| YouTube Channel

रुच् (ruc)

 
शब्दसागरः
English
रुच् r. 1st cl. (रोचते)
1. To shine.
2. To please, to be pleased.
रुच्
f.
 (-रुक्)
1. Light, lustre, splendour.
2. Beauty, loveliness.
3. Light-
ning.
4. Wish, desire.
5. The chattering of the parrot or Mainā.
6. The Rig-Veda.
E.
 रुच् to shine,
aff.
 क्विप्
also with टाप् added रुचा ।
Capeller Eng
English
1 रुच् रो॑चते (रो॑च°ति)
pp.
 रुचित॑ (q.v. ) shine, be
bright, make a show, appear beautiful or good, please (dat. or
gen.
 )
delight in (acc. ), long for (dat. ).
C.
 रोच॑यति, °ते
A.
 cause to shine, illuminate, make bright or pleasant
cause a person (acc. ) to like or long for (dat. )
A.
M.
 take delight in,
approve, like (acc. or infin. )
choose (2
acc.
 )
intend, purpose
be
agreeable, please (also
P.
 ). — अति shine over or outshine (acc. ).
अभि shine, be brilliant or splendid, please (dat. ).
C.
A.
 content or
satisfy with (instr. ), entertain, amuse
A.
M.
 take delight in, have a
taste for, like (acc. or infin. ). उद्
M.
 shine forth. उप
M.
 approach
with brightness. प्र shine forth, be brilliant or clear, please.
C.
A.
make shine, illumine, make agreeable or pleasant, commend, approve,
like. प्रति
M.
 please (acc. ). वि
M.
 shine forth, glitter, be bright
or radiant, become visible, appear like (nom. ), excel, outshine (acc. ),
appear good, please (gen. ).
C.
A.
 make shine, illumine
take delight in
(acc. ). सम्
M.
 shine (together or in emulation).
C.
A.
 take delight in,
approve of, resolve upon (acc. )
choose for (2
acc.
 ). — Cf.
अभिरुचित.
2 रु॑च्
f.
 light, lustre, brightness, splendour, beauty, colour
appearance (—°)
delight in, taste or longing for.
Yates
English
रुच् (ङ, ऌ) रोचते 1.
d. To shine
to please.
रुच् (क्) 5.
f.
 Light
beauty
wish
chatter of the
Maina
Rig Veda.
Wilson
English
रुच्
f.
 (रुक्)
1 Light, lustre, splendour.
2 Beauty, loveliness.
3 Lightning.
4 Wish, desire.
5 The chattering of the parrot or Maina.
6 The Ṛg Veda.
E.
 रुच् to shine,
aff.
 क्विप्
also with टाप् added रुचा.
Apte
English
रुच् [ruc], 1 Ā. (रोचते, रुरुचे, अरुचत्-अरोचिष्ट, रोचिष्यते, रुचित)
To shine, look splendid or beautiful, be resplendent
रुरुचिरे रुचिरेक्षणविभ्रमाः
Śi.*
 6.46
Ms.*
 3.62.
To like, be pleased with (said of persons), be agreeable to, please (of things)
used with
dat.
 of the person who is pleased and nom. of the thing
न स्रजो रुरुचिरे रमणीभ्यः
Ki.*
 9.35
यदेव रोचते यस्मै भवेत् तत् तस्य सुन्दरम्
H.*
 2.53
sometimes with
gen.
 of person
दारिद्र्यान्मरणाद् वा मरणं मम रोचते न दारिद्र्यम्
Mk.*
 1.11.
Caus.
 (रोचयति-ते)
To cause to like, make pleasant or agreeable
यतात्मने रोचयितुं यतस्व
Ku.*
 3.16.
To illuminate, irradiate.
To like, find pleasure in.
To resolve -Desid. (रुरु-रो-चिषते) To wish to like
&c.
रुच् [ruc] रुचा [rucā], रुचा
f.
 [रुच्-क्विप् वा टाप्]
Light, lustre, lustre, brightness
क्षणदासु यत्र च रुचैकतां गताः
Śi.*
 13.53
9.23, 25
शिखरमणिरुचः
Ki.*
 5.43
Me.*
 46.
Splendour, loveliness, beauty.
Colour, appearance (at the end of
comp.
 )
चलयन्भृङ्गरुचस्तवालकान्
R.*
 8.53
Ku.*
 3.65
Ś.*
 1.15
Ki.*
 5.45.
Liking, desire.
Lightning.
The note of the parrot or Mainā.
Apte 1890
English
रुच् {c1c} A. (रोचते, रुरुवे, अरुचत्-अरोचिष्ट, रोचिष्यते, रुचित) 1 To shine, look splendid or beautiful, be resplendent
रुरुचिरे रुचिरेक्षणविभ्रमाः Śi. 6. 46
Ms. 3. 62.
2 To like, be pleased with (said of persons), be agreeable to, please (of things)
used with dat. of the person who is pleased and nom. of the thing
न स्रजा रुरुचिरे रमणीभ्यः Ki. 9. 35
यदेव रोचते यस्मै भवेत्तत्तस्य सुंदरं H. 2. 53
sometimes with gen. of person
दारिद्र्यान्मरणाद्वा मरणं मम रोचते न दारिद्र्यं Mk. 1. 11.
