रूपक (rUpaka)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 रूपक n.
  (-कं)
	 1. A drama,  a dramatic poem. 
	 2. Shape,  form,  figure.
3. A figure of rhetoric in general.
	 4. A particular class of rhetorical
or poetical figures,  including various modes of poetical description, 
or the illustration and exhibition of visible things and persons.
	 5.
Identification of the objects of a comparison
 their being not
only like,  but the very same.
	 6. Symptom of disease.
	 m.
  (-कः) A
coin. 
	 f.
  (-पिका) Swallow wort.
 E.
  रूप form,  figure,  aff.
   कन् ।

Capeller Eng

English

 रूपक a.
  figurative
 m.
  a cert.
   coin
 f.
  रू॑पका
bitch-fox or female jackal,  रूपिका N.
  of a plant
 n.
  form,  appearance, 
shape,  image,  kind,  species
 a cert.
   figure of speech ((rh. )),  a drama. 

Yates

English

 रूपक (कं) 1.
n.
  Drama
 form
 fi-
gure of speech.
f.
  Swallow wort.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	 drama
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	 play
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	 shorttheatricalsketch  [ skit ]
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 adj.
  	-	  having form
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 adj.
  	-	  illustrating by figurative language
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 adj.
  	-	  figurative
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 adj.
  	-	  metaphorical
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 m.
  	-	  particular coin
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 m.
  	-	  kind of measure
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	  sign
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	  metaphor
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	  likeness
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	  feature
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	  simile
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	  allegory
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	  figure
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	  species
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	  image
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	  particular weight
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	  figure of speech
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	  symptom
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	  kind
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	  appearance
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	  shape
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	  form
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	  theatrical performance
रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	  comparison
वर्णक-रूपक 	-	  varNaka-rUpaka 	-	 adj.
  	-	  chrome-nickle
वर्णक-रूपक वज्रायस 	-	  varNaka-rUpaka vajrAyasa 	-	 n.
  	-	  chrome-nickel steel

रूपक 	-	 rUpaka 	-	 n.
  	-	 shorttheatricalsketch  [ skit ]
हरितालक 	-	  haritAlaka 	-	 n.
  	-	 theatrical decoration
हरितालिका 	-	  haritAlikA 	-	 n.
  	-	 theatrical decoration
रूपक 	-	  rUpaka 	-	 n.
  	-	 theatrical performance
अङ्क 	-	  aGka 	-	 m.
  	-	  an act of a theatrical play
प्रकर 	-	  prakara 	-	 m.
  	-	 theatrical dress or disguise
बद्धनेपथ्य 	-	  baddhanepathya 	-	 adj.
  	-	  attired in a theatrical dress
भूमिकागत 	-	  bhUmikAgata 	-	 m.
  	-	  person who wears a theatrical dress
रङ्गप्रवेश 	-	  raGgapraveza 	-	 m.
  	-	  engaging in theatrical performances

Wilson

English

 रूपक
n.
  (-कं)
1 A drama,  a dramatic poem. 
2 Shape,  form,  figure.
3 A figure of rhetoric in general.
4 A particular class of rhetorical or poetical figures,  including various
modes of poetical description,  or the illustration and exhibition of visible
things and persons.
5 Identification of the objects of a comparison
 their being not only like, 
but the very same.
6 Symptom of disease.
f.
  (-पिका) Swallow wort.
E.
  रूप form,  figure,  aff.
   कन्.

Apte

English

रूपक [rūpaka],  a.
  [रूप्-ण्वुल्] Bodily,  corporeal.

Figurative (as words &c.
 ). -कः A particular coin,  a rupee.

कम् Form,  figure,  shape (at the end of comp.
 ).

Any manifestation or representation. 

A sign,  feature.

A kind,  species.

A statue
 चित्रतत्तदनुकार्यविभ्रमाधाय्य- नेकविधिरूपरूपकम् N.*
  18.12
 द्वारशाखोपशोभारूपकमात्रम् Ks.

