रुचि (ruci)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 रुचि f.
  (-चिः-ची)
	 1. Light,  lustre.
	 2. Beauty,  appearance,  colour.
	 3.
Passion. 
	 4. Wish,  desire.
	 5. A ray of light.
	 6. Intent application
to any object or undertaking.
	 7. Hunger,  appetite.
	 8. Taste,  senti-
ment.
 E.
  रुच् to shine,  कि or ङीप् aff.
  

Capeller Eng

English

 रु॑चि f.
  light,  splendour,  beauty,  colour
 wish,  desire, 
pleasure in,  taste for (loc. ,  acc.
  w.
  प्रति,  infin. ,  or —°), 
appetite
 adj.  —° delighting in,  eager or longing for.  Abstr.  °ता†
f.
 ,  °त्व† n.
 

 रुचि॑ f.
  light,  splendour,  beauty,  colour
 wish,  desire, 
pleasure in,  taste for (loc. ,  acc.
  w.
  प्रति,  infin. ,  or —°), 
appetite
 adj.  —° delighting in,  eager or longing for.  Abstr.  °ता†
f.
 ,  °त्व† n.
 

Yates

English

 रुचि (चिः-ची) 2. 3.
f.
  Light
 beau-
ty
 passion
 desire
 intent
 ap-
plication
 hunger
 taste.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

रुचि 	-	 ruci 	-	 m.
  	-	 desire
रुचि 	-	 ruci 	-	 m.
  	-	 wish
रुचि 	-	 ruci 	-	 m.
  	-	 pleasure
रुचि 	-	 ruci 	-	 m.
  	-	 taste
रुचि 	-	 ruci 	-	 m.
  	-	 interest
रुचि 	-	 ruci 	-	 adj.
  	-	  pleasant
रुचि 	-	 ruci 	-	 adj.
  	-	  agreeable
रुचि 	-	 ruci 	-	 f.
  	-	  light
रुचि 	-	 ruci 	-	 f.
  	-	  splendour
रुचि 	-	 ruci 	-	 f.
  	-	  beauty
रुचि 	-	 ruci 	-	 f.
  	-	  liking
रुचि 	-	 ruci 	-	 f.
  	-	  zest
रुचि 	-	 ruci 	-	 f.
  	-	  colour
रुचि 	-	 ruci 	-	 f.
  	-	  lustre
रुचि 	-	 ruci 	-	 f.
  	-	  kind of coitus
रुचि 	-	 ruci 	-	 f.
  	-	  appetite
रुचि 	-	 ruci 	-	 f.
  	-	  kind of pigment
रुचि 	-	 ruci 	-	 f.
  	-	  relish

रुचि 	-	  ruci 	-	 f.
  	-	 relish
आस्वाद 	-	  AsvAda 	-	 m.
  	-	 relish
उपदंश 	-	  upadaMza 	-	 m.
  	-	 relish
आरागयति  { आरागय } 	-	  ArAgayati  { ArAgaya } 	-	 verb 	-	 relish
रसयति  { रस् } 	-	  rasayati  { ras } 	-	 verb 	-	 relish
स्वादते  { स्वद् } 	-	  svAdate  { svad } 	-	 verb 	-	 relish
स्वादति  { स्वद् } 	-	  svAdati  { svad } 	-	 verb 	-	 relish
सङ्गत  { स्वद् } 	-	  saGgata  { svad } 	-	 verb 1 	-	 relish
स्वादयति  { स्वद् } 	-	  svAdayati  { svad } 	-	 verb caus. 	-	 relish
प्रतिष्वादयति  { प्रतिष्वद् } 	-	  pratiSvAdayati  { pratiSvad } 	-	 verb caus. 	-	 relish
राकयति  { रक् } 	-	  rAkayati  { rak } 	-	 verb Intens. 	-	 relish
स्वादित 	-	  svAdita 	-	 adj.
  	-	 relished
रुचिकृत् 	-	  rucikRt 	-	 adj.
  	-	 relishing
अनभिलाष 	-	  anabhilASa 	-	 m.
  	-	  non-relish
स्वादुकार 	-	  svAdukAra 	-	 adj.
  	-	  causing relish
घृतप्रयस् 	-	  ghRtaprayas 	-	 adj.
  	-	 relishing ghee
आस्वादयति  { आस्वद् } 	-	  AsvAdayati  { Asvad } 	-	 verb caus. 	-	  eat with relish
रुचिकृत् 	-	  rucikRt 	-	 adj.
  	-	  causing a relish
सास्वाद्यते  { स्वाद् } 	-	  sAsvAdyate  { svAd } 	-	 verb Intens. 	-	 relish throughly
सास्वात्ति  { स्वाद् } 	-	  sAsvAtti  { svAd } 	-	 verb Intens. 	-	 relish throughly
आस्वादयति  { आस्वद् } 	-	  AsvAdayati  { Asvad } 	-	 verb caus. 	-	  eat with a relish
आस्वाद 	-	  AsvAda 	-	 m.
  	-	  eating with a relish
स्वादव 	-	  svAdava 	-	 n.
  	-	  agreeable taste or relish
सूपसिद्ध 	-	  sUpasiddha 	-	 adj.
  	-	  made savoury or relishable
रुचिकर 	-	  rucikara 	-	 adj.
  	-	  causing an appetite or relish
खर्जिका 	-	  kharjikA 	-	 f.
  	-	 relish that provokes drinking
चक्षण 	-	  cakSaNa 	-	 n.
  	-	  eating a relish to promote drinking
सन्धान 	-	  sandhAna 	-	 n.
  	-	  kind of relish eaten to excite thirst
एकरस 	-	  ekarasa 	-	 adj.
  	-	 relishing or finding pleasure in only one thing or person

 
   रुचि  ruci f.
   zest   
   उन्मद  unmada m.
   zest      
            

Wilson

English

 रुचि
f.
  (-चिः-ची)
1 Light,  lustre.
2 Beauty.
3 Passion. 
4 Wish,  desire.
5 A ray of light.
6 Intent application to any object or undertaking.
7 Hunger,  appetite.
8 Taste,  sentiment.
E.
  रुच् to shine,  कि aff.
  

Apte

English

रुचिः [ruciḥ],  (-ची f.
 ) [रुच्-कि वा ङीप्]

Light,  lustre,  splendour,  brightness
 वियद्व्यापी तारागणगुणित फेनोद्गमरुचिः Śi.vamahimna 17
 रुचिमिन्दुदले करोत्यजः परिपूर्णेन्दुरुचिर्महीपतिः Śi.*
  16.71
 R.*
  5.67
 Me.*
  15.

A ray of light
 as in रुचिभर्तृ q. v. 