Caus. (रोचयति-ते) 1 To cause to like, make pleasant or agreeable
Ku. 3. 16.
2 To illuminate, irradiate.
3 To like, find pleasure in
4 To resolve.
Desid. (रुरु-रो-चिषते) To wish to like &c.
रुच्, रुचा f. [रुच्-क्विप् वा टाप्] 1 Light, lustre, brightness
क्षणदासु यत्र च रुचं कतां गताः Śi. 13. 53, 9. 23, 25
शिखरमणिरुचः Ki. 5. 43
Me. 44.
2 Splendour, loveliness, beauty.
3 Colour, appearance (at the end of comp.)
चलवन्भृंगरुचस्तवालकान् R. 8. 53
Ku. 3. 65
Ś. 1. 16
Ki. 5. 45.
4 Liking, desire.
5 Lightning.
6 The note of the parrot or Mainā.
Monier Williams Cologne
English
1. रुच्
cl.
 1. Ā. (Dhātup. xviii, 5) रोचते (Ved. and
ep.
 also °ति
pf. रुरोच, रुरुचे॑,
RV.
&c.
&c.
Subj. रुरुचन्त
Pot.
 रुरुच्यास्,
RV.
p.
 रुरुक्व॑स्, रुरुचान॑, ib.
aor.
 अरुचत्,
Rājat.
अरोचिष्ट,
Br.
&c.
अरुक्त,
TĀr.
p.
 रुचान॑,
RV.
aor.
Pass.
 अरोचि,
RV.
Prec. रुचीय,
TĀr.
रोचिषीय,
Br.
रुचिषीय,
AV.
fut. रोचिता
Gr.
रोचिष्यते,
MBh.
inf.
 रोचितुम्, ib.
रुचे॑,
RV.
ind.
p.
 रुचित्वा or रोचित्वा,
Pāṇ.
 i, 2, 26),
to shine, be bright or radiant or resplendent,
RV.
&c.
&c.
(only in pf.
P.
 ) to make bright or resplendent,
RV.
to be splendid or beautiful or good,
AV.
Mn.
MBh.
&c.
to be agreeable to, please (dat. or
gen.
 ),
Mn.
MBh.
&c.
to be pleased with, like (acc. ),
MBh.
R.
to be desirous of, long for (dat. ),
Hariv.
 :
Caus.
 रोच॑यति, °ते (aor. अ॑रूरुचत्, °चत
Pass.
 रोच्यते),
to cause to shine,
RV.
to enlighten, illuminate, make bright, ib.
ŚBr.
BhP.
to make pleasant or beautiful,
AV.
AitBr.
Kum.
to cause any one (acc. ) to long for anything (dat. ),
Gīt.
to find pleasure in, like, approve, deem anything right (acc. or
inf.
 ),
Mn.
MBh.
&c.
to choose as (double
acc.
 ),
R.
to purpose, intend,
Hariv.
(Pass. ) to be pleasant or agreeable to (dat. ),
R.
 :
Desid.
 रुरुचिषते or रुरोचिषते
Gr.
 :
Intens.
 (only
p.
 रो॑रुचान) to shine bright,
RV.
रुच् [cf. Gk. λευκός, ἀμϕιλύκη
lux, luceo, luna, lumen
Goth.
 liuhath, lauhmuni
Germ.
 lioht, lieht, licht
Angl.Sax. leóht
Eng.
 light.]
2. रु॑च्
f.
 light, lustre, brightness,
RV.
&c.
&c.
splendour, beauty, loveliness,
VS.
ŚBr.
&c.
colour, hue,
VarBṛS.
Kālid.
BhP.
(ifc. ) appearance, resemblance,
BhP.
Kāvyād.
pleasure, delight, liking, wish, desire,
VS.
MBh.
pl.
N.
 of a partic. class of Apsarasas,
VP.
Monier Williams 1872
English
रुच् 1. रुच् (connected with rt. लोच्, q. v.),
cl. 1. A. (sometimes P. on account of the
metre), रोचते (-ति), रुरुचे, रोचिष्यते, अरुचत्,
अरोचिष्ट, रोचितुम् (Ved. Inf. रुचे), to shine, be
bright or resplendent (said of the sun, fire, stars,
&c.)
to make bright or resplendent (Ved. P.)
to
shine beautifully, appear beautiful, appear good
to
please, be agreeable
to please any one (dat. or gen.)
to be pleased, find pleasure in, approve, desire (some-
times with acc. or dat.)
