| YouTube Channel

रुधिर (rudhira)

 
शब्दसागरः
English
रुधिर
m.
(-रं)
1. Blood.
2. Saffron.
m.
(-रः) The planet MARS.
E.
रुध् to obstruct, किरच् Unādi
aff.
Capeller Eng
English
रुधिर॑
a.
red, bloody
m.
the planet Mars
n.
(रु॑धिर) blood, saffron.
Yates
English
रुधिर (रं) 1.
n.
Blood
saffron.
m.
The planet
Mars.
Spoken Sanskrit
English
रुधिर - rudhira -
n.
- blood
रुधिर - rudhira -
adj.
- bloody
रुधिर - rudhira -
adj.
- blood-red
रुधिर - rudhira -
adj.
- red
रुधिर-लसी - rudhira-lasI -
f.
- blood serum
रुधिर - कोशा - rudhira - kozA -
f.
- blood corpuscle
रुधिर वर्णिका - rudhira varNikA - pron. - hemoglobin [ Biology ]
रुधिर वर्णिका - rudhira varNikA - pron. - haemoglobin [ Biology ]
रुधिर - निपीड - rudhira - nipIDa -
m.
- blood pressure
रुधिर - प्रवाह - rudhira - pravAha -
m.
- blood flow
रुधिर - प्रवाह - rudhira - pravAha -
m.
- blood stream
रुधिर - श्विवति - rudhira - zvivati -
f.
- blood albumin
कोशा, रुधिर-कोशा - kozA, rudhira-kozA -
f.
- corpuscle [ a cell, a blood-cell ]
रुधिर -सङ्क्रामण - rudhira -saGkrAmaNa -
f.
- blood transfusion
रुधिर - परिवहण - rudhira - parivahaNa -
n.
- blood circulation
रुधिर - चुष - जतू - rudhira - cuSa - jatU -
f.
- bloodsucking bat
रुधिर rudhira
adj.
bloody
आस्नेय Asneya
adj.
bloody
क्रूर krUra
adj.
bloody
पीतशोनित pItazonita
adj.
bloody
रक्तक raktaka
adj.
bloody
रक्तमय raktamaya
adj.
bloody
रौधिर raudhira
adj.
bloody
रुधिरमय rudhiramaya
adj.
bloody
सरक्त sarakta
adj.
bloody
सरुधिर sarudhira
adj.
bloody
रक्तातिसार raktAtisAra
m.
bloody flux
लोहितवर्ष lohitavarSa
m.
bloody rain
रक्तार्बुद raktArbuda
n.
bloody tumour
शोणितार्बुद zoNitArbuda
n.
bloody tumour
शोणितार्शस् zoNitArzas
n.
bloody pustules
पूयाभ pUyAbha
n.
kind of bloody-flux
असृङ्मुख asRGmukha
adj.
whose face is bloody
अक्रविहस्त akravihasta
adj.
not having bloody hands
क्रूरकर्मन् krUrakarman
n.
bloody or terrible deed
सरुधिरमूत्र sarudhiramUtra
adj.
discharging bloody urine
लोहितक्षीर lohitakSIra
adj.
yielding red or bloody milk
क्रूरदन्ती krUradantI
f.
having bloody or cruel teeth
रक्तशुक्रता raktazukratA
f.
bloody condition of the semen
क्रूरकर्मन् krUrakarman
adj.
performing bloody or terrible deeds
क्रूरकृत् krUrakRt
adj.
performing bloody or terrible deeds
मूत्रसङ्ग mUtrasaGga
m.
painful and bloody discharge of urinary
रुधिर rudhira
adj.
blood-red
रक्तारुण raktAruNa
adj.
blood-red
लोहितमय lohitamaya
adj.
blood-red
रुधिराख्य rudhirAkhya
n.
red in blood
रुधिराक्ष rudhirAkSa
n.
red in blood
रक्तारुण raktAruNa
adj.
red as blood
शोणीकरोति { शोणीकृ } zoNIkaroti { zoNIkR } verb colour blood-red
सलोहित salohita
adj.
coloured blood-red
रुधिरताम्राक्ष rudhiratAmrAkSa
adj.
having blood-red eyes
सौम्य saumya
m.
blood before it becomes red
रक्ताक्ष raktAkSa
adj.
having red or blood-shot eyes
रक्तवर्ण raktavarNa
m.
red colour or the colour of blood
लोहितास्य lohitAsya
adj.
having a red or blood-stained mouth
रक्तनेत्रता raktanetratA
f.
state of having red or blood-shot eyes
रक्तनेत्रत्व raktanetratva
n.