A drama,  play,  a dramatic composition
 (one of the two main subdivisions of dramatic compositions
 it is divided into ten classes
 there are eighteen minor divisions of it called उपरूपक)
 दृश्यं तत्राभिनेयं तद्रूपारोपात्तु रूपकम् S. D.*  272-3
 also नाटकमथ प्रकरणं भाणव्यायोगसमव- कारडिमाः । ईहामृगाङ्कवीथ्यः प्रहसनमिति रूपकाणि दश S. D.
 उच्चैरुच्च- रितपदां पपाठ नान्दीं प्रारम्भे द्रुतमययानरूपकस्य Śiva B.24.68.

(In Rhet.
 ) A figure of speech corresponding to the English metaphor,  in which the upameya is represented as being identical with the upamāna
 तद्रूपकमभेदो य उपमानोपमेययोः K. P.*
   1 (see ad loc.
  for details).

A kind of weight (=  the gunjas). Comp.
   -तालः a particular time in music. -नृत्यम् a kind of dance.-रूपकम् a particular kind of रूपक. -शब्दः a figurative or metaphorical expression. 

Apte 1890

English

 रूपक a. [रूप्-ण्वुल्] 1 Bodily,  corporeal. 
2 Figurative (as words &c.). 
कः A particular coin,  a rupee. 
कं 1 Form,  figure,  shape (at the end of comp.). 
2 Any manifestation or representation. 
3 A sign,  feature. 
4 A kind,  species 
5 A drama,  play,  a dramatic composition
 (one of the two main subdivisions of dramatic compositions
 it is divided into ten classes
 there are eighteen minor divisions of it called उपरूपक)
 दृश्यं तत्राभिनेयं तद्रूपारोपात्तु रूपकं S. D. 272-3. 
6 (In Rhet.) A figure of speech corresponding to the English metaphor,  in which the upameya is represented as being identical with the upamāna
 तद्रूपकमभेदो य उपमानोपमेययोः K. P. 10 (see ad loc. for details). 
7 A kind of weight (= three gunjās). 
Comp. 
तालः a particular time in music. 
शब्दः a figurative or metaphorical expression. 

Monier Williams Cologne

English

 रूपक mfn.
   having form,  figurative,  metaphorical,  illustrating by figurative language,  Sāh.
 

 रूपक m.
  a partic.  coin (prob. a rupee),  Var.
 
 Pañcat.
  &c.
  

 (in music) a kind of measure,  Saṃgīt.
  (cf.   -ताल)

 रूपक [cf.   Zd. urupi]

 रूपक n.
  form,  figure,  shape,  appearance (mostly ifc. ,  with f(आ). ,  =
  having the form of,  composed or consisting of,  similar to),  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 image,  likeness,  AitBr.
  
 Kathās.

 feature,  sign,  symptom,  W.
 

 kind,  species,  MaitrUp.
   

 (in rhet.) a figure of speech,  metaphor,  comparison,  simile (esp.   one in which इव,  वत् &c.
   are omitted,  e.g. बाहु-लता,  ‘a creeper-like arm’,  पणि-पद्म,  ‘a lotus-like hand’ 
 there are 3 or 4 varieties of Rūpaka,  e.g. the अर्ध-र्°,  ‘partial metaphor’,  खण्ड-र्°,  ‘imperfect m°’,  and ललाम-र्°,  ‘flowery m°’),  Kāvyād.
 Sāh.
  &c.
   (cf.   IW.
   458)

 a drama,  play,  theatrical performance (esp.   of the principal class,  as opp.  to the उप-रूपकस् or inferior dramas
 of the former there are 10 species including the Nāṭaka or higher order of play and the Prahasana or farce),  Daśar.
 
 Sāh.
  &c.
   (IW.   471)

 a partic.  weight (=  3 Guñjās),  L.
 