Pass. रुच्यते, Aor. अरोचि, to
be bright or radiant: Caus. रोचयति, -यते, -यितुम्,
Aor. अरूरुचत्, to cause to shine
to enlighten, illu-
minate, irradiate, make bright
to make pleasant
or agreeable
to please (A.), be pleasant to any one
(dat.)
to cause to like
to cause any one (acc.) to
long for anything (dat.)
to cause to appear beautiful
or good, to find pleasure in, like, approve, choose (A.)
to resolve: Pass. of Caus. रोच्यते, to be agreeable:
Desid. रुरुचिषते, रुरोचिषते
[cf. Gr. ἀμφι-λύκ-η,
λύχ-νο-ς, λευκό-ς, λοῦσσο-ν:]
Lat. luc-eo,
lux, lu-men, lucidu-s, lu-na, Leucesius, di-luc-
ulu-m: Goth. liuh-ath, ‘light
’ lauhmoni, ‘light-
ning
’ liuhtjan: Old Germ. lichan, luchjan,
lochon: Angl. Sax. leoht, lioht, gelihtan, locian:
Slav. luca, ‘a ray
’ luna, ‘the moon:’ Lith.
lauka-s, lauki-s.]
2. रुच्, क्, f. light, lustre, brightness
lightning
splendor, beauty, loveliness
colour
appearance,
(sometimes at the end of a comp., e. g. जनाः, सुर-
रुचः, god-like men)
pleasure, delight, liking,
wish, desire
[cf. Lat. lux.]
—रुक्-काम, अस्, आ,
अम्, Ved. desiring splendor, eager for lustre.
—रुक्-
मत्, आन्, अती, अत्, Ved. possessed of brightness, shin-
ing
(आन्), m., N. of Agni.
—रुङ्-मत्, आन्, अती,
अत्, Ved. containing the word रुच्।
Macdonell
English
रुच् RUC, Ⅰ. Ā. (P. metr.) róca, shine 🞄(sun, fire, etc.)
be resplendent or radiant
🞄seem beautiful or good, please (d., g., inf. )
🞄be pleased with, like (ac.): pr. pt. rocamāna, pp. rucita, pleasant, agreeable, dear
🞄cs. rocáya, P. cause to shine (RV.)
illumine
🞄cause to please, render agreeable
cause any 🞄one (ac.) to feel pleasure in or desire for (d.)
🞄P. Ā. find pleasure, in, like, deem right (ac., 🞄inf. )
choose as (2 ac.)
purpose
please any 🞄one (d.)
ps. be pleasing or agreeable. ati, 🞄Ā. shine across or over (ac.)
surpass in 🞄brightness (ac.). abhi, be resplendent
🞄please any one (d.): pp. pleasing, agreeable, 🞄to (d., g.)
liking
cs. P. cause any one (ac.) 🞄to be pleased with (in. )
P. Ā. like (ac., inf. )
🞄resolve on (d. of abst. ɴ.). pra, Ā. shine 🞄forth (RV.)
please (Br.)
cs. P. illuminate
🞄render pleasing. prati, Ā. please any one 🞄(ac.
RV.). vi, Ā. shine forth, be bright
🞄be visible
be resplendent
surpass in splendour
🞄appear like (nm. )
please
cs. cause 🞄to shine
like. sam, Ā. shine at the same 🞄time
beam
cs. like
resolve on
choose.
रुच् rúc,
f.
 light, brightness, lustre
splendour, 🞄beauty
colour
appearance (—°, ac.)
🞄liking, desire.
Benfey
English
1. रुच् रुच्, i. 1, Ātm. (in epic
poetry also Par., MBh. 3, 468).
1. To
shine, MBh. 1, 6613
Man. 4, 20.
2.
To please, with dat., MBh. 1, 7550
Hit. ii. d. 49.
3. To be pleased, to
approve, MBh. 1, 7444. Ptcple. of the
pf. pass. रुचित।
1. Bright.
2. Sweet.
3. Pleased, MBh. 1, 7952.
4. Sharpened
(as the appetite).
5. Digested. Ptcple.
of the fut. pass. रुच्य।
1. Beautiful.
2. Tonic, stomachic.
m.
 A lover.
n.
A digestive. Caus. रोचय, Par. and
Ātm.
1. To cause to like.
2. Ātm.
To like, Man. 2, 243.
3. To choose,
Rām. 1, 43, 1.
4. To resolve, Hariv.
6416. -- With the prep. अति अति, To
surpass by splendour, MBh. 3, 468. --
With अनु अनु, Caus. To desire, MBh.
3, 12679. -- With अभि अभि, To please
(with the dat. of the pers.), Vikr. 21,
11. अभिरुचित,
1. Pleased.
2. De-
lighting, Johns. Sel. 93, 52. Caus.
1.
To desire, to like, Rām. 2, 30, 27.
2.
To be ready, Rām. 1, 36, 2. -- With
आ आ, Caus. Ātm. To like, Rām. 2,
30, 28. -- With प्रति प्रति, Caus. To
resolve, MBh. 3, 11546 (प्रति belongs
perhaps to the noun, not to the vb.). --
With वि वि, To shine, MBh. 3, 1754.
-- Cf. लोच्
Lat. lucere, lumen (cf.
Goth. lauhmuni
A.S. leóma), luna
Goth. liuhath, liuhtjan
A.S. leoht,
lioht, gelihtan, lócian
probably also
O.H.G. liuchan, fovere, lucjan, locon,
mulcere
λευκός, λεύσσω, ἀμϕι-λύκη,
etc., λύχνος.