state of having red or blood-shot eyes
लेहितार्मन् lehitArman
n.
red swelling or blood-shot appearance in the whites of the eyes
रक्तमण्डलता raktamaNDalatA
f.
appearance of red spots on the body caused by a bad state of the blood
सनाभि sanAbhi
adj.
of kindred blood
रुधिररूषित rudhirarUSita
adj.
covered with blood
रुधिरप्रदिग्ध rudhirapradigdha
adj.
besmeared with blood
लोहितक्षीर lohitakSIra
adj.
yielding red or bloody milk
असृङ्मिश्र asRGmizra
adj.
mixed or covered with blood
रक्ताक्त raktAkta
adj.
sprinkled or besmeared with blood
लोहितवासस् lohitavAsas
adj.
having red or bloodstained garments
रुधिरचर्चितसर्वाङ्ग rudhiracarcitasarvAGga
adj.
having the whole body smeared with blood
चित्राटीर citrATIra
m.
forehead spotted with the blood of a goat offered to the demon ghaNTAkarNa
Wilson
English
रुधिर
n.
(-रं)
1 Blood.
2 Saffron.
m.
(-रः) The planet MARS.
E.
रुध to obstruct, किरच् Uṇādi
aff.
Apte
English
रुधिर [rudhira],
a.
[रुध्-किरच्
Uṇ.*
1.5] Red, red-coloured.
रम् Blood.
Saffron.
रः The red colour.
The planet Mars
रोहिणीशकटमर्कनन्दनश्चेद् भिनत्ति रुधिरो$थवा शशी
Pt.*
1.213.
A kind of precious stone.
Comp.
-अन्धः
N.
of a hell. -अशनः 'a blood-eater', a demon, an evil spirit. -आख्यः a kind of precious stone.-आननम् one of the five retrograding motions of Mars.-आमयः hemorrhage, piles. -उद्गारिन्
a.
emitting blood.
N.
of a संवत्सर. -पायिन्
m.
a demon. -प्लावितa. soaked in blood. -लालस
a.
sanguinary. -लेपः
a.
spot of blood. -सार
a.
sanguine.
Apte 1890
English
रुधिर a. [रुध्-किरच्] Red, red coloured.
रं 1 Blood.
2 Saffron.
रः 1 The red colour.
2 The planet Mars.
Comp.
अशनः ‘a blood-eater’, a demon, an evil spirit.
आख्यः a kind of precious stone.
आननं one of the five retrograding motions of Mars.
आमयः hemorrhage, piles.
उद्गारिन् a. emitting blood.
पायिन् m. a demon.
Monier Williams Cologne
English
रुधिर॑
mfn.
(prob.
fr.
the above lost root रुध्, ‘to be red’
cf.
रोहित and also under रुद्र) red, blood-red, bloody,
AV.
v, 29, 10
रुधिर॑
m.
the blood-red planet or Mars,
VarBṛS.
Pañcat.
a kind of precious stone (cf. रुधिराख्य)
रु॑धिर (रु॑°),
n.
(ifc. f(आ). ) blood,
ŚBr.
&c.
&c.
रु॑धिर॑
n.
saffron,
Car.
N.
of a city,
Hariv.
(cf. शोनित-पुर).
रुधिर [cf. Gk. ἐρυθρός, ἔρευθος
Lat.
ruber, rubeo, rufus
Lith.
rùdas, raúdas, raudónas
Slav.
rǔdrǔ, rǔděti
Goth.
rauths
Angl.Sax. reád
Eng.
red
Germ.
rôt, rot.]
Monier Williams 1872
English
रुधिर रुधिर, अस्, आ, अम् (according to
Uṇādi-s. I. 52. fr. rt. 2. रुध्
according to some
fr. a lost rt. रुध्
according to others connected
with rts. 1. रुध् and 1. रुह्
cf. रोहित), red,
blood-red, bloody (Ved.)
(अस्), m. the blood-red
planet, i. e. Mars
a kind of precious stone [cf. रु-
धिराख्य]
(अम्), n. blood
saffron
N. of a
town
[cf. शोणित-पुर: cf. also Gr. ἐρεύθ-ω,
ἐρυθ-ρός, ἔρευθ-ος, ἐρυθρ-ιά-ω, ἐρυσίβη, ῥούσιος:]
Lat. ruber, rufu-s, rutilu-s (for old ruthilus),
rob-igo: Old Norse riod-r, ‘ruddy
rioda: Goth.
ga-riud-jo: Old Germ. rot, rost: Angl. Sax. read,
roder: Slav. rud-e-ti, ruzd-a: Lith. raud-a, rud-
a-s, rūdi-s: Hib. ruadh, ruaid, ‘red, reddish
ruaidhim, ‘I redden.’]