Appearance,  colour,  beauty (usually at the end of comp.
 )
 पटलं बहिर्बहलपङ्करुचि Śi.*
  9.19
 सिन्दूरैः कृतरुचयः सहेमकक्ष्याः Ki.*
  7.8.

Taste,  relish
 as in रुचिकर.

Zest,  hunger,  appetite.

Wish,  desire,  pleasure
 स्वरुच्या 'at will or pleasure.'

Liking,  taste
 विमार्गगायाश्च रुचिः स्वकान्ते Bv.*
  1.125 'liking or love'
 न स क्षितीशो रुचये बभूव
 R.*
  6.44
 भिन्नरुचिर्हि लोकः 3
 नाट्यं भिन्नरुचेर्जनस्य बहुधाप्येकं समाराधनम् M.*
  1.4
 oft
 . in comp.
  in the sense of 'indulging in',  'devoted or addicted to'
 हिंसारुचेः Māl.
 5.29
 अर्थरुचेः Mu.*
  1.

Passion,  close application to any object.

A kind of yellow pigment (गोरोचना).

A kind of coitus. m.
   N.
  of a प्रजापति
 जातो रुचेरजनयतसुयमान् सुयज्ञः Bhāg.*
  2.7.2. Comp.
   -करa. 

tasteful,  savoury,  palatable.

exciting desire
 रुचिकरमपि नार्थवद् बभूव Ki.*
  1.62.

stomachic,  tonic.-धामन् m.
  the sun.  -प्रद a.
  appetizing. -फलम् a pear.-भर्तृ m.
 

the sun
 रुचिभर्तुरस्य विरहाधिगमात् Śi.*
  9.17.

a husband.

Apte 1890

English

 रुचिः(ची) f. [रुच्-कि वा ङीप्] 1 Light,  lustre,  splendour,  brightness
 रुचिमिंदुदले करोत्यजः परिपूर्णंदुरुचिर्महीपतिः Śi. 16. 71
 R. 5. 67
 Me. 15. 
2 A ray of light
 as in रुचिभर्तृ q. v. 
3 Appearance,  colour,  beauty (usually at the end of comp.)
 पटलं बहिर्बहलपंकरुचि Śi. 9. 19. 
4 Taste,  relish
 as in रुचिकर. 
5 Zest,  hunger,  appetite. 
6 Wish,  desire,  pleasure
 स्वरुच्या ‘at will or pleasure. 
7 Liking,  taste
 विमार्गगायाश्च रुचिः स्वकांते Bv. 1. 125 ‘liking or love’
 न स क्षितीशो रुचये बभूव
 भिन्नरुचिर्हि लोकः R. 6. 30
 नाट्यं भिन्नरुचेर्जनस्य बहुधाप्येकं समाराधनं M. 1. 4
 oft. in comp. in the sense of ‘indulging in’,  ‘devoted or addicted to’
 हिंसारुचेः Māl. 5. 29. 
8 Passion,  close application to any object 
9 A kind of yellow pigment ( गोरोचना). 
Comp. 
कर a. {1} tasteful,  savoury,  palatable. {2} exciting desire. {3} stomachic,  tonic. 
धामन् m. the sun. 
भर्तृ m. {1} the sun
 Śi. 9. 17. {2} a husband. 

Monier Williams Cologne

English

 रु॑चि f.
  (रुचि॑,  MaitrS.
 ) light,  lustre,  splendour,  beauty,  AV.
   &c.
   &c.
  

 colour,  Kāv.
 

 liking,  taste,  relish,  pleasure,  appetite,  zest,  AV.
   &c.
   &c.
   (ifc.  taking pleasure in,  desirous of,  longing for
 with loc.
  ,  प्रति inf.
   or comp. 
 रुचिं-√ दा or रुचये-√ भू,  to please
 रुचिम् आ-√ वह्,  with dat.
 ,  to excite a desire for
 रुच्या or स्व-रुच्या,  at pleasure,  at will)

 a kind of coitus,  L.
 

 a kind of pigment (=  रोचना),  L.
 

 N.
  of an Apsaras,  MBh.
  

 of the wife of Devaśarman,  ib.

 रु॑चि m.
  N.
  of a Prajā-pati (the husband of Ākūti and father of Yajña or Su-yajña and of Manu Raucya),  Pur.
 

 of a son of Viśvāmitra,  MBh.
  

 of a king,  VP.
  

 रु॑चि mfn.
   pleasant,  agreeable (=  रुचिर),  R.
 

Monier Williams 1872

English

 रुचि,  इस्,  f. light,  lustre,  brightness,  splendor,  beauty
a ray of light
 colour
 appearance
 liking,  taste,  re-
lish,  zest,  appetite,  hunger
 wish,  desire,  pleasure, 
(रुच्या,  with pleasure,  willingly)
 passion
 inclina-
tion,  taste for,  liking for,  (at the end of comps. in
the sense ‘having a taste or liking for, ’ cf. मांस-
र्°,  हिंसा-र्°)
 intent application to any object
 (in
erotic works) epithet of a particular kind of lover's
embrace
 a kind of yellow pigment (= गो-रोचना)
N. of an Apsaras
 of the wife of Deva-śarman
 (इस्), 
m.,  N. of a Prajā-pati,  the husband of Ākūti and
father of Yajña or Su-yajña and of Manu Raucya
of a son of Viśvā-mitra
 of a king
 (इस्,  इस्,  इ), 
pleasing,  pleasant,  agreeable (= रुचिर).
—रुचि-
कर,  अस्,  आ or ई,  अम्,  causing pleasure,  entertaining, 
diverting,  amusing,  exciting desire
 causing an appe-
tite or relish,  tasteful,  savoury,  sapid,  appetizing, 
stomachic
 (अस्),  m.,  N. of a son of Keśava.
—रुचि-
कृत्,  त्,  त्,  त्,  causing a relish,  relishing.
—रुचि-ता,  f.
or रुचि-त्व,  अम्,  n. the having a taste or liking for, 
taking pleasure in (at the end of comps.,  cf. स-
मान-रुचि-ता,  हिंसा-रुचि-त्व)
 desire,  interest, 
(आरम्भ-रुचि-ता,  engaging in enterprises from
mere liking or from interested motives,  having a
taste for new enterprises.)
—रुचि-दत्त,  अस्,  m., 
N. of a commentator on the Tattva-cintā-maṇi-
prakāśa.
—रुचि-देव,  अस्,  m. a proper N.
—रुचि-
धामन्,  आ,  आ,  अ,  having light for an abode
 (अ), 
n. the abode of light (epithet of the sun).
—रुचि-
नाथ,  अस्,  m.,  N. of an author.
—रुचि-पति,  इस्, 
m.,  N. of a commentator on the Anarghya-rāghava.
—रुचि-पर्वन्,  आ,  m. a proper N.
—रुचि-प्रद, 
अस्,  आ,  अम्,  giving an appetite,  appetizing.
—रुचि-
प्रभ,  अस्,  m.,  N. of a Daitya.
—रुचि-फल,  अम्, 
n. a kind of fruit (= अमृताह्व).
—रुचि-भर्तृ, 
ता,  m. ‘lord or bearer of light, ’ the sun
 ‘lord or
cherisher of pleasure, ’ a husband.
—रुचि-रुचि in
रुचि-रुचे रोचनम्,  N. of a Sāman.
—रुचि-वह, 
अस्,  आ,  अम्,  bringing light.
—रुचि-सम्प्रकॢप्त, 
अस्,  आ,  अम्,  prepared with good taste.