2. रुच् रुच्,
f.
1. Light, splendour,
Kir. 5, 45
Śiś. 9, 23
Kir. 5, 43.
2.
Beauty, Pañc. i. d. 152 (स्मित-पाटल
-अधर-,
adj.
 Showing the beauty of
smiling पाटल-like lips).
3. Light-
ning.
4. Desire.
--
Comp.
घन-,
adj.
of a cloud-like, i. e. dark, colour,
Bhāg. P. 4, 5, 3.
फणा-मणि-सहस्र-,
f.
the splendour of the thousand jewels
of the serpent's hoods, Śiś. 9, 25. वि-
स्तारित-वर्ण-संकर-,
adj.
 shining
brilliantly by the mixture of colours,
and, being very desirous of the mixture
of the castes, Rājat, 5, 377.
शीत-,
m.
the moon, Śiś. 9, 25.
अ-शीत-,
m.
 the
sun, Śiś. 9, 5. -- Cf. Lat. lux.
Apte Hindi
Hindi
रुच्
"भ्वा* आ* , " - -
"चमकाना, सुन्दर या शानदार दिखलाई देना, जगमगाना"
रुच्
"भ्वा* आ* , " - -
"पसन्द करना, (अन्य व्यक्तियों से) प्रसन्न होना, (वस्तुओं से) प्रसन्न होना, रुचिकर होना"
रुच्
भ्वा* आ* - -
"पसन्द करना, रुचिकर या सुहावना करना "
रुच्
"भ्वा* आ*, इच्छा* , " - -
पसन्द करने की इच्छा करना
Shabdartha Kaustubha
Kannada
रुच्
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಕಾಶ /ಬೆಳಕು
निष्पत्तिः - > रुच (दीप्तौ) - "क्विप्" (३-२-१७८)
प्रयोगाः - > "क्रान्तं रुचा काञ्चवप्रभासा नवप्रभाजालमृतां मणीनाम्"
उल्लेखाः - > माघ० ४-३
रुच्
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಂತಿ /ಪ್ರಭೆ
प्रयोगाः - > "भेजेऽभितः पातुकसिद्धसिन्धोरभूतपूर्वां रुचमम्बुराशेः"
उल्लेखाः - > माघ० ३-३
रुच्
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜ್ವಾಲೆ
रुच्
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಪೇಕ್ಷೆ /ಬಯಕೆ
विस्तारः - > "रुग्ज्वालाकान्तिवाञ्छासु" - वैज०
रुच्
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಿರಣ /ಮರೀಚಿ
प्रयोगाः - > "क्षिप्ता इवेन्दोः स रुचोऽधिवेलं मुक्तावलीराकलयां चकार"
उल्लेखाः - > माघ० ३-७३
L R Vaidya
English
ruc {% vi. 1A (pp. रुचित
pres. रोचते) %} 1. To shine beautifully, to appear good
2. to be agreeable, to please (generally with a dat., यदेवाय रोचते Mal.i., but sometimes with a gen., विज्ञानं चास्य रोचते M.iv.20).With अभि-, to please, यदभिरुचितं वयस्याय M.M.i.With वि-, to shine, R.xvii.14.
ruc {% f. %} 1. Light, lustre, बलभिदो धनुः पुरयितुं भवन्ति विभवः शिखरमणिरुचः Kir.v.43
2. beauty, loveliness
3. appearance. colour, कुसुमोत्खचितान् वलीभृतश्च्लयन्भृंगरुचस्तवालकान् R.viii.53.
Bopp
Latin
1. रुच् 1. A.
1) lucere, splendere. RIGV. 6. 1.: रोचन्ते रो-
चना दिवि «fulgent fulgores ejus in coelo
MAH.
1. 6613.: रुरुचे सा ऽधिकम् सुभ्रूर् आपतन्ती नभस्त-
लात् सौदामिनी ऽव.
2) placere. HIT. 53. 2.: यद् एव
रोचते यस्मै भवेत् तत् तस्य सुन्दरम्
MAH. 1. 7442.:
न रोचते विग्रहो मे. -- रुचित n. libitum, gratum. SA.
5. 80.: रुचितं यदि ते
MAH. 1. 7952.: यद् अस्य रुचितं
कर्तुन् तत् कुरुध्वम्.
3) approbare, gaudere. MAH. 1.
7444.: विग्रहं तैर् न रोचे. -- Caus. P. A.
