रूक्ष (rUkSa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 रूक्ष mfn.
   (-क्षः-क्षा-क्षं)
	 1. Harsh,  rough,  not smooth or soft.
	 2. Rough to
the taste,  astringent,  austere,  not bland or sapid.
	 3. Rugged, 
uneven. 
	 4. Harsh,  unkind,  unfriendly.
	 5. Dry.
	 m.
  (-क्षः) A tree in
general.
 E.
  रूक्ष् to be harsh or rough,  aff.
   क ।

Capeller Eng

English

 रूक्ष॑ a.
  rough,  dry,  arid,  unpleasant,  harsh,  abstr.
   °ता†
f.
 ,  °त्व† n.
 ,  °भाव† m.
 

Yates

English

 रूक्ष (क्षः-क्षा-क्षं)
a. Harsh,  rough, 
rugged,  unkind.
m.
  A tree.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	 rugged
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	 hard
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	 rough
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	  not greasy or oily
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	  dreary
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	  soiled
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	  harsh
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	  cruel
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	  unpleasant
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	  not soft
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	  dry
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	  meagre  [ rough,  dry ]
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	  dirtied
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	  rough to the taste
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	  emaciated
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	  coarse
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	  thin
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	  having the smell of an elephant in rut
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	  disagreeable
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	  smeared
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	  arid
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	  dismal
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	  astringent
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	  unkind
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 m.
  	-	  harshness
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 m.
  	-	  tree
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 m.
  	-	  kind of grass
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 m.
  	-	  smell of the rut of an elephant
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 m.
  	-	  hardness
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 n.
  	-	  thick part of curds
रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 n.
  	-	  good kind of iron

रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	 rough
पारुष्य 	-	 pAruSya 	-	 n.
  	-	 roughness
सः बहु  रूक्शः 	-	 saHbahurUkzaH 	-	 sent.
  	-	 Heisveryrough.
कर्कश 	-	  karkaza 	-	 adj.
  	-	 rough
खर 	-	  khara 	-	 adj.
  	-	 rough
परुष 	-	  paruSa 	-	 adj.
  	-	 rough
विषम 	-	  viSama 	-	 adj.
  	-	 rough
उद्घातिन् 	-	  udghAtin 	-	 adj.
  	-	 rough
औत्र 	-	  autra 	-	 adj.
  	-	 rough
तीक्ष्ण 	-	  tIkSNa 	-	 adj.
  	-	 rough
तृष्ट 	-	  tRSTa 	-	 adj.
  	-	 rough
दुर्बीरिण 	-	  durbIriNa 	-	 adj.
  	-	 rough
निःस्पर्श 	-	  niHsparza 	-	 adj.
  	-	 rough
निष्ठुर 	-	  niSThura 	-	 adj.
  	-	 rough
निष्ठूरिन् 	-	  niSThUrin 	-	 adj.
  	-	 rough
पर्ष 	-	  parSa 	-	 adj.
  	-	 rough
लूक्ष 	-	  lUkSa 	-	 adj.
  	-	 rough
रूक्षीकृत 	-	  rUkSIkRta 	-	 adj.
  	-	 rough
रूक्षित 	-	  rUkSita 	-	 adj.
  	-	 rough
वामक 	-	  vAmaka 	-	 adj.
  	-	 rough

रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	 rough
पारुष्य 	-	 pAruSya 	-	 n.
  	-	 roughness
सः बहु  रूक्शः 	-	 saHbahurUkzaH 	-	 sent.
  	-	 Heisveryrough.
कर्कश 	-	  karkaza 	-	 adj.
  	-	  rough
खर 	-	  khara 	-	 adj.
  	-	  rough
परुष 	-	  paruSa 	-	 adj.
  	-	  rough
विषम 	-	  viSama 	-	 adj.
  	-	  rough
उद्घातिन् 	-	  udghAtin 	-	 adj.
  	-	  rough
औत्र 	-	  autra 	-	 adj.
  	-	  rough
तीक्ष्ण 	-	  tIkSNa 	-	 adj.
  	-	  rough
तृष्ट 	-	  tRSTa 	-	 adj.
  	-	  rough
दुर्बीरिण 	-	  durbIriNa 	-	 adj.
  	-	  rough
निःस्पर्श 	-	  niHsparza 	-	 adj.
  	-	  rough
निष्ठुर 	-	  niSThura 	-	 adj.
  	-	  rough
निष्ठूरिन् 	-	  niSThUrin 	-	 adj.
  	-	  rough
पर्ष 	-	  parSa 	-	 adj.
  	-	  rough
लूक्ष 	-	  lUkSa 	-	 adj.
  	-	  rough
रूक्षीकृत 	-	  rUkSIkRta 	-	 adj.
  	-	  rough
रूक्षित 	-	  rUkSita 	-	 adj.
  	-	  rough
वामक 	-	  vAmaka 	-	 adj.
  	-	  rough

रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	 hard
वज्र 	-	 vajra 	-	 adj.
  	-	 hard
परिश्रम 	-	 parizrama 	-	 m.
  	-	 labour  [ hard work ]
यन्त्रसामग्री 	-	 yantrasAmagrI 	-	 f.
  	-	 hardware  [ computer ]
यन्त्रांश 	-	 yantrAMza 	-	 m.
  	-	 hardware
पुनरारम्भ 	-	 punarArambha 	-	 m.
  	-	 hardboot  [ computer ]
समुत्थापन 	-	 samutthApana 	-	 n.
  	-	 hardboot  [ computer ]
मुद्रण 	-	 mudraNa 	-	 n.
  	-	 hardcopy  [ computer ]
मुद्रित 	-	 mudrita 	-	 n.
  	-	 hardcopy  [ computer ]
ध्रुवकम् 	-	 dhruvakam 	-	 n.
  	-	 harddisk  [ computer ]
ध्रुववृत्तकम्  	-	 dhruvavRttakam 	-	 n.
  	-	 harddisk  [ computer ]
दृढाविष्ट 	-	 dRDhAviSTa 	-	 adj.
  	-	 hard-coded  [ computer ]
सन्निविष्ट 	-	 sanniviSTa 	-	 adj.
  	-	 hard-coded  [ computer ]
सन्न्यस्त 	-	 sannyasta 	-	 adj.
  	-	 hard-coded  [ computer ]
परिपथारोपित 	-	 paripathAropita 	-	 n.
  	-	 hard-wired  [ computer ]
तन्त्र्यारोपित 	-	 tantryAropita 	-	 n.
  	-	 hard-wired  [ computer ]
तारारोपित 	-	 tArAropita 	-	 n.
  	-	 hard-wired  [ computer ]
ध्रुवपङ्क्तिच्छेद 	-	 dhruvapaGkticcheda 	-	 m.
  	-	 hardreturn  [ computer ]
ध्रुवनिवर्तक 	-	 dhruvanivartaka 	-	 n.
  	-	 hardreturn  [ computer ]
ध्रुवपृष्ठच्छेद 	-	 dhruvapRSThaccheda 	-	 m.
  	-	 hardpagebreak  [ computer ]

रूक्ष 	-	 rUkSa 	-	 adj.
  	-	 hard
वज्र 	-	 vajra 	-	 adj.
  	-	 hard
शाला 	-	 zAlA 	-	 f.
  	-	 hall
भुज 	-	 bhuja 	-	 m.
  	-	 hand
हस्त 	-	 hasta 	-	 m.
  	-	 hand
शश 	-	 zaza 	-	 m.
  	-	 hare
अपकार 	-	 apakAra 	-	 m.
  	-	 harm
केशाः 	-	 kezAH 	-	 m.
  pl. 	-	 hair
अर्ध 	-	 ardha 	-	 n.
  	-	 half
सभागृह 	-	 sabhAgRha 	-	 n.
  	-	 hall
पुरुतन्त्र 	-	 purutantra 	-	 n.
  	-	 harp
जडीभवति 	-	 jaDIbhavati 	-	 verb 	-	 hang  [ computer ]
निष्क्रियं भवति 	-	 niSkriyaMbhavati 	-	 verb 	-	 hang  [ computer ]
सुखिन् 	-	 sukhin 	-	 adj.
  	-	 happy
कुशल 	-	 kuzala 	-	 adj.
  	-	 happy
आनन्दित 	-	 Anandita 	-	 adj.
  	-	 happy
अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	 habit
भञ्जक 	-	 bhaJjaka 	-	 m.
  	-	 hacker  [ computer ]
कुट्टक 	-	 kuTTaka 	-	 m.
  	-	 hacker  [ computer ]
मुद्गर 	-	 mudgara 	-	 m.
  	-	 hammer

Wilson

English

 रूक्ष r. 10th cl. (रूक्षयति) To be harsh.