Macdonell

English

 रुचि rúc-i (or í),  f.
  light,  lustre
 splendour,  🞄beauty
 colour
 liking,  taste,  fondness,  for 🞄(lc.,  prati,  inf. ,  —°)
 appetite
 —°,  a.
  fond of,  🞄indulging in,  addicted to,  eager for: in.  rucyā,  according to desire,  at will or pleasure
 🞄-ṃ dā,  please any one (g.)
 -m vah,  produce 🞄[Page256-1] 🞄a liking for (d.)
 a-ye bhū,  please any 🞄one (g.).

Benfey

English

 रुचि (and रुची),  रुच् + ई,  f.
 
 1. Light, 
Vikr. d. 48 (च्ĭ)
 splendour,  19,  9 (ची).
 2. A ray of light.
 3. Beauty, 
Bhāṣāp. 1,  a (at the end of a comp. adj.
 ).
 4. Appearance,  Śiś. 9,  19 (at the end
of a comp. adj.
 ).
 5. Wish,  desire,  Śiś.
9,  17
 pleasure,  Pāṇ. 1,  4,  33.
 6.
Passion. 
 7. Intent application to any
object.
 8. Hunger.
 9. Taste,  Pañc.
iii. d. 259 (च्ĭ)
 pleasure,  Rājat. 5,  1
(च्ĭ).
 -- Comp.
 
उष्ण-,  m.
  the sun,  Śiś.
9,  1. दण्ड-रुचि,  adj.
  inclined to se-
verity,  Pañc. 91,  18.
प्रतिग्रह-,  adj.
 
eager to take a gift,  Man.  4,  190.
मांस-,  adj.
  liking flesh,  Hit. 42,  7, 
M.M.
विशेष-विक्रम-,  adj.
  desiring
to attack the pre-eminently powerful, 
Bhartṛ. 2,  27.
संसर्ग-,  adj.
  liking
intercourse (with),  Pañc. iii. d. 259.
स्फुरित-,  adj.
  having a trembling (glit-
tering) splendour,  Megh. 15.
स्व-,  adj.
 
1. wilful. 2. self-willed,  uncontrolled.

Apte Hindi

Hindi

रुचिः
स्त्री*
  - रुच् + कि
"प्रकाश,  कान्ति,  आभा,  उज्ज्वलता"

रुचिः
स्त्री*
  - -
प्रकाश किरण

रुचिः
स्त्री*
  - - "छबि,  रङ्ग,  सौन्दर्य बहुधा समास के अन्त में"
"आज्ञालंङ्घनं, नियमलङ्घनम् आदि"

रुचिः
स्त्री*
  - - "स्वाद,  मज़ा"
"प्रणिपातलङ्घनम् प्रमार्ष्टुकामा @ वि*३,  @ मालवि*३/२२"

रुचिः
स्त्री*
  - -
"सुस्वाद,  भूख,  क्षुधा"

रुचिः
स्त्री*
  - - "कामना,  इच्छा,  खुशी"
जैसा कि आतपलङ्घनम् में

रुचिः
स्त्री*
  - -
"अभिरुचि,  स्वाद"

रुचिः
स्त्री*
  - -
"प्रणयोन्माद,  किसी की बात में लवलीनता"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

रुचि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಕಾಶ /ಬೆಳಕು
निष्पत्तिः - > रुच (दीप्तावभिप्रेतौ च) - "इन्" (उ० ४-११९)
रुचि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಂತಿ /ಪ್ರಭೆ
प्रयोगाः - > "रुचिमासने रुचिरधाम्नि बिभ्रतावलधुन्यथ न्य्षदतां नृपाच्युतौ"
उल्लेखाः - > माघ० १३-६४
रुचि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಿರಣ /ಮರೀಚಿ
प्रयोगाः - > "रुचिभर्तुरस्य विरहधिगमादिति सन्ध्ययापि सपदि व्यगमि"
उल्लेखाः - > माघ० ९-१७
रुचि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಪೇಕ್ಷೆ /ಇಚ್ಛೆ /ಆಸೆ
प्रयोगाः - > "रुचिकरमपि नार्थवद्बभूव स्तिमितसमाधिशुचौ पृथातनूजे"
उल्लेखाः - > किरा० १०-६२
रुचि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಷ್ಟ /ಅಭಿರುಚಿ /ಪ್ರೀತಿ
प्रयोगाः - > "त्रैगुण्योद्भवमत्र लोकचरितं नानारसं दृश्यते नाट्यं बिन्नरुचेर्जनस्य बहुधाप्येकं समाराधनम्"
उल्लेखाः - > माल० १-४
रुचि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನುರಾಗ /ಪ್ರೇಮ /ಪ್ರೀತಿ
रुचि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಸಕ್ತಿ
रुचि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೋರೋಚನ
रुचि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರುಚಿ /ಸವಿ
रुचि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಲ್ಲುಗಳು ಕಾಣುವಂತೆ ನಗುವುದು
विस्तारः - > "रुचिः स्त्री हसितं दृष्टदन्ते विहसितं श्रुते" - वैज०
रुचि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಸಿವು /ಊಟದ ಬಯಕೆ
विस्तारः - > "रुचिः स्त्री दीप्तौ शोभायामभिष्वङ्गाभिलाषयोः" - मेदि०

L R Vaidya

English

 ruci {% f. %} 1. Light,  brightness,  splendour,  बर्हेणेव स्फुरितरुचिना गोपवेशस्य विष्णोः Megh.i.15
a ray of light,  Sis.ix.17
beauty,  appearance,  colour,  नूतनजलधररुचये गोपवधूटीदुकूलचोराय Bh.P.
wish,  desire,  pleasure
liking,  taste,  नाट्यं भिन्नरुचेर्जनस्य बहुधा ह्येकं समाराधनम् Mal.i.,  भिन्नरुचिर्हि लोकः R.ii.30
hunger
close application to any object,  passion.