1) velle, cu-
pere, appetere. MAN. 2. 243.: यदि त्व् आत्यन्तिकं
वासं रोचयेत गुरोः कुले (schol. इच्छेत्)
R. Schl. I.
36. 3.: गमनं रोचयामास
MAH. 1. 5741.: नहि पापम्
अपापात्मा रोचयिष्यति. (Cf. लोच्, लोक्, lat. LUC,
luc-s
lûceo = Caus. रोचयामि - v. gr. comp. 109^a). 6.
gr. λευ-ϰός, λύχ-νος, goth. liuh-ath lumen, ubi iu re-
spondet sancrito ओ = अ + उ, debilitato gunae in-
cremento a in u - v. gr. comp. 27. - germ. vet. liuh-tjan
lucere, nostrum leuch-ten
slav. ΛОУЧа lûća radius,
ΛОУНⲀ lû-na luna
hib. loiche, loichead «a light, candle,
lamp
lightning, flame, splendour», logha «splendid»,
logh-mhar «bright». Huc etiam trahi possunt hib. leos
«light», leosaim «I light up, kindle»
les «light, illumi-
nation» mutatâ gutturali in sibilantem, nisi pertinent ad
लस्
v. लोक्.)
c. अति P. splendore vincere, überstrahlen. MAH. 3. 486.:
अत्यरोचश्च भूतात्मन् भास्करं स्वेन तेजसा.
c. अनु Caus. i. q. Caus. simpl. MAH. 3. 12679.: वनम्
एवा ऽन्वरोचयत्.
c. अभि Caus. id. R. Schl. II. 30. 27.: न देवि तव दुःखेन
स्वग्मि एवा ऽनुरोचये. Cum infin. vel nomine actionis
in अन R. Schl. II. 29. 19.: ना ऽभिरोचयसे नेतुन् त्वम्
माङ् केनै ऽव हेतुना
R. Schl. I. 36. 2.: गमनाया ऽभि-
रोचय (cf. गमनायो ऽपचक्रमे p. 87.).
c. आ Caus. id. R. Schl. II. 30. 28.
c. प्रति Caus. id. MAH. 3. 11546.: प्रस्थानम् प्रत्यरोच-
यन् sie beliebten fortzugehen.
c. वि splendere. N. 17. 11.: पिप्लुस् तस्या व्यरोचत…
व्यभ्रे नभसी ऽव निशाकरः
IN. 1. 40.
2. रुच् f. (r. रुच्) splendor. MEGH. 45. (Cf. lat. luc-s.)
Lanman
English
√ruc (rócate, -ti
rurucé, ruróca
árucat,
árociṣṭa
rociṣyáte
rucitá
rócitum).
—1. shine
be bright or resplendent
—2.
appear in splendor
—3. appear beautiful
or good, please. [cf. ἀμφι-λύκ-η, ‘twilight’
λευκ-ός, ‘bright’
Lat. lūx, lūmcn,
for *lūc-s, *luc-men, ‘light’
lūna, *luc-na,
‘moon’
AS. leōh-t, Eng. light
cf. also
Lat. lūc-us (a lucendo, after all !), ‘a clearing
(Eng. of U.S.) or Lichtung (Ger.) or
glade or grove’
AS. leāh, Eng. lea, ‘field,
meadow’
-ley in Brom-ley, ‘broom-field, ’
and -loo in Water-loo.]
+ prati, appear good unto, please, 74^6.
Kridanta Forms
Sanskrit
रुच् (रु꣡चँ॒ दीप्तावभिप्रीतौ च - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = रोचनम्
अनीयर् = रोचनीयः - रोचनीया
ण्वुल् = रोचकः - रोचिका
तुमुँन् = रोचितुम्
तव्य = रोचितव्यः - रोचितव्या
तृच् = रोचिता - रोचित्री
क्त्वा = रोचित्वा / रुचित्वा
ल्यप् = प्ररुच्य
क्तवतुँ = रुचितवान् / रोचितवान् - रुचितवती / रोचितवती
क्त = रुचितः / रोचितः - रुचिता / रोचिता
शानच् = रोचमानः - रोचमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 रुच्
मूलधातुः:
 रुच
धात्वर्थः:
 दीप्तौ-अभिप्रीतौ च
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 रोचते
अनुबन्धादिविशेषः:
 द्युतादिः
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 स्पृह्, रुच्
verb
वस्तुविषयक-इच्छानुकूलव्यापारः।
"न स्पृहयामि अहं भोजनम् अद्य।"
Synonyms:
 रुच्, अभिरुच्
verb
प्रकृत्या कार्यविशेषस्य स्पृहानुकूलः व्यापारः।
"मह्यं कथालेखनं रोचते।"
Synonyms:
 चकास्, शुभ्, रुच्
verb
प्रकाशनानुकूलव्यापारः।
"रत्नजडितानि आभूषणानि चकासन्ति।"
Synonyms:
 रुच्, अभिरुच्, स्वद्, जुष्, प्री
verb
आस्वादनानुकूलः व्यापारः।
"मह्यम् इदं कार्यं नैव रोचते।"
Synonyms:
 प्रकाशः, द्युतिः, दीप्तिः, तेजः, प्रदीपः, ज्योतिः, ज्योतिः, प्रभा, आभा, छविः, आलोकः, रुचिः, रुच्, कान्तिः, छटा, निभा, भा, भाः, छाया, त्विषा, त्विष्, शोचिः, शोभा, वर्चः, महः, द्योतः, दूशानम्, मरीचिः, झल्लिका
noun
सा शक्तिः तत्त्वं वा यया अन्यानि वस्तूनि दृग्गोचराणि भवन्ति।
"सूर्यस्य आगमनेन दिशः प्रकाशेण कास्यन्ति।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
रोचिरुस्ररुचिशोचिरंशुगो ज्योतिरर्चिरुपधृत्यभीशवः ।
प्रग्रहः शुचिमरीचिदीप्तयो धामकेतुघृणिरश्मिपृश्नयः ॥ ९९ ॥
पाददीधितिकरद्युतिद्युतो रुग्विरोककिरणत्विषित्विषः ।
भाःप्रभावसुगभस्तिभानवो भा मयूखमहसी छविर्विभा ॥ १०० ॥
-wordlist-
रोचिस् (क्ली), उस्र (पुं), रुचि (स्त्री), शोचिस् (क्ली), अंशु (पुं), गो (पुंस्त्री), ज्योतिस् (क्ली), अर्चिस् (स्त्रीक्ली), उपधृति (पुं), अभीशु (पुं), प्रग्रह (पुं), शुचि (पुं), मरीचि (पुंस्त्री), दीप्ति (स्त्री), धामन् (क्ली), केतु (पुं), घृणि (पुं), रश्मि (पुं), पृश्नि (पुंस्त्री), पाद (पुं), दीधिति (स्त्री), कर (पुं), द्युति (स्त्री), द्युत् (क्ली), रुच् (क्ली), विरोक (पुं), किरण (पुं), त्विषि (स्त्री), त्विष् (स्त्री), भास् (पुंस्त्री), प्रभा (स्त्री), वसु (पुं), गभस्ति (पुं), भानु (पुं), भा (स्त्री), मयूख (पुं), महस् (क्ली), छवि (स्त्री), विभा (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
रोचिस्
रोचिस्, शोचिस्, अभीशु, प्रद्योत, गभस्ति, रश्मि, घृणि, किरण, रुचि, रुच्, दीधिति, दीप्ति, द्युति, प्रभा, भा, विभा, भास्, उस्र, धामन्, वसु, केतु, मरीचि, प्रग्रह, उपधृति, वृष्णि, मयूख, अंशु, भानु, कर, पाद, विरोक, गो
रोचिः शोचिरभीशुः प्रद्योतगभस्तिरश्मिघृणिकिरणाः ।
रुचिरुग्दीधितिदीप्तिद्युतिप्रभाभाविभाभासः ॥ ३८ ॥
उस्रधामवसुकेतुमरीचिप्रग्रहोपधृतिवृष्णिमयूखाः ।
अंशुभानुकरपादविरोका गाव इत्यभिहितास्तु समानाः ॥ ३९ ॥
verse 1.1.1.38
page 0006
अर्चिस्
अर्चिस्, कीला, ज्वाला, वर्चस्, तेजस्, त्विष्, ज्योतिस्, हेति, द्युति, दीप्ति, रुच्, शिखा, प्रभा, रश्मि
अर्चिः कीला ज्वाला वर्चस्तेजस्त्विषस्तथा ज्योतिः ।
हेतिद्युतिदीप्तिरुचः शिखाप्रभारश्मयः समानार्थाः ॥ ६५ ॥
verse 1.1.1.65
page 0009
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
रुच्(चा) स्त्री रुच सम्प० क्विप् वा टप् । १ दींप्तौ, २ शो-सायां, ३ प्रकाशे, ४ शारिकाखगवाचि च शब्दर० ।
Capeller
German
1. रुच्, रु॑चते (°ति) scheinen, leuchten,
strahlen, prangen, jemd. (Gen. )o. Dat.)
gefallen
Gefallen finden an (Acc.).
p. p. रुचित leuchtend, glänzend, gefallend,
erwünscht. Caus. रोच॑यति, °ते
scheinen, leuchten lassen (auch Perf.
रुरोच)
entflammen, erhellen
jemd.
(Acc.) nach etw. (Dat.). Lust einflößen
Gefallen finden an (Acc.), gutheißen
(auch Med). ati weiter strahlen als
(Abl.), überstrahlen (Acc.). अभि leuchten
pragen, jemd. (Dat. o. Gen. ) gefallen
p. p. abhirucita erwünscht, angenehm,
gefällig. Caus. Gafallen finden an, gern
haben. प्र hervorleuchten, gefallen
Caus. Act. erleuchten, erhellen. प्रति
jemd. Acc. gefallen. वि scheinen,
leuchten, prangen, gefallen Caus.
erhellen, Gefallen finden an (Acc.).
2. रु॑च्
f.
 Helle, Glanz, Pracht, Farbe
Aussehen (adj.) —°)
auch = folg.
f.
रुच्॑ licht
f.
 रुचा Gefallen, Gutfinden.
Grassman
German
√ruc [Cu. 〔88〕, vgl. varc und Bugge in Ku. Zeitschr. 〔20, 3〕], 1〉 leuchten, scheinen, strahlen, glänzen [Page1171] von Feuer, Sonne, Sternen, Gold, Soma (u. s. w.)