 =
  मूर्त or धूर्त,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 रूपक,  अस्,  आ,  अम्,  appearing in an assumed form
(Ved.)
 illustrating by metaphor,  describing by figu-
rative language,  figurative
 (अस्),  m. a particular coin, 
(probably) a rupee [cf. रूप्य]
 (इका),  f. swallow-
wort,  Asclepias Lactifera: (अम्),  n. form,  figure, 
shape,  image (often at the end of a comp. in the
sense of ‘having the form of, ’ ‘composed of, ’ ‘con-
sisting in’)
 any manifestation or representation
feature,  sign,  symptom
 kind,  species
 (in rhetoric)
a metaphor,  comparison,  simile,  the description of
one object under the form of another which it is
poetically supposed to resemble (especially a simile
or comparison when इव,  वत्,  &c. are omitted: there
are three or four varieties of the figure Rūpaka, 
e. g. the खण्ड-रूपक or ‘imperfect metaphor, ’
the अर्ध-रूपक or ‘partial metaphor, ’ and the
ललामक-रूपक or ‘flowery metaphor
’ and they
differ from the Upamā or comparison chiefly in the
omission of the particles denoting resemblance, 
such as इव,  यथा,  सह,  or the Taddhita affix वत्
when this last is added the simile is called Taddhito-
pamā)
 a drama,  play,  theatrical performance,  (one
of the two classes of dramatic composition divided
into ten species including the Nāṭaka or principal
play and the Prahasana or farce
 see also प्र-क-
रण,  भाण,  &c.
 cf. उप-रूपक)
 a particular
weight (= 3 Guñjās)
 = मूर्त (मूर्ति?)
 = धूर्त।
—रूपक-ताल,  अस्,  m. a particular time in music.
—रूपक-वाक्य,  अम्,  n. or रूपक-शब्द,  अस्, 
m. a figurative expression.

Macdonell

English

 रूपक rūpa-ka,  a.
  designating figuratively
 🞄m.  kind of coin,  Rupee
 n.
  appearance,  form,  🞄(gnly. —° a.
  = forming,  consisting of)
 figure,  🞄image
 manifestation,  species
 metaphor
 🞄drama,  play: -rūpaka,  n.
  kind of metaphor.

Benfey

English

 रूपक रूप + क,  n.
 
 1. Shape.
 2.
A drama.
 3. A kind of coin (cf. 
रूप्य),  Pañc. 127,  8
 252,  13.
 -- Comp.
 
महा-,  n.
  a drama.
वि-,  adj.
  1. mis-
shaped. 2. frightful,  hideous,  used as
nickname,  Daśak. in Chr. 181,  12.

Apte Hindi

Hindi

रूपकः
पुं*
  - "रूप् + ण्वुल्,  रूप + कन् "
"विशेष सिक्का,  रूपया"

रूपकम्
नपुं*
   - -
"शक्ल,  आकृति,  सूरत"

रूपकम्
नपुं*
   - -
कोई वर्णन या प्रकटीकरण

रूपकम्
नपुं*
   - -
"चिह्न,  चेहरा-मोहरा"

रूपकम्
नपुं*
   - -
"प्रकार,  जाति"

रूपकम्
नपुं*
   - -
"नाटक,  खेल नाट्यकृति "

रूपकम्
नपुं*
   - -
(आलं में) अंग्रेजी के मैटाफर के अनुरूप एक अलंकार जिसमें उपमेय को उपमान के ठीक समनुरूप वर्णित किया जाता है

रूपकम्
नपुं*
   - -
एक प्रकार का तोल

Shabdartha Kaustubha

Kannada

रूपक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರೂಪಾಯಿ /ನಾಣ್ಯ
रूपक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಟಕ ಮೊದಲಾದ ದೃಶ್ಯಕಾವ್ಯ
विस्तारः - > ನಟನಲ್ಲಿ ರಾಮಾದಿಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಆರೋಪಮಾಡುವುದರಿಂದ ದೃಶ್ಯಕಾವ್ಯವು ರೂಪಕವೆನಿಸುವುದು. "तद्रूपारोपात्तु रूपकम्" - सा० द० ६-१ । "यथा मुखादौ पद्मादेरारोपो रूपकं मतम् । तथैव नायकारोपो नटे रूपकमुच्यते ॥"
रूपक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರದ ಒಂದು ಭೇದ
विस्तारः - > "विषय्यभेदताद्रूप्यरञ्जनं विषयस्य यत् । रूपक तत्" -चन्द्रा०
रूपक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ರೂಪವುಳ್ಳ /ಶರೀರವುಳ್ಳ