Bopp

Latin

 रुचि f. (r. रुच् s. इ)
1) id. MEGH. 15.
2) desiderium,  ap-
petitus. HIT. 19. 15.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

रुचि
स्त्री
रुचि,  दीप्ति,  स्वेच्छा
स्पष्टप्राज्ञौ मतौ व्यक्तौ दीप्तिः स्वेच्छा तथा रुचिः ।
verse 3.1.1.24
page 0015

Lanman

English

 rúci,  f. pleasure. [√ruc,  216. 2.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 रुचि f. ° = सम्यग्दर्शन,  S I,  276,  5.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  स्वादः,  रुचि
noun
 
खाद्यपदार्थस्य रसग्रहणानुभवः।
 "ज्वरात् तस्य मुखस्य स्वादः निर्गतः।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dga' ba
१) अभिरत २) ३) आनन्द ४) आमोद ५) आराम ६) उदग्र ७) उद्विग्नप्राप्त ८) कान्त ९) कौतुक १०) चित्तोल्लास ११) तुष्ट १२) तुष्टि १३) तृष्णा १४) तोष १५) तोषण १६) धृति १७) नन्द १८) १९) नन्दन २०) नन्दिन् २१) प्रणय २२) प्रमद २३) प्रमुदिता २४) प्रमोद २५) प्रसाद २६) प्रामोद्य २७) प्रिय २८) प्रीति २९) प्रेमन् ३०) भक्त ३१) मदन ३२) मुदित ३३) मुदिता ३४) मोद ३५) रत ३६) रति ३७) रभस ३८) रमण ३९) रमति ४०) रम्य ४१) रस ४२) रसिक ४३) रहस् ४४) रामता ४५) रुचि ४६) शौण्ड ४७) संतुष्ट ४८) संतोष ४९) संभोग ५०) सुख ५१) स्पृहा ५२) हर्ष ५३) हृष्ट ५४) हृष्टि ५५)

mngon par chags
रुचि

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
रोचिरुस्ररुचिशोचिरंशुगो ज्योतिरर्चिरुपधृत्यभीशवः ।
प्रग्रहः शुचिमरीचिदीप्तयो धामकेतुघृणिरश्मिपृश्नयः ॥ ९९ ॥
पाददीधितिकरद्युतिद्युतो रुग्विरोककिरणत्विषित्विषः ।
भाःप्रभावसुगभस्तिभानवो भा मयूखमहसी छविर्विभा ॥ १०० ॥
-wordlist-
 
रोचिस् (क्ली),  उस्र (पुं),  रुचि (स्त्री),  शोचिस् (क्ली),  अंशु (पुं),  गो (पुंस्त्री),  ज्योतिस् (क्ली),  अर्चिस् (स्त्रीक्ली),  उपधृति (पुं),  अभीशु (पुं),  प्रग्रह (पुं),  शुचि (पुं),  मरीचि (पुंस्त्री),  दीप्ति (स्त्री),  धामन् (क्ली),  केतु (पुं),  घृणि (पुं),  रश्मि (पुं),  पृश्नि (पुंस्त्री),  पाद (पुं),  दीधिति (स्त्री),  कर (पुं),  द्युति (स्त्री),  द्युत् (क्ली),  रुच् (क्ली),  विरोक (पुं),  किरण (पुं),  त्विषि (स्त्री),  त्विष् (स्त्री),  भास् (पुंस्त्री),  प्रभा (स्त्री),  वसु (पुं),  गभस्ति (पुं),  भानु (पुं),  भा (स्त्री),  मयूख (पुं),  महस् (क्ली),  छवि (स्त्री),  विभा (स्त्री)

--source--
 
बुभुक्षायामशनाया जिघत्सा रोचको रुचिः ।
-wordlist-
 
बुभुक्षा (स्त्री),  अशनाया (स्त्री),  जिघत्सा (स्त्री),  रोचक (पुंक्ली),  रुचि (स्त्री)

अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्

Sanskrit

--source--
 
जीरे जीरणजरणौ हिङ्गौ तु भूतनाशनम् ।
अगूढगन्धमत्युग्रं लिप्सौ लालसलम्पटौ ॥ १०२ ॥
लोलो लिप्सा तु धनाया रुचिरीप्सा च कामना ।
-wordlist-
 
जीरण (पुं),  जरण (पुं),  भूतनाशन (क्ली),  अगूढगन्ध (क्ली),  अत्युग्र (क्ली),  लालस (पुं),  लम्पट (पुं),  लोल (पुं),  धनाया (स्त्री),  रुचि (स्त्री),  ईप्सा (स्त्री),  कामना (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

रोचिस्
रोचिस्,  शोचिस्,  अभीशु,  प्रद्योत,  गभस्ति,  रश्मि,  घृणि,  किरण,  रुचि,  रुच्,  दीधिति,  दीप्ति,  द्युति,  प्रभा,  भा,  विभा,  भास्,  उस्र,  धामन्,  वसु,  केतु,  मरीचि,  प्रग्रह,  उपधृति,  वृष्णि,  मयूख,  अंशु,  भानु,  कर,  पाद,  विरोक,  गो
रोचिः शोचिरभीशुः प्रद्योतगभस्तिरश्मिघृणिकिरणाः ।
रुचिरुग्दीधितिदीप्तिद्युतिप्रभाभाविभाभासः ॥ ३८ ॥
उस्रधामवसुकेतुमरीचिप्रग्रहोपधृतिवृष्णिमयूखाः ।
अंशुभानुकरपादविरोका गाव इत्यभिहितास्तु समानाः ॥ ३९ ॥
verse 1.1.1.38
page 0006

इच्छा
इच्छा,  वाञ्छा,  स्पृहा,  काङ्क्षा,  कामना,  ईप्सा,  रुचि,  आशंसा
इच्छा वाञ्छा स्पृहा काङ्क्षा कामनेप्सा रुचिस्तथा ।
आशंसा चेति तुल्यार्था निश्चितं नियतं स्मृतम् ॥ ७१० ॥
verse 4.1.1.710
page 0082

नाममाला

Sanskrit

दीधिति,  भानु,  उस्र,  अंशु,  गभस्ति,  किरण,  कर,  पाद,  रुचि,  मरीचि,  भास्,  तेजस्,  अर्चिस्,  गो,  द्युति,  प्रभा,  दीप्ति,  ज्योतिस्,  महस्,  धामन्,  रश्मि,  ऊर्ज,  विभावसु
दीधितिर्भानुरुस्रोंऽशुर्गभस्तिः किरणः करः ।
पादो रुचिर्मरीचिर्भास्तेजोऽर्चिर्गौर्द्युतिः प्रभा ॥ ४५ ॥
दीप्तिर्ज्योतिर्महो धाम रश्मिरूर्जो विभावसुः ।
verse 0.1.1.45
page 0023

Mahabharata

English

Ruci^1,  a son of Viśvāmitra. § 721b (Viśvāmitrop.): XIII,  4,  251 (only C.,  B. has ṛshiḥ).