—रुधिर-ताम्राक्ष, अस्,
ई, अम्, having blood-red eyes.
—रुधिर-पायिन्, ई,
m. ‘drinking blood, a Rākṣasa or demon.
—रु-
धिर-प्रदिग्ध, अस्, आ, अम्, besmeared with
blood.
—रुधिर-प्लावित, अस्, आ, अम्, swimming
with blood, soaked in blood.
—रुधिर-रूषित, अस्,
आ, अम्, covered with blood.
—रुधिर-लेप, अस्, m.
blood-stain, smear of blood.
—रुधिर-विन्दु, उस्, m.
a drop of blood.
—रुधिराक्ष (°र-अक्°) = रुधि-
राख्य below (according to some).
—रुधिराख्य
(°र-आख्°), अस्, अम्, m. n. ‘blood-named, red as blood,
epithet of a particular precious stone.
—रुधिराध्या-
(°र-अध्°), अस्, m., N. of a chapter of the Kālikā-
Purāṇa treating of the sacrifice of animals.
—रुधि-
रानन (°र-आन्°), अम्, n. epithet of one of the five
retrograding motions of Mars.
—रुधिरान्ध
(°र-अन्°), ‘whose waters are blood, N. of a hell.
—रुधिरामय (°र-आम्°), अस्, m. ‘blood-disease,
hemorrhage (= रक्त-पित्त).
—रुधिराविल (°र-
आव्°), अस्, आ, अम्, blood-stained, soiled with blood.
—रुधिराशन (°र-अश्°), अस्, आ, अम्, feeding on
blood (said of Rākṣasas &c.).
—रुधिरोद्गारिन्
(°र-उद्°), ई, इणी, इ, spitting blood, vomiting blood
(ई), m. epithet of the fifty-seventh year in the Jupiter
cycle of sixty years.
Macdonell
English
रुधिर rudh-irá,
a.
red, bloody (AV.¹)
m.
🞄planet Mars (= Maṅgala)
n.
(rúdh-) blood 🞄(Br., C.)
saffron
-lepa,
m.
spot of blood
🞄-sāra,
a.
in whom blood predominates, sanguine
🞄-ādāna,
n.
withdrawal of blood
🞄-āmaya,
m.
hemorrhage
-aśana,
a.
feeding 🞄on blood (demon, arrow).
Benfey
English
रुधिर रुधिर (from a vb. रुध्,
lost in corresponding signification),
n.
1.
Blood, Pañc. 123, 14.
2. Saffron. -- Cf.
O.H.G. rôt
A.S. reád, roder
ἐρυθρός, ἐρεύθω, ῥούσιος
Lat. rutilus (for old
ruthilus), rufus, ruber, robigo, etc.
Hindi
Hindi
रक्त
Apte Hindi
Hindi
रुधिरम्
नपुं*
- रुध् +किरच्
लहू
रुधिरम्
नपुं*
- -
"जाफरान, केसर"
रुधिरः
पुं*
- -
मंगलग्रह
रुधिरः
पुं*
- रुध्+ किरच्
लाल रंग
रुधिरः
पुं*
- रुध्+ किरच्
मंगल ग्रह
रुधिरः
पुं*
- रुध्+ किरच्
"खुन, रक्त"
रुधिरः
पुं*
- रुध्+ किरच्
जाफरान
रुधिरम्
नपुं*
- रुध्+ किरच्
लाल रंग
रुधिरम्
नपुं*
- रुध्+ किरच्
मंगल ग्रह
रुधिरम्
नपुं*
- रुध्+ किरच्
"खुन, रक्त"
रुधिरम्
नपुं*
- रुध्+ किरच्
जाफरान
Shabdartha Kaustubha
Kannada
रुधिर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಂಗಾರಕ /ಕುಜ
रुधिर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ
निष्पत्तिः - > रुधिर् (आवरणे) - "किरच्" (उ० १-५९)
रुधिर
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೈಯೊಳಗಿನ ಒಂದು ಧಾತು /ರಕ್ತ
प्रयोगाः - > "पानार्थे रुधिरं धातौ रक्षार्थे भुवनं शराः"
उल्लेखाः - > माघ० १९-१०३
रुधिर
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಂಕುಮ ಕೇಸರಿ
प्रयोगाः - > "गन्धवद्रुधिरचन्दनोक्षिता"
उल्लेखाः - > रघु० ११-२०
विस्तारः - > "असृक्कुङ्कुमयोः क्लीबम्" "रुधिरं भूसुते पुमान्" - नानार्थर०
L R Vaidya
English
ruDira {% (I) m. %} The planet Mars.
ruDira {% (II) n. %} 1. Blood, R.ix.23
2. saffron.