 रूक्ष
mfn.
   (-क्षः-क्षा-क्षं)
1 Harsh,  rough,  not smooth or soft.
2 Rough to the taste,  astringent,  austere,  not bland or sapid.
3 Rugged,  uneven. 
4 Harsh,  unkind,  unfriendly.
m.
  (-क्षः) A tree in general.
E.
  रूक्ष to be harsh or rough,  aff.
   क.

Apte

English

रूक्ष [rūkṣa],  a.
  (written as रुक्ष also)

Rough,  harsh,  not smooth or soft  (as touch sound &c.
 )
 पुंस्कोकिलगिरं श्रुत्वा रूक्षा ध्वाङ्खस्य वागिव Mb.
 *  1.2.384
 रूक्षस्वरं वाशति वायसो$यम् Mk.*
  9.1
 Ku.*
  7.17.

Astringent (taste).

Rough,  uneven,  difficult,  austere.

Sullied,  soiled,  dirtied
 रथतुरगरजोभिस्तस्य रूक्षालकाग्रा R.*
  7.7
 Mu.*
  4.5.

Cruel,  unkind,  harsh
 नितान्तरूक्षाभिनिवेशमीशम् R.*
  14.43
 संरम्भरूक्षमिव सुन्दरि यद् यदासीत् V.*
  3.2
 Ś.*
  7.32
 Pt.*
  4. 91.

Arid,  parched up,  dry,  dreary
 स्निग्धश्यामाः क्वचिदपरतो भीषणाभोगरूक्षाः U.*
  2.14.

Not oily (as food)
 Bg.*
  17.9. (रूक्षीकृ means 'to make rough',  'soil',  'besmear').

क्षः A tree.

Harshness,  hardness.

क्षा Croton Polyandrum (Mar.  दन्ती).

Honey sugar.

क्षम् The thick part of curds.

A good kind of iron. 

Black pepper. Comp.
   -गन्धः,  -गन्धकः bdellium.  -पत्रः the Śākhoṭa tree. -पेषम् ind.
  without the addition of any liquid
 as in रूक्षपेषं पिनष्टि
 P.
 III.4.35. -भावः unfriendly behaviour. -वर्ण a.
  dark-coloured (as clouds). -वालुकम् honey of a small bee. -स्वरः an ass.

Apte 1890

English

 रूक्ष a. 1 Rough,  harsh,  not smooth or soft (as touch,  sound &c.),  रूक्षस्वरं वाशति वायसोऽयं Mk. 9. 10
 Ku. 7. 17. 
2 Astringent (taste). 
3 Rough,  uneven,  difficult,  austere. 
4 Sullied,  soiled,  dirtied
 R. 7. 70
 Mu. 4,  5. 
5 Cruel,  unkind,  harsh
 नितांतरूक्षाभिनिवेशमीशं R. 14. 43
 संरभंरूक्षमिव सुंदरि यद्यदासीत् V. 3. 20
 Ś. 7. 32
 Pt. 4. 91. 
6 Arid,  parched up,  dry,  dreary
 स्निग्धश्यामाः क्वचिदपरतो भीषणाभोगरूक्षाः U. 2. 14. (रूक्षीकृ means ‘to make rough’,  ‘soil’,  ‘besmear)’. 
क्षः A tree. 
Comp. 
गंधः,  
गंधकः bdellium. 
पत्रः the Śākhoṭa tree. 
पेषं ind. without the addition of any liquid
 as in रूक्षपेषं पिनष्टि. 