Ruci^2,  an Apsaras. § 731b (Ashṭāvakra-Diksaṃv.): XIII,  19,  1424 (danced in the palace of Kubera).

Ruci^3,  wife of Devaśarman. § 743b (Vipulop.): XIII,  40,  2263,  2269,  2286,  2291
 41,  2310
 42,  2347 (ºyā bhaginyā),  2350,  2352,  2354,  2373
 43,  2378 (Vipula protected R. against Indra).

पुराणम्

English

रुचि १ / RUCI I. A celestial maid of Alakāpurī. This celestial maid danced in the Palace of kubera on the occasion of the visit of aṣṭāvakra. (M.B. anuśāsana parva,  Chapter 19,  Stanza 44).

रुचि २ / RUCI II. A son of brahmā and a prajāpati. This prajāpati married ākūti the daughter of manu Svāyambhuva. A son and a daughter were born to ruci of ākūti. The son was the incarnation of viṣṇu. He was named yajña. The daughter who was incarnation of Mahālakṣmī was named dakṣiṇā. yajña was brought up in the hermitage of Svāyambhuva and dakṣiṇā grew up in the hermitage of ruci. When they grew up yajña married dakṣiṇā. Twelve sons,  named Toṣa,  Santoṣa,  Pratoṣa,  bhadra,  śānti,  Iḍaspati,  Idhma,  kavi,  vibhu,  vahni,  sudeva and Rocana,  were born to the couple. In the time of manu Svāyambhuva these twelve were called the tuṣitas,  a group of devas (gods).

रुचि ३ / RUCI III. The wife of the hermit named devaśarmā. (For detailed story see under vipula).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 रुचिः,  स्त्री,
   (रुच्यते इति । रुच् + “इगुपधात्कित् ।” उणा० ४ । ११९ । इति इन् । सचकित् ।) अभिष्वङ्गः । अनुरागः । आशक्तिर्वा ।स्पृहा । (यथा,  किराते । १० । ६२ ।“रुचिकरमपि नार्थवद्बभूवस्तिमितसमाधिशुचौ पृथातनूजे ॥
”“अम्लो रुचिकरो हृद्यः प्रीणनो वह्निदीपनः ॥
”इति वैद्यकराजवल्लभे द्रव्यगुणव्याख्यायाम् ॥
)अभिलाषः । गभस्तिः । किरणः । इत्यमर-भरतौ ॥
 शोभा । इति मेदिनी ॥
 (यथा, रघुः । ५ । ६७ ।“लक्ष्मीर्विनोदयति येन दिगन्तलम्बीसोऽयि त्वदाननरुचिं विजहाति चन्द्रः ॥
”)बुभुक्षा । इति हेमचन्द्रः ॥
 गोरोचना । इतिराजनिर्घण्टः ॥
 आलिङ्गनविशेषः । तल्लक्षणंयथा । नायिकाया नायकस्य संमुखे जान्वो-रुपर्य्युपविश्य वक्षसि वक्षो दत्त्वा यदवस्थानम् ।इति कामशास्त्रम् ॥

