षयञ्च ।देहस्य पुष्टिं हरते तनोतिरोगांस्ततः शोधनमस्य कुर्य्यात् ॥
”अथ रूप्यस्य मारणविधिः ।“भागैकं तालकं मर्द्यं याममम्लेन केनचित् ।तेन भागत्रयं तारपत्राणि परिलेपयेत् ॥
धृत्वा मूषापुटे रुद्ध्वा पुटेत् त्रिंशद्वनोपलैः ।समुद्धृत्य पुनस्तालं दत्त्वा रुद्ध्वा पुनः पचेत् ।एवं चतुर्द्दशपुटैस्तारं भस्म प्रजायते ॥
”अन्यप्रकारः ।“स्नुहीक्षीरेण संपिष्टं माक्षिकं तेन लेप-येत् ।तालकस्य प्रकारेण तारपत्राणि बुद्धिमान् ।पुटे चतुर्द्दशपुटैस्तारं भस्म प्रजायते ॥
”एवं मारितस्य रूप्यस्य गुणाः ।“रूप्यं शीतं कषायाम्लं स्वादुपाकरसं सरम् ।वयसः स्थापनं स्निग्धं लेखनं वातपित्तजित् ॥
प्रमेहादिकरोगांश्च नाशयत्यचिरात् ध्रुवम् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
अथ रूप्यकरणम् ।“मध्वाज्यं गुडताम्रञ्च करेणा माक्षिकं रसम् ।धमनाच्च भवेद्रौप्यं सुवर्णकरणं शृणु ॥
”इति गारुडे १८८ अध्यायः ॥

 रूप्यं,  त्रि,  (प्रशस्तं रूपं अस्यास्तीति । रूप +“रूपादाहतप्रशंसयोर्यप् ।” ५ । २ । १२० ।इति यप् ।) सुन्दरम् । इति मेदिनी । ये,  ५० ॥
(क्ली,   उपमेयम् । यथा,  साहित्यदर्पणे १० परि-च्छेदे समासोक्त्यलङ्कारे ।“तत्र हि तिमिरांशुकयोर्रूप्यरूपकभावो द्बयो-रावरकत्वेन स्फुटमिति ॥
” * ॥
 पुं,
   प्रत्ययविशेषः ।स च तत आगत इत्येतस्मिन्विषये “हेतुमनुष्ये-भ्योऽन्यतरस्यां रूप्यः ।” ४ । ३ । ८१ । इतिसूत्रेण हेतुभ्यो मनुष्येभ्यश्चान्यतरस्यां भवति ॥
यथा समादागतं समरूप्यम् । देवदत्तरूप्यम् ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 रूप्य न०
  रूपाय आहन्यते स्वर्णादि यत् । अलङ्कारादिनि-र्म्माणाय आहन्थमाने १ स्वर्णे २ रजते च अमरः । स्वार्थेयत् । ३ रजतमात्रे रजतशब्दे ४७८९ पृ० दृश्यम् ।४ सुन्दरे त्रि०
  मेदि० ।

Capeller

German

 रूप्य n.
  Silber
 °maya,  f.
  ई silbern. 

Stchoupak

French

 रूप्य-
 nt. argent (métal) 
 -मय- -ई- a. contenant de l'argent 
-क- a. d'argent.
°द- a. qui donne de l'argent.
°रज्जु- f.
  chaîne d'argent.
°रुक्ममय- a. fait d'argent et d'or.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.