Bopp
Latin
रुधिर n. (r. रुह् crescere - servato primitivo ध् pro ह्, v.
gr. 315. et cf. रोहित ruber - suff. इर) sanguis. H. 2.
11. (रुधिर n. a perdito Adj. रुधिर ruber, cf. रोहित e
रोधित, gr. ἐ-ϱυϑϱός, lat. ruber, cujus b pro f - v. gr.
comp. 18. - respondet scrto ध्, graeco ϑ sicut in fumus
= धूम, q. v.
radice etiam huc pertinent lat. rûfus
lith.
raudà color ruber, raudónas ruber, ruddas subruber,
rudis rubigo, aerugo
slav. vet. rd-je-ti rubescere, rysch-
dj πυϱ̓ϱ̔ός, rschda rubigo in segetibus (Miklosich p.
75)
russ. рыжій ryschiĭ rufus, polon. rusy id.
island. vet.
raud-r ruber, saxon. vet. rod id., german. vet. rôt, no-
strum roth
hib. ruadh «red, reddish, Welsh rhydh»
ruaid id., ruaidhim «I redden».)
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
कुङ्कुम
क्ली
कुङ्कुम, रुधिर, क्षतज
कुङ्कुमं रुधिरं ज्ञेयं कुङ्कुमं क्षतजं स्मृतम्
verse 2.1.1.60
page 0011
Indian Epigraphical Glossary
English
rudhira, cf. Tamil udira-paṭṭi (SITI), literally, ‘blood-land
land given to the descendants of a person who fell fighting
on the king's behalf
see also rakta-mānya, mṛtyuka-vṛtti, rakta-
paṭṭaka and vīra-śeṣā.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
khrag
१) अङ्गच २) अस्र ३) कीलाल ४) रक्त ५) रुधिर ६) लोहित ७) शोणित
khrag nad
रुधिर
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
रक्तं रुधिरमाग्नेयं विस्रं तेजोभवं रसात्
शोणितं लोहितमसृक्वासिष्ठं प्राणदासुरे ६२१
क्षतजं मांसकार्यस्त्रं मांसं पललजङ्गले
रक्तात्तेजोभवे क्रव्यं काश्यपं तरसामिषे ६२२
मेदस्कृत्पिशितं कीनं पलं पेश्यस्तु तल्लताः
-wordlist-
रक्त (क्ली), रुधिर (क्ली), आग्नेय (क्ली), विस्र (क्ली), रसतेजस् (क्ली), रसभव (क्ली), शोणित (क्ली), लोहित (क्ली), असृज् (क्ली), वासिष्ठ (क्ली), प्राणद (क्ली), आसुर (क्ली), क्षतज (क्ली), मांसकारि (क्ली), अस्र (क्ली), मांस (पुंक्ली), पलल (क्ली), जङ्गल (क्ली), रक्ततेजस् (क्ली), रक्तभव (क्ली), क्रव्य (क्ली), काश्यप (क्ली), तरस (क्ली), आमिष (पुंक्ली), मेदस्कृत् (क्ली), पिशित (क्ली), कीन (क्ली), पल (पुंक्ली), पेशी (स्त्री), मांसलता (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
क्षतज
क्षतज, लोहित, रुधिर, असृज्, शोणित, रक्त
क्षतजं लोहितमस्रं रुधिरमसृक् शोणितं रक्तं स्यात्
verse 3.1.1.632
page 0072
कीलाल
कीलाल, रुधिर, जल
अकार्ये गुह्ये कौपीनं कीलालं रुधिरे जले
verse 5.1.1.830
page 0095
नाममाला
Sanskrit
कुङ्कुम, रुधिर, रक्त
कुङ्कुमं रुधिरं रक्तं कस्तूरी मृगनाभिजम् ११७
verse 0.1.1.117
page 0059
शोणित, लोहित, रक्त, रुधिर, क्षतज, असृज्
शोणितं लोहितं रक्तं रुधिरं क्षतजासृजम् १८८
verse 0.1.1.188
page 0089
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