2〉 etwas [A.] ausstrahlen, herbeistrahlen
3〉 leuchten lassen, scheinen lassen [A.], ebenso Caus.
4〉 Caus. erleuchten, erhellen [A.]
5〉 Int. hell leuchten.
Mit áti 1〉 hindurchleuchten
2〉 hindurchleuchten durch (tirás).
ā́ vgl. ā-roká.
úpa strahlend herbeikommen.
nís durch Glanz vertreiben [A.].
prá 1〉 hervorleuchten
2〉 leuchten lassen [A.] im Caus.
3〉 erleuchten, erhellen, so auch Caus.
práti entgegenstrahlen [A.].
ví 1〉 weithin leuchten, weithin sichtbar sein
2〉 leuchten lassen [A.]
3〉 erhellen [A.]. Caus. in den beiden letzten Bedeutungen und 4〉 Caus. rings erleuchten.
sám zugleich oder um die Wette scheinen mit [I.].
Stamm róca:
-ase 1〉 (agne) {443, 6} (sū́ras ná). — ví 1〉 (agne) {519, 6} (rukmás ná).
-ate 1〉 yás (rudrás) śukrás iva sū́rias, híranyam iva 〰 {43, 5}
śukrám tanúas {140, 11}
anyád (vápus) 〰 kṛṣṇám anyád {289, 11}
dhā́ma (mitrā́váruṇayos) {891, 5}. — ati 2〉 tirás dhánvā {1013, 2}. — ví 1〉 agnís {524, 4} (sū́ryas ná).
-ante 1〉 rocanā́ diví {6, 1}.
-ata [Co.] 1〉 dyaús {297, 17}.
roca:
-ase áti 1〉 (agne) {94, 7}. — ví 1〉 agne {198, 4}. — sám sū́rieṇa {629, 18} (uṣas).
-ate 1〉 pṛṣṭhám pruṣitásya (agnés) {58, 2}
agnís {188, 11}
{263, 7}
{663, 8}
{664, 21}
{306, 5} (rukmás ná)
{895, 2} (sū́ryas iva)
te ánīkam {307, 1}
táva arcís {663, 10}
dhā́rā sutásya {823, 1}. — ví 1〉 agnís {944, 3}
{263, 6}. — sám sū́rieṇa {714, 6} (SV. didyute).
-ante 1〉 diví tā́ras ná {1024, 2}.
-ata 1〉 ghṛtám rukmás ná {306, 6}.
-atām [3. s. Iv.] ví 1〉 aruṣás {869, 9}.
Impf. ároca (betont nur {263, 10}
{914, 7}):
-athās 1〉 agne {263, 10}.
-ata 1〉 agnís {368, 4}
{914, 7}
sū́ras, sū́rias {1025, 5}. — prá 1〉 agnís {263, 14}.
Perf. ruruc, ruroc:
-oca [3. s.] 1〉 vṛ́ṣṇas (agnés) ánīkam {301, 15} (dáme ā́).
-ucus 3〉 jyótis {312, 4}
ráthasya bhānúm {503, 2}. — nís (áhim) {623, 20} (agnáyas, sū́rias, sómas). — ví 2〉 tuā́m (agním) {948, 5} (bhṛ́gavas).
-ucús ví 2〉 yám (agním) {303, 1} (bhṛ́gavas).
-ucyās [Opt.] 3〉 surúcas {476, 4}.
-ucé [3. s.] 1〉 yás (agnís) {456, 5}.
-uce úpa (uṣā́s) yuvatís ná yóṣā {593, 1}. — prá 3〉 rocanā́ {295, 5} (uṣā́s).
-ucanta [Co.] 1〉 dasmā́s (devā́s) {351, 2}.
Aor. aroc:
-oci [3. s. me.] 1〉 (agnís) súar ná {526, 2}
netrī́ áhnām {593, 2}. [Page1172]
ruc, roc (vgl. Part.):
-oci [3. s. me.] prá 1〉 sū́ras {121, 6}.
Stamm des Caus. rocaya:
-at 3〉 arúcas {480, 4}. — 4〉 ródasī {236, 2}. — ví 2〉 uṣásas {798, 21}.
-a (-ā) 3〉 rúcas {721, 8}. — ví 2〉 jyótīṃṣi {748, 3}.
Impf. des Caus. árocaya (betont nur {775, 7}):
-as 3〉 sū́ryam {278, 2}
{707, 2}
{775, 7}.
-at 3〉 sū́ryam {623, 6}
{740, 5}
{749, 4}. — 4〉 mātárā {721, 3}. — prá 3〉 dyā́vā pṛthivī́ {143, 2}. — 2〉 ketúm áhnām {268, 4}.
-an 3〉 sū́ryam {649, 10}.
Aor. des Caus. árūruca (tonlos nur {797, 12}):
-at 3〉 uṣásas {795, 3}. — prá 3〉 ródasī {797, 12}. — ví 3〉 divás rocanā́ {797, 9}.
Stamm des Int. róruc siehe Part.
Part. rócamāna:
-as 1〉 índras {280, 3}
agnís {944, 4}
{519, 9}
sū́rias {578, 1}
(sómas) {823, 2}. — ví 1〉 {398, 2}.