 रुचिः,  पुं,
   (रोचते शोभते इति । रुच् + इन् ।सच कित् ।) प्रजापतिविशेषः । स च रौच्य-मनुपिता । यथा,  --मार्कण्डेय उवाच ।“रुचिः प्रजापतिः पूर्व्वं निर्म्ममो निरहङ्कृतिः ।यत्रास्तमितशायी च चचार पृथिवीमिमाम् ॥
अनग्निमनिकेतन्तमेकाहावसथाश्रयम् ।विमुक्तसङ्गं तं दृष्ट्वा प्रोचुः स्वपितरो मुनिम् ॥
पितर ऊचुः ।वत्स कस्मात् त्वया पुण्यो न कृतो दारसंग्रहः ।स्वर्गापवर्गहेतुत्वाद्बन्धस्तेनानिशं विना ॥
गृही समस्तदेवानां पितॄणाञ्च तथार्हणाम् ।ऋषीणामतिथीनाञ्च कुर्ब्बन् लोकानुपाश्नुते ॥
स्वाहोच्चारणतो देवान् स्वधोच्चारणतः पितॄन् ।विभजन्नन्नदानेन भूताद्यानतिथीनपि ॥
स त्वं दैवादृणाद्बन्धं बन्धमस्मदृणादपि ।आवाप्नोषि मनुष्यर्षिभूतेभ्यश्च दिने दिने ॥
अनुत्पाद्य सुतान् देवानसन्तर्प्य पितॄंस्तथा ।भूतादींश्च कथं मौढ्यात् सुगतिं गन्तुमिच्छसि ॥
रुचिरुवाच ।परिग्रहोऽतिदुःखाय पापायाधोगतेस्तथा ।भवत्यतो मया पूर्व्वं न कृतो दारसंग्रहः ॥
प्रक्षाल्यतेऽनुदिवसं यदात्मा निष्परिग्रहैः ।ममत्वपङ्कदिग्धोऽपि चिन्ताम्भोभिर्व्वरं हि तत् ॥
”इत्यादि ॥
पितर ऊचुः ।“युक्तं प्रक्षालनं कर्त्तुमात्मनो नियतेन्द्रियैः ।किन्तु लेपाय मार्गोऽयं यत्र त्वं पुत्त्र वर्त्तसे ॥
”इत्यादि ॥
 * ॥
मार्कण्डेय उवाच ।“स तेन पितृवाक्येन भृशमुद्बिग्नमानसः ।कन्याभिलाषी विप्रर्षिः परिबभ्राम मेदिनीम् ॥
कन्यामलभमानोऽसौ पितृवाक्याग्निदीपितः ।चिन्तामवाप महतीमतीवोद्विग्नमानसः ॥
किं करोमि क्व गच्छामि कथं मे दारसंग्रहः ।क्षिप्रं भवेत् पितॄणां यो ममाभ्युदयकारकः ॥
इति चिन्तयतस्तस्य मतिर्जाता महात्मनः ।तपसाराधयाम्येनं ब्रह्माणं कमलोद्भवम् ॥
ततो वर्षशतं दिव्यं तपस्तेपे स वैधसम् ।दिदृक्षुः सुचिरं कालं रुचिर्नियममास्थितः ॥
ततः स्वन्दर्शयामास ब्रह्मा लोकपितामहः ।उवाच च प्रसन्नोऽस्मीत्युच्यतामभिवाञ्छितम् ॥
ततोऽसौ प्रणिपत्याह ब्रह्माणं जगतः पतिम् ।पितॄणां वचनात्तेन यत् कर्त्तुमभिवाञ्छितम् ॥
ब्रह्मा चाह रुचिं विप्रं श्रुत्वा तस्याभिवाञ्छि-तम् ।प्रजापतिस्त्वं भविता सष्टव्या भवता प्रजाः ॥
सृष्ट्वा प्रजाः सुतान् विप्र समुत्पाद्य क्रियास्तथा ।कृत्वा हृताधिकारस्त्वं ततः सिद्धिमवाप्स्यसि ॥
स त्वं यथोक्तं पितृभिः कुरु दारपरिग्रहम् ।कामञ्चेममभिध्याय क्रियतां पितृपूजनम् ॥
त एव तुष्टाः पितरः प्रदास्यन्ति तवेप्सितम् ।पत्नीं सुतांश्च सन्तुष्टाः किं न दद्युः पितामहाः ॥
मार्कण्डेय उवाच ।इत्यृषिर्व्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः ।नद्या विविक्ते पुलिने चकार पितृतर्पणम् ॥
तुष्टाव च पितॄन् विप्रः स्तवैरेभिरथादृतः ।एकाग्रः प्रयतो भूत्वा भक्तिनम्रात्मको रुचिः ॥
”रुचिकृतपितृस्तोत्रं यथा,  --रुचिरुवाच ।“नमस्येऽहं पितॄन् भक्त्या ये वसन्त्यधिदेवतम् ।देवैरपि हि तर्प्यन्ते ये श्राद्धेषु स्वधोत्तरैः ॥
नमस्येऽहं पितॄन् स्वर्गे ये तर्प्यन्ते महर्षिभिः ।श्राद्धैर्मनोमयैर्भक्त्या भुक्तिमुक्तिमभीप्सुभिः ।नमस्येऽहं पितॄन् स्वर्गे सिद्धाः सन्तर्पयन्ति यान् ।श्राद्धेषु दिव्यैः सकलैरुपहारैरनुत्तमैः ॥
नमस्येऽहं पितॄन् भक्त्या येऽर्च्यन्ते गुह्यकैर्दिवि ।तन्मयत्वेन वाञ्छद्भिरृद्धिमात्यन्तिकीं पराम् ॥
नमस्येऽहं पितॄन् मर्त्यैरर्च्यन्ते भुवि ये सदा ।श्राद्धेषु श्रद्धयाभीष्टलोकपुष्टिप्रदायिनः ॥
नमस्येऽहं पितॄन् विप्रैरर्च्यन्ते भुवि ये सदा ।वाञ्छिताभीष्टलाभाय प्राजापत्यप्रदायिनः ॥
नमस्येऽहं पितॄन् विप्रैरर्च्यन्तऽरण्यवासिभिः ।वन्यैः श्राद्धैयताहारैस्तपोनिर्द्धूतकल्मषैः ॥
नमस्येऽहं पितॄन् विप्रैर्नैष्ठिकव्रतधारिभिः ।ये संयतात्सभिर्नित्यं सन्तर्प्यन्ते समाधिभिः ।नमस्येऽहं पितॄन् श्राद्धेराजन्यास्तर्पयन्ति यान् ।कव्यैरशेषैर्विधिवल्लोकद्वयफलप्रदान् ॥
नमस्येऽहं पितॄन् वैश्यैरर्च्यन्ते भुवि ये सदा ।स्वकर्म्माभिरतैर्नित्यं पुष्पधूपान्नवारिभिः ॥
नमस्येऽहं पितॄन् श्राद्धे ये शूद्रैरपि भक्तितः ।सन्तर्प्यन्ते जगत्यस्मिन् नाम्ना ख्याताः सुका-लिनः ॥
नमस्येऽहं पितॄन् श्राद्धे पाताले ये महासुरैः ।सन्तर्प्यन्ते स्वधाहारास्त्यक्तदम्भमदैः सदा ॥
नमस्येऽहं पितॄन् श्राद्धैरर्च्यन्ते ये रसातले ।भोगैरशेषैर्विवि धैर्नागैः कामानभीप्सुभिः ॥
नमस्येऽहं पितॄन् श्राद्धे सर्पैः सन्तर्पितान् सदातत्रैव विविधैर्म्मन्त्रैर्भोगसम्पत्समन्वितैः ॥
पितॄन्नमस्ये निवसन्ति साक्षाद्ये देवलोकेऽथ महीतले वा ।तथान्तरीक्षे च सुरादिपूज्या-स्ते संप्रतीच्छन्तु मयोपनीतम् ॥