Monier Williams Cologne

English

 1. रूक्ष॑ mf(आ)n.  (prob. fr.
  √ रूष्
 cf.
   2. रुक्ष) rough,  dry,  arid,  dreary,  ŚBr.
   &c.
   &c.
  

 emaciated,  thin,  Suśr.
 

 rough to the taste,  astringent,  MBh.
  
 Suśr.

 not greasy or oily (as food or medicine),  Kathās.
 
 Suśr.

 hard,  harsh,  unkind,  cruel (as a person or speech),  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 unpleasant,  disagreeable,  not soft (to the sight,  smell &c.
  ),  ib.

 dismal (as a house),  Pañcat.
 

 soiled,  smeared,  dirtied,  R.
 
 Mudr.

 having the smell of an elephant in rut,  L.
 

 रूक्ष॑ m.
  hardness,  harshness,  L.
 

 the smell of the rut of an elephant,  L.
 

 a kind of grass (=  वरक),  L.
 

 रूक्ष॑ n.
  a good kind of iron,  L.
 

 the thick part of curds,  L.
 

 2. रूक्ष m.
  (prob. for Prākṛt rukkha =
  वृक्ष) a tree,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 रूक्ष,  अस्,  आ,  अम् (perhaps fr. rt. 1. रुष्,  q. v., 
but according to Uṇādi-s. III. 66. fr. rt. 1. रुह्
and according to others connected with rt. रूष् and
रूषित
 sometimes written रुक्ष,  see 1. रुक्ष), 
rough,  harsh (to the touch),  not smooth or soft
rough to the taste,  astringent,  not bland
 rough, 
rugged,  uneven,  difficult
 harsh,  cruel,  unkind,  un-
couth,  austere
 firm,  dry,  arid,  parched,  emaciated
(अस्),  m. a species of grass (= वरक)
 a tree [cf.
रुह्वन्,  according to some for Prākṛt rukkha =
वृक्ष]
 (आ),  f. Croton Polyandrum or Croton
Tiglium.
—रूक्ष-गन्धक,  अस्,  m. bdellium.
—रूक्ष-ता,  f. or रूक्ष-त्व,  अम्,  n. roughness, 
harshness,  dryness,  aridity,  emaciation
 harshness, 
unkindness,  unfriendliness.
—रूक्ष-दर्भ,  अस्, 
m. a kind of grass.
—रूक्ष-पत्त्र,  अस्,  m. Tro-
phis Aspera (= शाखोट).
—रूक्ष-पेषम्,  ind., 
with rt. पिष्,  to pound dry,  i. e. without adding
butter or any liquid (Pāṇ. III. 4,  35).
—रूक्ष-
प्रिय,  अस्,  m. = ऋषभौषध.
—रूक्ष-
स्वादु-फल,  अस्,  m. a species of fruit tree.
—रू-
क्षी-कृ,  cl. 8. P. -करोति,  &c.,  to make rough or
dry.
—रूक्षी-कृत,  अस्,  आ,  अम्,  made rough,  soiled, 
besmeared,  covered with,  (पांसु-रूक्षीकृत,  soiled
or covered with dust
 cf. रूषित।)

Macdonell

English

 रूक्ष rūkṣá,  a.
  [√ rūṣ] rough,  dry,  arid,  🞄parched
 harsh (voice,  words),  unkind (person)
 🞄dismal (house): (a) -ṇa,  a.
  making thin
 🞄n.  treatment for reducing fat
 -tā,  f.
  roughness,  🞄dryness
 thinness
 harshness,  unkindness
 🞄-tva,  n.
  id.
 -bhāva,  m.
  harshness,  🞄unkindness
 -vāśin,  a.
  crying etc. harshly.