L R Vaidya

English

 rUpaka {% (I) m. %} A coin,  a rupee.

 rUpaka {% (II) n. %} 1. Any manifestation or representation,  a sign
 2. a kind,  a species
 3. a figure of speech in which the Upameya is identified with the Upamāna,  a metaphor
 (for further information,  See K.Pr.x. under रूपक)
 4. a dramatic composition,  a play of which ten principal and eighteen minor varieties are enumerated. (दृश्यं तत्राभिनेयं तद्रूपारोपात्तु रूपकम् S.D.273-6)
 5. a particular time in music.

Indian Epigraphical Glossary

English

 rūpaka (IE 8-8
 EI 30
 CII 4),  name of a coin of silver
 cf.
kṛṣṇarāja-rūpaka (EI 25
 CII 4),  a silver coin issued by the
Kalacuri king Kṛṣṇarāja
 silver coin (1/16) of the value of a gold
dīnāra in the Gupta age (JNSI,  Vol. II,  p. 5)
 same as dramma.

 rūpaka,  silver coin
 silver coin (1/16) (about 20 ratis) of a
gold dīnāra,  etc.
 also called dramma,  purāṇa,  kārṣāpaṇa,  etc.
same as modern rupee
 cf. kṛṣṇarāja-rūpaka.

Kridanta Forms

Sanskrit

रूप (रू꣡प꣡ रूपक्रियायाम् - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  रूपणम्
अनीयर् =  रूपणीयः - रूपणीया
ण्वुल् =  रूपकः - रूपिका
तुमुँन् =  रूपयितुम्
तव्य =  रूपयितव्यः - रूपयितव्या
तृच् =  रूपयिता - रूपयित्री
क्त्वा =  रूपयित्वा
ल्यप् =  प्ररूप्य
क्तवतुँ =  रूपितवान् - रूपितवती
क्त =  रूपितः - रूपिता
शतृँ =  रूपयन् - रूपयन्ती
शानच् =  रूपयमाणः - रूपयमाणा

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 रूपक (n.?) ° = मृगार्भक,  H XVII,  107.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

sgra'i rgyan
यमक / रूपक

पुराणम्

English

रूपक / RŪPAKA. See under pattu (ten)

