| YouTube Channel

रुद्राक्षः (rudrAkSaH)

 
Apte Hindi
Hindi
रुद्राक्षः
पुं*
 रुद्रः-अक्षः - एक प्रकार का वृक्ष
दे० लटक
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 रुद्राक्षः, तृणमेरुः, अमरः, पुष्पचामरः
noun
वृक्षविशेषः, स्वनामख्यातवृक्षः आयुर्वेदे अस्य वातकृमिशिरोर्तिभूतग्रहविषनाशित्वादि गुणाः प्रोक्ताः।
"यः नरः रुद्राक्षस्य बीजं भक्त्या धारयेत् सः शिवलोकम् अवाप्नुयात्"।
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: रुद्राक्षः
Root: रुद्राक्ष
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Elaeocarpus ganitrus
Shloka(s):
3|3|79|1 ► पुत्रजीवे त्वक्षफलो रुद्राक्षे तु महामुनिः। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|79|1 ⇢ रुद्राक्षः (रुद्राक्ष) (पुं) ⇒ Elaeocarpus ganitrus ⇒
➠ 3|3|79|1 ⇢ महामुनिः (महामुनि) (पुं) ⇒ Elaeocarpus ganitrus
Tamil Rudrākṣam ⇒
Related word(s):
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
रुद्राक्षः,
पुं,
 स्वनामख्यातवृक्षः । तत्पर्य्यायः । तृण-मेरुः २ अमरः ३ पुष्पचामरः ४ । इति शब्द-रत्नावली ॥
तस्य फलपर्य्यायः । शिवाक्षम् १सर्पाक्षम् २ भूतनाशनम् ३ पावनम् ४ नील-कण्ठाक्षम् ५ हराक्षम् ६ शिवप्रियम् ७ ।अस्य गुणाः । अम्लत्वम् । उष्णत्वम् । वात-कृमिशिरोऽर्त्तिभूतग्रहविषनाशित्वम् । रुच्य-त्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
शिवपूजायां अस्यमालाधारणमावश्यकम् । यथा, लिङ्गपुराणे ।“विना भस्मत्रिपुण्ड्रेण विना रुद्राक्षमालया ।पूजितोऽपि महादेवो न स्यात्तस्य फलप्रदः ॥
”तस्योत्पत्तिर्यथा । संवत्सरप्रदीपे ।“त्रिपुरस्य वधे काले रुद्रस्याक्ष्णोऽपतंस्तु ये ।अश्रुणो बिन्दवस्ते तु रुद्राक्षा अभवन् भुवि ॥
”यद्यप्येकादिचतुर्द्दशमुखरुद्राक्षेषु मन्त्रफल-विशेषाः सन्ति तथापि सुलभत्वात् पञ्च-वक्त्रस्य फलमन्त्रावभिधीयेते । यथा, स्कान्दे ।“पञ्चवक्त्रः स्वयं रुद्रः कालाग्निर्नाम नामतः ।अगम्यागमनाच्चैव अभक्षस्य च भक्षणात् ।मुच्यते सर्व्वपापेभ्यः पञ्चवक्त्रस्य धारणात् ॥
हूं नमः इति प्रत्येकमष्टोत्तरशतं जप्ता शिवा-म्भसा प्रक्षाल्य धारणीयम् ।“विणा मन्त्रेण यो धत्ते रुद्राक्षं भुवि मानवाः ।स याति नरकं घोरं यावदिन्द्राश्चतुर्द्दश ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
* ॥
तस्य धारणे आवश्यकत्वं यथा, संवत्सर-प्रदीपे ।“अरुद्राक्षधरो भूत्वा यद्यत् कर्म्म च वैदिकम् ।करोति जपहोमादि तत् सर्व्वं निष्फलं भवेत् ॥
”स्कान्दे ।“ध्यानधारणहीनोऽपि रुद्राक्षं धारयेद्बुधः ।सर्व्वपापविनिर्मुक्तः स याति परमां गतिम् ॥
”इत्येकादशीतत्त्वम् ॥
अथ रुद्राक्षमाहात्म्यम् ।श्रीमहादेव उवाच ।“इदानीं देवदेवेशि ! मालानां धारणं शुभम् ।रुद्राक्षस्य च माहात्म्यं वद मे परमेश्वरि ! ॥
श्रीदेव्युवाच ।“शिखायां हस्तयोः कण्ठे कर्णयोश्चापि योनरः ।रुद्राक्षं धारयेद्भक्त्या शिवलोकमवाप्तुयात् ॥
नववक्त्रन्तु रुद्राक्षं धारयेद्वामबाहुना ।दक्षबाहौ तथा वत्स ! धारयेद्यतमानसः ॥