Benfey

English

 रूक्ष रूक्ष,  see रुक्ष।

Apte Hindi

Hindi

रूक्ष
वि* - रूक्ष् + अच्
"खुरदरा,  कठोर,  (स्पर्श या शब्द आदि) जो मृदु न हो,  रूखा"

रूक्ष
वि* - -
कसैला (स्वाद)

रूक्ष
वि* - -
"ऊबड़-खाबड़,  असम,  कठिन,  कर्कश"

रूक्ष
वि* - -
"दूषित,  मलिन,  मैला"

रूक्ष
वि* - -
"क्रूर,  निर्दय,  कठोर"

रूक्ष
वि* - -
"नीरस,  भुना हुआ,  सूखा,  वीरान"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

रूक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೃಕ್ಷ /ಮರ
विस्तारः - > "तरुः शाखी कुठः कुजः । वसुः करालोकोऽगच्छो जर्णो रूक्षः पुलाक्यपि" - वैज०
रूक्ष
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆನೆಯ ಮದೋದಕದ ವಾಸನೆ
रूक्ष
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಕಬ್ಬಿಣ
विस्तारः - > "अथ कालायसं तीक्ष्णं सुलोहरूक्षमासुरम्" - वैज०
रूक्ष
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಠಿಣವಾದ /ಗಟ್ಟಿಯಾದ /ಮೆದುವಾಗಿಲ್ಲದ /ಬಿರುಸಾದ ಶಬ್ದ
प्रयोगाः - > १) "रूक्षस्वरं वाशति वायसोऽयम्" २) "विलङ्घितस्थितिमभिवीक्ष्य रूक्षया रिपोर्गिरा गुरुमपि गान्दिनीसुतम्"
उल्लेखाः - > मृच्छ० ९-१०,  माघ० १७-१२
रूक्ष
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಠಿನವಾದ /ಒರಟಾಗಿರುವ
प्रयोगाः - > "कर्णार्पितो लोध्रकषायरुक्षे गोरोचनाक्षेपनितान्तगौरे"
उल्लेखाः - > कुमा० ७-१७
रूक्ष
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಠಿನವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವನು /ಬಿರುಸಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವನು
विस्तारः - > "शक्लो मधुरवाक् चाथ रूक्षो लक्षो विपर्यये" - वैज०
रूक्ष
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದಯೆಯಿಲ್ಲದವನು
प्रयोगाः - > "नितान्तरूक्षाभिनिवेशमीशम्"
उल्लेखाः - > रघु० १४-४३
रूक्ष
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನುಣುಪಾಗಿಲ್ಲದ /ಒರಟಾಗಿರುವ
विस्तारः - > "रूक्षो निष्प्रेम्ण्यचिक्कणे" - वैज०
रूक्ष
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಒಣಗಿ ಹೋಗಿರುವ /ಬತ್ತಿ ಹೋದ /ರಸವಿಲ್ಲದೆ ಬೆಂದು ಹೋಗಿರುವ
प्रयोगाः - > "स्निग्धश्यामाः क्वचिदपरतो भीषणाभोगरूक्षाः"
उल्लेखाः - > उ० रा० २-१४

L R Vaidya

English

 rUkza {% m. (fem. क्षा) %} 1. Rough,  not smooth or soft,  K.S.vii.17
rough to the taste or feeling,  harsh,  रूक्षस्वरं वाशति वायसोयम् Mrich.ix.
uneven,  difficult,  uncouth,  austere
cruel,  unkind,  नितान्तरूक्षाभिनिवेशमीशम् R.xiv.43
dry,  arid,  स्निग्धश्यामाः क्वचिदपरतो भीषणाभोगरूक्षाः Ut.ii.

Bopp

Latin

 रूक्ष (ut videtur,  a रुह् crescere) Adj. asper,  horridus,  im-
mitis,  durus,  acerbus,  austerus. H. 2. 6. BH. 17. 9. Subst.
m. arbor. HEM. (Scribitur etiam रुक्ष. Cf. germ. vet.
rûh,  nostrum rauh,  anglo-sax. ruh,  rug,  reoh,  angl.
rough.)