-am ati 1〉 (agním) {877, 3}. — vi 1〉 (agním) {95, 2}
mahiṣásya dhā́ma {95, 9}.
-asya 1〉 (agnés) {829, 5}.
-ās [m.] 1〉 divorúcas {241, 5}. — práti mā {165, 12}.
-ā [f.] 1〉 (uṣā́s) {505, 2}.
-ām 1〉 uṣásam {115, 2}.
-ās [N. p. f.] 1〉 uṣásas {505, 1}.
-ās [A. p. f.] 1〉 uṣásas {310, 1}.
Part. Perf. rurukvás:
-ā́n 1〉 sū́ras ná {149, 3} (agnís).
rurucāná:
-ám 1〉 agním {236, 3}.
Part. Aor. rucāná:
-ás 1〉 vām ráthas {585, 1} (pavíbhis)
(agnís) {249, 6}. — 2〉 durmárṣam ā́yus {871, 8} (śriyé agnís).
-ā́s [N. p. f.] 1〉 uṣásas {347, 9}. — ví vidyútas ná {572, 13} (marútas).
Part. des Caus. rocáyat:
-an 3〉 rúcas {761, 5}. — pra 3〉 ródasī {787, 4}. — vi 4〉 (sómas) {751, 3}.
Part. des Int. rórucāna:
-as 5〉 agnís {297, 7}.
Verbale rúc (als Inf.):
-ucé 1〉 〰 jananta sū́riam {735, 2}.
Ausserdem erscheint dasselbe als selbständiges Substantiv, ferner mit der Bedeutung „leuchtend“ (1) in tanū-, divo-, puru-, puro-, su-rúc, und „herbeistrahlend“ (2) in vasurúc.
rúc, f. [von ruc], 1〉 Glanz, Licht
2〉 Glanz in bildlichem Sinne = Ansehen oder Wohlstand.
-ucā́ [I.] 1〉 {352, 1}
{776, 13}. _{776, 28}
{777, 27}
{823, 1}. — 2〉 {932, 4} (ugrā́, du.).
-ucā́-rucā {777, 2}.
-ucé 2〉 nas bhava {817, 5} (sákhā‿iva sákhye).
-úcas [N.] 1〉 pávamānasya {808, 24}
jātávedasas {1014, 3}.
-úcas [A.] 1〉 rocayā 〰 {721, 8}
rocáyan {761, 5}.
ruc,
Stamm roca:
-ate 1〉 agnís {148, 4}
Part. Aor. rucāná:
-ás 1〉 {480, 4}.
Burnouf
French
रुच् रुच्। रोचे 1
p. रुरुचे
f2.
रोचिष्ये
a1. अरोचिषि
a2. अरुचम्
pp.
रुचित। Luire, दिवि dans le ciel
briller, यदि स्त्री न
रोचाते si une épouse n'a pas
de beaux vêtements
plaire à qqn. [d. ou g.].
Qqf. se réjouir [briller de joie], i.
Cf. लोच्। Lat. luceo
gr.
λευϰός, λύχνος, etc.
रुच् रुच्
f.
 lumière
éclair
éclat, splendeur
beauté.
Eclat de la joie
désir.
Babil du perroquet, ramage
des oiseaux.
Qqf. pour ऋच्, le Ṛg-Veda.
Lat. lux.
रुचक a. brillant
beau
agréable.
Qqf. amer
tonique,
stomachique. -- S.
m.
 ornement, parure, brillant.
Dent.
Pigeon.
Citron. -- S.
n.
 parure, guirlande
collier de cheval.
Tout
objet de bon augure.
Drogue ou aliment stomachique
casse
ligneuse
embelia ribes (?)
sel
alcali
borax.
Le parfum nommé
रोचना।
रुचि
f.
 lueur, lumière, rayon
éclat
lustre, beauté.
Appétit, faim.
Désir, passion
attention portée sur un objet.
रुचित pp. de रुच्। -- A. beau, agréable. -- S.
n.
 ce qui
plaît
résolution, intention.
रुचिर a. (sfx. र) brillant
beau, agréable
doux
tonique, stomachique.
रुचिष्य a. (sfx. स्य) agréable
stomachique.
रुच्य a. (sfx. य)
brillant
agréable. -- S.
m.
 mari,
amant.
Stchoupak
French
१ रुच्-
{%rocate -ti
ruroca ruruce
arucat arociṣṭa
rociṣyate
%}
{%rocayati -te
rucita- rocitum %} -- briller, être lumineux, splendide, beau
sembler bon, plaire (à, gén. dat.)
trouver plaisir, se plaire, aimer
caus.
illuminer
faire se plaire, faire désirer
se plaire, aimer, approuver (dat.
acc.)
choisir pour (2 acc.)
a. v. plaisant
nt. exclamation prononcée dans
le Śrāddha.
२ रुच्-
f.
 éclat, lumière
beauté
couleur, nuance
ifc. ressemblance
fait de se plaire à
-आ-
f.
 plaisance.