शिखायां दशनं धार्य्यं कण्ठे च पञ्चविंशतिम् ।कर्णयोः पञ्च संधृत्या हृदि चाष्टोत्तरं शतम् ॥
नाभौ सप्त च रुद्राक्षं धारणान्मोक्षभाग्भवेत् ।रुद्राक्षधारणादेव नरो देवत्वमाप्नुयात् ॥
”शिखायां दशनं द्बात्रिंशत्परिमितम् ॥
तथा ।“रुद्राक्षं धारयेन्नित्यं भद्राक्षञ्च सुरेश्वर ! ।रुद्राक्षस्य महाबाहो माहात्म्यं शृणु यत्नम्ः ॥
एकवक्त्रः शिवः साक्षात् ब्रह्महत्यां व्यपोहति ।अवध्यत्वं प्रतिश्रोतो बह्निस्तम्भं करोति च ॥
द्विवक्त्रे हरगौरी स्यात् गोवधाद्यघनाशकृत् ।त्रिवक्त्रोऽग्निस्त्रिजन्मोत्थपापराशिं प्रणाशयेत् ॥
तुलाराशिं यथा वह्निर्भस्मसात् कुरुते हर ! ।त्रिवक्त्रोऽपि चरुद्राक्षस्तथा दहति किल्विषम् ॥
चतुर्व्वक्त्रस्तु धाता स्यात् नरहत्यां व्यपोहति ।पञ्चवक्त्रस्तु कालाग्निरगम्याभक्ष्यपापनुत् ॥
षड्वक्त्रो यो गुहः साक्षात् गर्भहत्यां शमेदयम् ।सप्तवक्त्रो ह्यनन्तश्च स्वर्णस्तेयाघनुत् सदा ॥
विनायकोऽष्टवक्त्रः स्यात् सर्व्वानृतविनाशकृत् ।भैरवो नववक्त्रः स्यात् शिवसायुज्यदायकः ॥
दशवक्त्रः स्वयं विष्णुर्भूतप्रेतपिशाचहा ।एकादशमुखो रुद्रो नानायज्ञफलप्रदः ॥
द्वादशास्यो भवेदर्कः सर्व्वतीर्थफलप्रदः ।त्रयोदशमुखः कामः सर्व्वकामफलप्रदः ॥
चतुर्द्दशास्यः श्रीकण्ठो वंशोद्धारकरः स्मृतः ।यथोक्तन्तेऽपि रुद्राक्षे तथेन्द्राक्षे प्रकीर्त्तितम् ॥
भद्राक्षेऽपि सुरश्रेष्ठ तद्गुणं प्ररिकीर्त्तितम् ॥
”इति योगसारे २ परिच्छेदः ॥
अपि च ।“निश्छिद्राश्च सुपक्वाश्च रुद्राक्षा धारणे स्मृताः ।पञ्चामृतं पञ्चगव्यं स्नानकाले प्रयोजयेत् ॥
रुद्राक्षस्य प्रतिष्ठायां मन्त्रं पञ्चाक्षरं तथा ।त्र्यम्बकादिकमन्त्रञ्च तथा तत्र प्रयोजयेत् ॥
ओँ त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्द्धनम् ।उर्व्वारुकमिव वन्धनान्मृत्योर्मुक्षीयमामृतात् ॥
तथा ओँ हौं अघोरे हौं घोरे हूं घोरघोरतरेओँ ह्नैं ह्नीं श्रीं ऐं सर्व्वतः सर्व्वसर्व्वेभ्यो नमस्ते-ऽस्तु रुद्ररूपिणे हूं हूं ।अनेनापि च मन्त्रेण रुद्राक्षस्य द्विजोत्तमः ।प्रतिष्ठां विधिवत् कुर्य्यात् ततोऽधिकफलं लभेत् ॥
ततो यथा स्वमन्त्रेण धारयेद्भक्तिसंयुतः ॥
एकादिचतुर्द्दशवक्त्राणां संस्कारे प्रत्येकं क्रमेणमन्त्रा यथा । ओँ ओँ भृशं नमः । १ । ओँ ओँनमः । २ । ओँ ओँ नमः । ३ । ओँ ओँ ह्नीं नमः ।४ । ओँ हूं नमः । ५ । ओँ हूं नमः । ६ । ओँओँ हूं हूं नमः । ७ । ओँ नमः । ८ । हूं नमः ।९ । ओँ हं नमः । १० । ओँ ह्नीं नमः । ११ । ओँह्नीं नमः । १२ । ओँ क्षां क्षौं नमः । १३ । ओँनमो नमः । १४ ।“रुद्राक्षे देहसंस्थे तु कुक्कुरो म्रियते यदि ।सोऽपि रुद्रपदं याति किं पुनर्मानवा गुह ॥
सप्तविंशतिरुद्राक्षमालया देहसंस्थया ।यः करोति नरः पुण्यं सर्व्वं कोटिगुणं भवेत् ॥
यो ददाति द्बिजातिभ्यो रुद्राक्षं भुवि षण्मुख ।तस्य प्रीतो भवेद्रुद्रः स्वपदञ्च प्रयच्छति ॥
विना मन्त्रेण यो धत्ते रुद्राक्षं भुवि मानवः ।स याति नरकान् घोरान् यावदिन्द्राश्चतुर्द्दश ॥
”इति पद्मपुराणे रुद्राक्षमाहात्म्यम् । इतितन्त्रसारः ॥