Kridanta Forms

Sanskrit

रूक्ष (रू꣡क्ष꣡ पारुष्ये - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  रूक्षणम्
अनीयर् =  रूक्षणीयः - रूक्षणीया
ण्वुल् =  रूक्षकः - रूक्षिका
तुमुँन् =  रूक्षयितुम् / रूक्षितुम्
तव्य =  रूक्षयितव्यः / रूक्षितव्यः - रूक्षयितव्या / रूक्षितव्या
तृच् =  रूक्षयिता / रूक्षिता - रूक्षयित्री / रूक्षित्री
क्त्वा =  रूक्षयित्वा / रूक्षित्वा
ल्यप् =  प्ररूक्ष्य
क्तवतुँ =  रूक्षितवान् - रूक्षितवती
क्त =  रूक्षितः - रूक्षिता
शतृँ =  रूक्षयन् / रूक्षन् - रूक्षयन्ती / रूक्षन्ती
शानच् =  रूक्षयमाणः / रूक्षमाणः - रूक्षयमाणा / रूक्षमाणा

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  रूक्ष्
मूलधातुः:
   रूक्ष
धात्वर्थः:
  पारुष्ये
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  रूक्षयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
  अदन्तः

धातुप्रदीपः

Sanskrit

रूक्ष  पारुष्ये 
- रूक्षयति  रूक्षपेषं पिनष्टि  रूक्षम्  353

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  दृढ,  रूक्ष
adjective
 
यः मृदुः नास्ति।
 "स्नेहस्य अभावात् खुर्मा इति व्यञ्जनं दृढम् अभवत्।"

Synonyms:
  विषम,  असम,  असमान,  अश्लक्ष्ण,  रुक्ष,  रूक्ष
adjective
 
यस्य पृष्ठभागः समतलः नास्ति।
 "तक्षकः विषमं पृष्ठभागं घर्षित्वा समतलीकरोति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

gyong po
खर / रूक्ष

ngan
१) २) असत् ३) कलुष ४) कु ° ५) कुत्सित ६) दीन ७) दुः ° ८) नीचता ९) रूक्ष १०) विरूप

hud hud po
रूक्ष

hrud pa
रूक्ष

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
परुषं निष्ठुरं रूक्षं विक्रुष्टमथ घोषणा ।
उच्चैर्घुष्टं वर्णनेडा स्तवः स्तोत्रं स्तुतिर्नुतिः ॥ २६९ ॥
श्लाघा प्रशंसार्थवादः सा तु मिथ्या विकत्थनम् ।
-wordlist-
 
परुष (क्ली),  निष्ठुर (क्ली),  रूक्ष (क्ली),  विक्रुष्ट (क्ली),  घोषणा (स्त्री),  उच्चैर्घुष्ट (क्ली),  वर्णना (स्त्री),  ईडा (स्त्री),  स्तव (पुं),  स्तोत्र (क्ली),  स्तुति (स्त्री),  नुति (स्त्री),  श्लाघा (स्त्री),  प्रशंसा (स्त्री),  अर्थवाद (पुं),  विकत्थन (क्ली)

--source--
 
वृक्षोऽगः शिखरी च शाखिफलदावद्रिर्हरिद्रुर्द्रुमो
जीर्णो द्रुर्विटपी कुठः क्षितिरुहः कारस्करो विष्टरः ।
नन्द्यावर्तकरालिकौ तरुवसू पर्णी पुलाक्यंह्रिपः
सालानोकहगच्छपादपनगा रूक्षागमौ पुष्पदः ॥ १११४ ॥
-wordlist-
 
वृक्ष (पुं),  अग (पुं),  शिखरिन् (पुं),  शाखिन् (पुं),  फलद (पुं),  अद्रि (पुं),  हरिद्रु (पुं),  द्रुम (पुं),  जीर्ण (पुं),  द्रु (पुं),  विटपिन् (पुं),  कुठ (पुं),  क्षितिरुह (पुं),  कारस्कर (पुं),  विष्टर (पुं),  नन्द्यावर्त (पुं),  करालिक (पुं),  तरु (पुं),  वसु (पुं),  पर्णिन् (पुं),  पुलाकिन् (पुं),  अंह्रिप (पुं),  साल (पुं),  अनोकह (पुं),  गच्छ (पुं),  पादप (पुं),  नग (पुं),  रूक्ष (पुं),  अगम (पुं),  पुष्पद (पुं)

