रु (ru)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 रु(टु, )टुरु r. 2nd cl. (रौति)
	 1. To sound.
	 2. To make a particular sort of
sound. (ङ्) रुङ् r. 1st. cl. (रवते)
	 1. To go,  to move.
	 2. To hurt,  to
injure or kill.
	 3. To speak.
	 4. To be angry.

 रु m.
  (-रुः)
	 1. War,  battle.
	 2. Noise,  sound.
	 f.
  (-रुः)
	 1. Fear,  alarm. 
	 2.
Cutting,  dividing.
 E.
  रु to sound,  aff.
   क्विप् ।

Capeller Eng

English

 1 रु रौति रुव॑ति रवति रवते pp.
   रुत॑ (q.v. )
roar,  howl,  shriek,  croak,  sound,  thunder.  C.
  रावयति cause to roar
or cry,  fill with cries.  I.
  रोरवीति,  रोरूयते,  °ति roar or cry out
loudly. — अभि & आ roar etc. (at or against). प्र roar or cry
aloud.  वि roar,  yelp,  shout,  creak,  rattle,  tinkle
 cry or call at.  C.
 
cry aloud,  make resound.  — Cf.  अभिरुत,  विरुत.

 2 रु only राविषम् & रुत॑ (q.v. ) crush.

Yates

English

 रु (ल) रौति 2.
a. To sound. (ङ)
रवत 1.
d. To go
 hurt
 speak.

 रु (रुः) 1.
m.
  War
 noise.
f.
  Alarm. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

रु 	-	 ru 	-	 m.
  	-	  noise
रु 	-	 ru 	-	 m.
  	-	  cutting
रु 	-	 ru 	-	 m.
  	-	  fear
रु 	-	 ru 	-	 m.
  	-	  dividing
रु 	-	 ru 	-	 m.
  	-	  alarm
रु 	-	 ru 	-	 m.
  	-	  war
रु 	-	 ru 	-	 m.
  	-	  sound
रु 	-	 ru 	-	 m.
  	-	  battle
रौति  { रु } 	-	  rauti  { ru } 	-	 verb 	-	  howl
रौति  { रु } 	-	  rauti  { ru } 	-	 verb 	-	  hum
रौति  { रु } 	-	  rauti  { ru } 	-	 verb 	-	  yelp
रौति  { रु } 	-	  rauti  { ru } 	-	 verb 	-	  praise
रौति  { रु } 	-	  rauti  { ru } 	-	 verb 	-	  cry aloud
रौति  { रु } 	-	  rauti  { ru } 	-	 verb 	-	  roar
रौति  { रु } 	-	  rauti  { ru } 	-	 verb 	-	  make any noise or sound
रौति  { रु } 	-	  rauti  { ru } 	-	 verb 	-	  bellow
रौति  { रु } 	-	  rauti  { ru } 	-	 verb 	-	  sing
रौति  { रु } 	-	  rauti  { ru } 	-	 verb 2 	-	  cry loud
रौति  { रु } 	-	  rauti  { ru } 	-	 verb 2 	-	  make loud noise
रवते  { रु } 	-	  ravate  { ru } 	-	 verb 	-	  break or dash to pieces

Wilson

English

 रु (टु) टुरु r. 2nd cl. (रौति) To sound,  to make a particular
sort of sound. (ड, ) रुङ् r. 1st cl. (रवते)
1 To go,  to move.
2 To hurt,  to injure or kill.
3 To speak.
4 To be angry.

 रु
m.
  (रुः)
1 War,  battle.
2 Noise,  sound.
f.
  (रुः)
1 Fear,  alarm. 
2 Cutting,  dividing.
E.
  रु to sound,  aff.
   क्विप्.

Apte

English

रु [ru],  I. 2 P.
  (रौति,  रवीति,  रुत)

To cry,  howl,  scream,  yell,  shout,  roar
 to hum (as bees)
 to sound in general
 कर्णे कलं किमपि रौति शनैर्विचित्रम् H.*
  1.81
 Bk.*
  3.17
 12.72
14.21. Caus.
   To make sound
 यस्माल्लोकत्रयं चैतद् रावितं भयमागतम् Rām.*
  7.16.37. -II. 1 Ā. (रवते)

To go,  move.