रुधिरं,
क्ली,
(रुणद्धि रुध्यते इति वा रुध +“इषिमदिमुदीति ।” उणा० ५२ इतिकिरच् ।) शरीरस्थरसभवधातुः तत्पर्य्यायः ।रक्तम् अस्रम् त्वग्जम् कीलालम् ५क्षतजम् शोणितम् लोहितम् असृक् ९शोणम् १० लोहम् ११ चर्म्मजम् १२ इतिराजनिर्घण्टः
(यथा, --“तद्विशुद्धं हि रुधिरं बलवर्णसुखायुषा ।युनक्ति प्राणिनं प्राणः शोणितं ह्यनुवर्त्तते
”“वलदोषप्रमाणाद्वा विशुद्ध्या रुधिरस्य वा ।रुधिरं स्रावयेज्जन्तोराशयं प्रसमीक्ष्य वा
”इति चरके सूत्रस्थाने चतुर्व्विंशेऽध्याये
“चतुर्व्विधं यदेतद्धि रुधिरस्य निवारणम् ।सन्धानं स्कन्दनञ्चैव पाचनं दहनन्तथा
वणं कषायः सन्धत्ते रक्तं स्कन्दयते हिमम् ।तथा सम्पाचयेद्भस्म दाहः सङ्कोचयेत् शिराः
अस्कन्दमाने रुधिरे सन्धानानि प्रयोजयेत् ।सन्धाने स्रस्यमाने तु पाचनैः समुपाचरेत्
कल्पैरेतैस्त्रिभिर्वैद्यः प्रयतेत यथाविधि ।असिद्धिमत्सु चैतेषु दाहः परम इष्यते
सशेयदोषे रुधिरे व्याधिरतिवर्त्तते ।सावशेवे ततः स्थेयं तु कुर्य्यादतिक्रमम्
देहस्य रुधिरं मूलं रुधिरेणैव धार्य्यते ।तस्माद्यत्नेन संरक्ष्यं रक्तं जीव इति स्थितिः
”इति सुश्रुते सूत्रस्थाने चतुर्द्दशेऽध्याये
रुधिरस्रावेऽनध्ययनमुक्तं यथा, मनौ १२२ ।“रुधिरे स्रुते गात्राच्छस्त्रेण परिक्षते ।सामध्वनावृग्यजुषी नाधीयीत कदाचन
”)कुङ्कुमम् इत्यमरः
(यथा, रघुः ११ २० ।“राममन्मथशरेण ताडितादुःसहेन हृदये निशाचरी ।गन्धवद्रुधिरचन्दनोक्षिताजीवितेशवसतिं जगाम सा
”)
रुधिरः,
पुं,
(रुध + किरच् ।) मङ्गलग्रहः इतिमेदिनी
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
रुधिर
न०
रुध--किरच् शरीरस्थे रसपाकजन्ये धातुभेदे२ कुङ्कुमे अमरः मङ्गलग्रहे रक्तवर्णे
पु०
मेदि०५ तद्वर्णवति
त्रि०
मणिभेदे
न०
तदुद्भवादि यथा“हुतभुग्रूपमादाय दानवस्य यथेप्सितम् नर्मदायांनिचिक्षेप किञ्चिद्धीनादि भूतले तत्रेन्द्रगोपकलितंशुकरक्तवर्णं संस्थानतः प्रकरपीलुसमानमात्रम् नाना-प्रकारविहितं रुधिराख्यरत्नमुद्धृत्य तस्य खलु सर्वसमा-नगेव मध्यन्दुपाण्डरमतीव विशुद्धवर्णं तच्चेन्द्रनील-सदृशं पटलं तले स्यात् सैश्वर्य्यभृत्यजनन कथितं तदेवपक्वञ्च तत् किल भवेत् सुरवज्रवर्णम्” गरु०
पु०
७८ अ०
Capeller
German
रुधिर॑ rot, blutig
n.
रु॑धिर Blut.
Grassman
German
(rudhirá), a., blutig, blutroth
n., in der spätern Sprache: Blut.
-ám piśācám AV. 5, 29, 10.
Burnouf
French
रुधिर रुधिर a. (cf. रोहित) rouge. -- S.
n.
sang.
Safran. -- S.
m.
la planète de Mars.
Gr.
ἐρυθρός
lat. (?) ruber, rufus
lith. rauda
germ. roth: ang. red
fr.
rouge.
रुधिरप्रदिग्ध a. souillé de sang.
Stchoupak
French
रुधिर-
nt. sang
m.
planète Mars.
°ताम्राक्ष- -ई- a. les yeux rouge sang.
°प्रदिग्ध- a. v. enduit de sang.
°प्लावित- a. v. nageant dans le sang.
°रुषित- a. v. couvert de sang.
°लालस- a. sanguinaire.
°लेप-
m.
tache de sang.
रुधिरादान- nt. saignée.
रुधिराशन- ag. qui se repaît de sang.