Tamil

ரூக்ஷ : கரடு முரடான,  சொரசொரப்பான,  துவர்ப்பான,  கலங்கிய,  கடுமையான,  அழுக்கு அடைந்த,  குரூரமான,  உலர்ந்துபோன,  வறட்சியான.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 रूक्ष,  त् क पारुष्ये । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (अदन्तचुरा०-पर०-अक०-सेट् ।) “दीर्घी । तथा च ।‘स पुनातु व्रजे यश्च गोरजःपातरूक्षितौ ।शिशुरुच्छिद्य यमजौ निष्पिपेष तरू क्षितौ ॥
’इति कीचकयमकम् ॥
पारुष्यमस्निग्धीभावः । रूक्षयति रूक्षापयतिकेशः तैलाभावादिति शेषः ।” इति दुर्गादासः ॥

 रूक्षं,  त्रि,  (रूक्षयतीति । रूक्ष पारुष्ये + पचा-द्यच् ।) अप्रेम । अचिक्वणम् । इत्यमरः । ३ ।३ । २२४ ॥
 (यथा,  महाभारते । १ । १५३ । ६ ।“ऊर्द्ध्वाङ्गुलिः स कण्डूयन् धुन्वन् रूक्षान् शिरो-रुहान् ॥
”)

 रूक्षः,  पुं,
   वृक्षः । इति हेमचन्द्रः ॥
 वरकतृणम् ॥
इति राजनिर्घण्टः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 रूक्ष पारूष्ये कठोरतायाम् निःस्नेहे च अद० चु०
  उभ०
  अक०सेट् । रूक्षयति ते अरुरूक्षत् त ।

 रूक्ष त्रि०
  रूक्ष--अच् । १ अचिक्कणे २ स्नेहशून्थे च ३ वृक्षपु०  हेमच० । ४ दत्वीवृक्षे स्त्री राजनि० ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

रूक्ष पारुष्ये
- रूक्षयति,  अरुरूक्षत्  विरूक्ष्य,  रूक्षः  350

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“रूक्ष पारुष्ये”@} 2 अदन्तः। 
 मा। 
 धा। 
 वृत्तौ ‘रुक्षति इति शपि’ इति दर्शनात् भ्वादौ ‘रुक्ष’ इति धातुः पूर्वं स्यात्,  अधुना भ्रष्टः इति ज्ञायते। 
 रूक्षकः-क्षिका,  रुरूक्षयिषकः-षिका,  रूक्षयिता-त्री,  रुरूक्षयिषिता-त्री
   इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि चौरादिकचूर्णयतिवत् 3 बोध्यानि। 
 युचि रूक्षणा 4 इति। 
 5
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१४३३)
 02 =>
  (१०-चुरादिः-१९१०। अक। सेट्। उभ)
 03 =>
  (५५०)
 04 =>
  [[आ। ‘… मोमूत्रितारिरतिरूक्षणया रणेषु।’ धा। का। ३। ५९।]]
 05 =>
  [पृष्ठम्११३८+ २६]

Capeller

German

 रूक्ष॑ rauh,  dürr,  trocken,  unfreundlich.

Burnouf

French

 रूक्ष रूक्ष a. (रुह्
 sfx. स) rugueux,  âpre, 
hérissé
		 acerbe:
		 au fig. rude,  sévère.
		 Lat. (?) ruga
raucus
 germ.  rauh
 angl. rough. -- S. m.
  arbre,  en gén.  cf. 
वृक्ष।
रूक्षयामि 10
 pqp. अरुरूक्षम्। Etre rugueux,  hérissé
		 au fig. être rude,  sévère.

Stchoupak

French

 रूक्ष-
 a. sec,  aride 
 sans saveur 
 âpre 
 rude,  brutal (vent, 
lumière,  chaleur,  voix,  sentiments) 
 cruel,  morne 
 sali,  sale 
 -ता- f.
 
rudesse,  sécheresse,  etc.
°भाव- m.
  rudesse (de conduite).
°वर्ण- a. de couleur sombre.
°वाच्- f.
  mots aigres.
°वादिन्- a. qui parle avec rudesse.
°स्वर- a. id. 
 -अम् adv. à la voix rude.
रूक्ष्लि-कृत- a. v. rendu sec ou rugueux par.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.