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 रूपकं,  क्ली,
   (रूपयतीति । रूपि + ण्वुल् ।)नाटकम् । (“तस्य रूपकसंज्ञाहेतुमाह । रूपा-रोपात्तु रूपकम् । रूपकस्य भेदानाह ।नाटकमथ प्रकरणंभाणव्यायोगसमवकारडिमाः ।ईहामृगाङ्कवीथ्यःप्रहसनमिति रूपकाणि दश ॥
किञ्च ।नाटिका त्रोटकं गोष्ठी सट्टकं नाट्यरासकम् ।प्रस्थानोल्लाप्यकाव्यानि प्रेङ्खणं रासकं तथा ॥
संलापकं श्रीगदितं शिल्पकञ्च विलासिका ।दुर्मल्लिका प्रकरणी हल्लीशो भाणिकेति च ॥
अष्टादश प्राहुरुपरूपकाणि मनीषिणः ।विना विशेष सर्व्वेषां लक्ष्म नाटकवन्मतम् ॥
”इति साहित्यदर्पणे ६ परिच्छेदः ॥
)मूर्त्तम् । (यथा,  कथासरित्सागरे । ५५ । ४३ ।“आदिश्यताञ्च चित्रे किमालिखामीह रूप-कम् ॥
”)काव्यालङ्करणम । इति मेदिनी । के,  १४८ ॥
शेषस्य लक्षणं यथा,  --“रूपकं रूपितारोपात् विषये निरपह्नवे ।तत् परम्परितं साङ्गं निरङ्गमिति च त्रिधा ॥
यत्र कस्यचिदारोपः परारोपणकारणम् ।तत् परम्परितं श्लिष्टाश्लिष्टशब्दनिबन्धनम् ॥
प्रत्येकं केवलं मालारूपञ्चेति चतुर्व्विधम् ।अङ्गिनो यदि साङ्गस्य रूपणं साङ्गमेव तत् ॥
समस्तवस्तुविषयमेकदेशविवर्त्ति च ।आरोप्याणामशेषाणां शाब्दत्वे प्रथमं मतम् ॥
यत्र कस्यचिदार्थत्वमेकदेशविवर्त्ति तत् ।निरङ्गं केवलस्यैव रूपणं तदपि द्बिधा ॥
माला केवलरूपत्वात् तेनाष्टौ रूपके भिदाः ॥
”इति साहित्यदर्पणे १० परिच्छेदः ॥
अपि च ।“अभेदो भासते यस्मिन्नुपमानोपमेययोः ।रूपकं कथ्यते सद्भिरलङ्कारोत्तमं यथा ॥
तन्वि युष्मन्मखाम्भोजं लोलालकमधुव्रतम् ।न कस्य हरते चेतो लसद्दशनकेशरम् ॥
अस्त्यनेकप्रकारत्वं रूपकोपमयोरपि ।संक्षेपेणोक्तमन्यत्तु सुधीभिरवधीयताम् ॥
”इति काव्यचन्द्रिका ॥
संख्याविशेषः । यथा,  --“सञ्चाली प्रोच्यते गुञ्जा सा तिस्रो रूपकं भवेत् ।रूपकैर्द्दशभिः प्रोक्तः कलञ्जो नाम नामतः ॥
”इति युक्तिकल्पतरुः ॥
(उपमानम् । यथा,  साहित्यदर्पणे १० परिच्छेदेसमासोक्त्यलङ्कारे ।“यत्र तु रूप्यरूपकयोः सादृश्यमस्फुटमिति ॥
”पुं,   मुद्रा । यथा,  कथासरित्सागरे । ७८ । १३ ।“अल्पे परिकरेऽप्येभिरियद्भिः स्वर्णरूपकैः ।किमेष व्यसनं पुष्णात्यथ कञ्चन सद्ब्ययम् ॥
”तथाच बृहत्संहितायाम् । ८१ । १२ ।“गुञ्जात्रयस्य मूल्यं पञ्चाशद्रूपका गुणयुतस्य ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 रूपक न०
  रूपयत्यत्र रूपिण्वुल् । १ अभिनयप्रदर्शकेदृश्यकाव्यप्रभेदे,  “रूपारोपात्तु रूपकम्” तद्दृश्यंकाव्यं नटैरामादिस्वरूपारोपात् रूपकमित्युच्यते” सा० द० ।तच्च दशविधम् “नाटकमथप्रकरणं भाणव्यायोगसमव-कारडिमाः । ईहामृगाङ्कवीथ्यः प्रसहनमिति रूपकाणिदश सा० द० । दशरूपकग्रन्थेऽस्य विवृतिः । रूपमस्त्यस्यकन् । २ मूर्त्ते त्रि०
  मेदि० रूप + स्वार्थे क । ३ शुक्लादिवर्णे,  ४ आकारे च ५ अर्थालङ्कारभेदे,  सा० द० श्रलङ्कार-शब्दे ४०२ पृ० दृश्यम् । ६ गुञ्जात्रयपरिमाणे “सञ्चालीप्रोच्यते गुञ्जा तास्तिस्रो रूपकं भवेत्” युक्तिक० ।

Capeller

German

 रूपक bildich bezeichend. m.
  eine best.
Münze. f.
  रू॑पका Füchsin o. Schakal-
weibchen
 रूपिका N. einer Pflanze
n.
  = रूप meist adj. —° f.
  आ).

 रूपक n.
  auch Metapher,  Tropus (rh.).

Stchoupak

French

 रूपक-
 m.
  n.
  d'une monnaie,  roupie 
 nt. forme (ord. ifc.) 
 image 
espèce 
 métaphore 
 pièce de théâtre,  drame (aussi drame supérieur, 
opp. à उपरूपक-).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.