पितॄन्नमस्ये परमाणुभूताये वै विमाने निवसन्त्यमूर्त्ताः ।यजन्ति यानस्तमला मनोभि-र्योगीश्वराः क्लेशविमुक्तिहेतून् ॥
पितॄन्नमस्ये दिवि ये च मूर्त्ताःस्वधामुजः काभ्यफलाभिसन्धौ ।प्रदानशक्ताः सकलेप्सितानांविमुक्तिदा येऽनभिसंहितेषु ॥
तृप्यन्तु तेऽस्मिन् पितरः समस्ताइच्छावतां ये प्रदिशन्ति कामान् ।सुरत्वमिन्द्रत्वमतोऽधिकं वावस्वात्मजान् क्ष्मामवलां गृहाणि ॥
सूर्य्यस्य ये रश्मिषु चन्द्रविम्बेशुक्ले विमाने च सदा वसन्ति ।तृप्यन्तु तेऽस्मिन् पितरोऽन्नतोयै-र्गन्धादिना पुष्टिमतो व्रजन्तु ॥
येषां हुतेऽग्नौ हविषा च तृप्ति-र्ये भुञ्जते विप्र शरीरसंस्थाः ।ये पिण्डदानेन मुदं प्रयान्तितृप्यन्तु तेऽस्मिन् पितरोऽन्नतोयैः ॥
ये खड्गमांसेन सुरैरभीष्टैःकृष्णैस्तिलैर्दैत्यमहोरगैश्च ।कालेन शाकेब महर्षिवर्य्यैःसंप्रीणितास्ते मुदमत्र यान्तु ॥
कव्यान्यशेषाणि च यान्यभीष्टा-न्यतीव येषाममरार्च्चितानाम् ।तेषान्तु सान्निध्यमिहास्तु पुष्प-गन्धादिभोज्येषु मयाहृतेषु ॥
दिने दिने ये प्रतिगृह्णतेऽर्च्चांमासान्तपूज्या भुवि येऽष्टकासु ।ये वत्सरान्तेऽभ्युदये च पूज्याःप्रयान्तु ते मे पितरोऽत्र तुष्टिम् ॥
पूज्या द्बिजानां कुमुदेन्दुभासोये क्षत्त्रियाणाञ्च नवार्कवर्णाः ।तथा विशां ये कनकावदातानीलीनिभाः शूद्रजनस्य ये च ॥
तेऽस्मिन् समस्ता मम पुष्पगन्ध-धूपान्नतोयादिनिवेदनेन ।तथाग्निहोमेन च यान्तु तृप्तिंसदा पितृभ्यः प्रणतोऽस्मि तेभ्यः ॥
ये देवपूर्व्वाण्यतितृप्तिहेतो-रश्नन्ति कव्यानि शुभाहृतानि ।तृप्ताश्च ये भूतिसृजो भवन्तितृप्यन्तु तेऽस्मिन् प्रणतोऽस्मि तेभ्यः ॥
रक्षांसि भूतान्यसुरांस्तथोग्रान्विनाशयन्तस्त्वशिवं प्रजानाम् ।आद्याः सुराणाममरेशपूज्या-स्तृप्यन्तु तेऽस्मिन् प्रणतोऽस्मि तेभ्यः ॥
अग्निष्वात्ता बर्हिषद आज्यपाः सोमपास्तथा ।व्रजन्तु तृप्तिं श्राद्धेऽस्मिन् पितरस्तर्पिता मया ॥
अग्निष्वात्ताः पितृगणाः प्राचीं रक्षन्तु मेदिशम् ।तथा बहिषदः पान्तु याम्यां ये पितरःस्थिताः ॥
प्रतीचीमाज्यपास्तद्बदुदीचीमपि सोमपाः ।ऊर्द्ध्वतस्त्वर्य्यमा रक्षेत् कव्यवालोऽनलोऽप्यधः ॥
रक्षोभूतपिशाचेभ्यस्तथैवासुरदोषतः ।सर्व्वतश्चाधिपस्तेषां यमो रक्षां करोतु मे ॥
विश्वो विश्वभुगाराध्यो धन्यो धर्म्मः सनातनः ।भूतिदो भूतिकृद्भूतिः पितॄणां ये गणा नव ॥
कल्याणः कल्यदः कर्त्ता कल्यः कल्यतराश्रयः ।कल्यताहेतुरनघः षडित्येते गणाः स्मृताः ॥
वरो वरेण्यो वरदस्तुष्टिदः पुष्टिदस्तथा ।विश्वपाता तथा धाता सप्त चैते गणाः स्मृताः ॥
महान्महात्मा महितो महिमावान्महाबलः ।गणाः पञ्च तथैवैते पितॄणां पापनाशनाः ॥
सुखदो धनदश्चान्यो धर्म्मदोऽन्यो विभूतिदः ।पितॄणां कथ्यते चैतत्तथा गणचतुष्टयम् ॥
एकत्रिंशत् पितृगणा यैर्व्याप्तमखिलं जगत् ।ते मेऽत्र तृप्तास्तुष्यन्तु यच्छन्तु च समीहितम् ॥
”इति मार्कण्डेयपुराणे रौच्ये मन्वन्तरे पितृस्तवः ॥
मार्कण्डेय उवाच ।“एवन्तु स्तुवतस्तस्य तेजसो राशिरुच्छिखः ।प्रादुर्बभूव सहसा गगनव्याप्तिकारकः ॥
तद्दृष्ट्वा सुमहत्तेजः समाच्छाद्य स्थितं जगत् ।जानुभ्यामवनिं गत्वा रुचिः स्तोत्रमिदं जगौ ॥
अमूर्त्तानाञ्च मूर्त्तानां पितॄणां दीप्ततेजसाम् ।नमस्यामि सदा तेषां ध्यानिनां दिव्यचक्षुषाम् ॥
इन्द्रादीनाञ्च नेतारो दक्षमारीचयोस्तथा ।सप्तर्षीणान्तथान्येषां तान् नमस्यामि काम-दान् ॥
मन्वादीनाच्च नेतारः सूर्य्याचन्द्रमसोस्तथा ।तान्नमस्याम्यहं सर्व्वान् पितॄनप्स्वर्णबेषु च ॥
नक्षत्राणां ग्रहाणाञ्च वाय्वग्निनभसां तथा ।द्यावापृथिव्योश्च तथा नमस्यामि कृताञ्जलिः ॥
प्रजापतेः कश्यपाय सोमाय वरुणाय च ।योगेश्वरेभ्यश्च तथा नमस्यामि कृताञ्जलिः ॥
नमो गणेभ्यः सप्तभ्यस्तथा लोकेषु सप्तसु ।स्वयम्भुवे नमस्यामि ब्रह्मणे योगचक्षुषे ॥
सोमाधाराः पितृगणा योगमूर्त्तिधारा हि ते ।नमस्यामि ततः सोमं पितरं जगतामहम् ॥
अग्निरूपांस्तथैवान्यान्नमस्यामि पितॄनहम् ।अग्नीषोममयं विश्वं यत एतदशेषतः ॥
ये तु तेजसि ये वायौ सोमसूर्य्याग्निमूर्त्तयः ।जगत्स्वरूपिणश्चैव तथा ब्रह्मस्वरूपिणः ॥
तेभ्योऽखिलेभ्यो योगिभ्यः पितृभ्यो यतमानसः ।नमो नमो नमस्ते मे प्रसीदन्तु स्वधाभुजः ॥
श्रीमार्कण्डेय उवाच ।एवं स्तुतास्ततस्तेन तेजसो मुनिसत्तमाः ।निश्चक्रमुस्ते पितरो भासयन्तो दिशो दश ॥
निवेदितन्तु यत्तेन पुष्पगन्धानुलेपनम् ।तद्भूषितानथ स तान् ददृशे पुरतः स्थितान् ॥
प्रणिषत्य रुचिर्भक्त्या पुनरेव कृताञ्जलिः ।नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यमित्याह पृथगादृतः ॥
ततः प्रसन्नाः पितरस्तमूचुर्मुनिसत्तमम् ।वरं वृणीष्वेति स तानुवाचानतकन्धरः ॥
साम्प्रतं सर्गकर्त्तृत्वमादिष्टं ब्रह्मणा मम ।सोऽहं पत्नीमभीप्सामि धन्यां दिव्यां प्रजाव-तीम् ॥
पितर ऊचुः ।अद्यैव सद्यः पत्नी ते भविष्यति मनोरमा ।तस्याञ्च पुत्त्रो भविता भवतो मुनिसत्तम ! ॥
मन्वन्तराधिपो धीमान् त्वन्नाम्नैवोपलक्षितः ।रुचे रौच्य इति ख्यातिं प्रयास्यति जगत्त्रये ॥
तस्यापि बहवः पुत्त्रा महाबलप्रराक्रमाः ।भविष्यन्ति महात्मानः पृथिवीपरिपालकाः ॥
त्वञ्च प्रजापतिर्भूत्वा प्रजाः सृष्ट्वा चतुर्विधाः ।क्षीणाधिकारो धर्म्मज्ञस्ततः सिद्धिमवाप्स्यसि ॥
स्तोत्रेणानेन च नरो योऽस्मांस्तोष्यति भक्तितः ।तस्य तुष्टा वयं भोगान् दास्यामो ज्ञानमुत्तमम् ॥
शरीरारोग्यमैश्वर्य्यं पुत्त्रपौत्त्रादिसन्ततिम् ।प्रदास्यामो न सन्देहो यच्चान्यदभिवाञ्छितम् ॥
तस्मात् पुण्यफलं लोके वाञ्छद्भिः सततं नरैः ।पितॄणाञ्चाक्षयां तृप्तिं स्तव्याः स्तोत्रेण मानवैः ॥
श्राद्धे च य इमं भक्त्या अस्मत्प्रीतिकरं स्तवम् ।पठिष्यन्ति द्बिजाग्र्याणां भुञ्जतां पुरतः स्थिताः ॥
स्तोत्रश्रवणसंप्रीत्या सन्निधाने परे कृते ।अस्माभिरक्षयं श्राद्धं तद्भविष्यत्यसंशयम् ॥
यद्यप्यश्रोत्रियं श्रार्द्धं यद्यप्युपहतं भवेत् ।अन्यायोपात्तवित्तेन यदि वा कृतमन्यथा ॥
अश्राद्धार्हैरुपहतैरुपहारैस्तथा कृतम् ।अकालेऽप्यथवा देशे विधिहीनमथापि वा ॥
अश्रद्धया वा पुरुषैर्द्दम्भमाश्रित्य वा कृतम् ।अस्माकं प्रीतये श्राद्धं तथाप्य तदुदीरणात् ॥
यत्रैतत् पठ्यते श्राद्धे स्तोत्रमस्मत्सुखावहम् ।अस्माकं जायते तृप्तिस्तत्र द्वादशवार्षिकी ॥
हेमन्ते द्बादशाब्दानि तृप्तिमेतत् प्रयच्छति ।शिशिरे द्बिगुणाब्दानि तृप्तिं स्तीत्रमिदं श्रुतम् ॥
वसन्ते षोडशसमास्तृप्तये श्राद्धकर्म्मणि ।ग्रीष्मे च षोडशैवैतत् पठितं तृप्तिकारकम् ॥
विकाले च कृते श्राद्धे स्तोत्रेणानेन साधिते ।वर्षासु तृप्तिरस्माकमक्षया जायते रुचे ॥
शरत्कालेऽपि पठितं श्राद्धकाले प्रयच्छति ।अस्माकमेतत् पुरुषैस्तृप्तिं पञ्चदशाब्दिकीम् ॥
यस्मिन् गृहेऽपि लिखितमेतत्तिष्ठति नित्यदा ।सन्निधातं कृते श्राद्धे तत्रास्माकं भविष्यति ॥
तस्मादेतत्त्वया श्राद्धे विप्राणां भुञ्जतां पुरः ।श्रावणीयं महाभाग अस्माकं तुष्टिकारकम् ॥
”इति मार्कण्डेयपुराणे रौच्ये मन्वन्तरे पितृस्तवे ॥
 *मार्कण्डेय उवाच ।“ततस्तस्मान्नदीमध्यात् समुत्तस्थौ मनोरमा ।प्रम्लोचा नाम तन्वङ्गी तत्समीपे वराप्सराः ॥
सा चोवाच महात्मानं रुचिं सुमधुराक्षरम् ॥
प्रश्रयावनता सुभ्रूः प्रम्लोचा वै वराप्सराः ॥
अतीवरूपिणी कन्या मत्सुता तपतांवर ।जाता वरुणपुत्त्रेण पुष्करेण महात्मना ॥
तां गृहाण मया दत्तां भार्य्यार्थे वरवर्णिनीम् ।मनुर्म्महामतिस्तस्यां समुत्पस्यति ते सुतः ॥
मार्कण्डेय उवाच ।तथति तेन चाप्युक्ता तस्मात्तोयाद्वपुष्मतीम् ।उज्जहार ततः कभ्यां मालिनीं नाम नामतः ॥
नद्याश्च पुलिने तस्मिन् स मुनिर्मुनिसत्तम ! ।जग्राह पाणिं विधिवत् समानाय्य महामुनीन् ॥
तस्यां तस्य सुतो जज्ञे महावीर्य्यो महामतिः ।रौच्योऽभवत् पितुर्नाम्ना ख्यातोऽत्र वसुधातले ॥
तस्य मन्वन्तरे देवास्तथा सप्तर्षयश्च ये ।तनयाश्च नृपाश्चैव ते सम्यक् कथितास्तव ॥
धर्म्मवृद्धिस्तथारोग्यं धनधान्यसुतोद्भवः ।नृणां भवत्यसन्दिग्धमस्मिन् मन्वन्तरे श्रुते ॥
पितृस्तवं तथा श्रुत्वा पितॄणाञ्च तथा गणान् ।सर्व्वान् कामानवाप्नोति तत्प्रसादान्नरो मुने ॥
”इति मार्कण्डेयपुराणे रौच्येमन्वन्तरं समाप्तम् ॥
गारुडे ८९ । ९० अध्यायेऽप्येवमस्ति ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 रुचि(ची) स्त्री रुच--कि वा ङीप् । १ अनुरागे २ आसङ्गे३ स्पृहायाम् ४ अभिलाषे ५ किरणे अमर । ६ शोभायांमेदि० ७ बुभुक्षायां हेमच० । ८ गोरोचनायां च राजनि० ।९ प्रजापतिभेदे पु०
  मार्क० पु०
  । १० आलिङ्गतभेदे कामशास्त्रम् ।

Capeller

German

 1. रु॑चि u. रुचि॑ f.
  Licht,  Glanz,  Pracht, 
Farbe
 Geschmack,  Gefallen,  Lust an
(Loc. Acc. mit) प्रति,  Inf.  o. —°), 
Appetit.

 2. रुचि die Wurzel रुच् (g.).

Stchoupak

French

 रुचि-
 f.
  éclat,  beauté 
 couleur 
 plaisir,  inclination,  goût à
(loc. प्रति inf.  ifc.) 
 a. plaisant 
 m.
  n.
  de personnages mythiques 
-इं -दा- plaire,  -अये भू- id.,  -इम् आ-वह्- éveiller le désir
de (dat.) 
 -या à son gré 
 -ता- f.
  -त्व- nt. fait d'avoir du
goût pour (ifc.).
°कर- ag. qui fait plaisir.
°देव- m.
  n.
  d'un homme.
°धामन्- nt. °भर्तृ- m.
  soleil.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.