To hurt,  kill.

Ved.
  To break to pieces.

रुः [ruḥ],  1 Sound,  noise.

Fear,  alarm. 

War,  battle.

Cutting,  dividing.

Apte 1890

English

 रु {vI.v} {c2c} P. (रौति,  रवीति,  रुत) To cry,  howl,  scream,  yell,  shout,  roar
 to hum (as bees)
 to sound in general
 कर्णे कलं किमपि रौति शनैर्विचित्रं H. 1. 81
 Bk. 3. 17,  12. 72,  14. 21. {vII.v} {c1c} A. (रवते) 1 To go,  move. 
2 To hurt,  kill. 
3 Ved. To break to pieces. 

 रुः 1 Sound,  noise. 
Fear,  alarm. 
War,  battle. 
Cutting,  dividing. 

Monier Williams Cologne

English

 1. रु cl.
  2. P.
  (Dhātup.   xxiv,  24
 cf.
   Pāṇ.
  vii,  3,  15) रौति or रवीति (Ved.   also रुव॑ति and रवोति,  °ते
 p.
  रु॑वत्,  रवत्,  रवमाण,  रवाण
 pf.  रुराव,  MBh.
  
 रुरुविरे,  Br.
 
 aor.
  अ॑रावीत्,  RV.
  
 Prec.  रूयात् Gr.
 
 fut. रविता or रोता,  ib.
 रविष्यति,  ib.
 inf.
   रवितुम्,  ib.,  रोतुम्,  Kāv.
 ), 
to roar,  bellow,  howl,  yelp,  cry aloud,  RV.
   &c.
   &c.
  
to make any noise or sound,  sing (as birds),  hum (as bees),  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  
 (रौति) to praise,  Naigh.
  iii,  14 :
Caus.
  रावयति (aor.  अरूरुवत् with the sense of the Intens.
  BhP.
  
 or अरीरवत्,  Pāṇ.
  vii,  4,  80,  Sch.), 
to cause to bellow or roar,  cause an uproar,  ĀśvŚr.
  
 MBh.
   &c.
   :
Desid.
  of Caus.
  रिरावयिषति Gr.
  :
Desid.
  रुरूषति,  ib. :
Intens.
  (Ved.  ) रो॑रवीति (p.  रो॑रुवत् and रो॑रुवाण) or (ep.  ) रोरूयते,  °ति or (Gr. ) रोरोति. to bellow or roar &c.
   loudly,  scream aloud,  vociferate.

 रु [cf.   Gk. ὠρύομαι
 Lat.
  raucus
 Angl.Sax.  rŷn. ]

 2. रु m.
  (only L.
 ) sound,  noise

 fear,  alarm

 war,  battle.

 3. रु cl.
  1. Ā. (Dhātup.   xxii,  63) रवते (only राविषम्,  RV.
   x,  86,  5
 रुरुविषे,  अरविष्ट,  अरोष्ट,  Vop.
  )
to break or dash to pieces,  RV.
   (Dhātup.   also ‘to go
 to kill
 to be angry
 to speak’) :
Intens.
  (only p.
  रो॑रुवत्) to break,  shatter,  RV.
   i,  54,  1
 5.

 4. रु m.
  cutting,  dividing,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 रु 1. रु,  cl. 2. P. रौति,  रवीति (Ved. also
रुवति,  and in some forms also A.),  Impf.
अरौत् or अरवीत् (1st du. अरुव or अरुवीव,  3rd
pl. अरुवन्),  रुराव (1st du. रुरुविव,  3rd pl. A.
रुरुविरे),  रविता or (according to Vopa-deva IX.
53) रोता,  रविष्यति,  अरावीत् (A. अराविष्ट,  3rd
pl. अराविषुस्,  Ved. अरवन्त),  रवितुम्,  and (ac-
cording to Vopa-deva) रोतुम्,  to cry or make any
particular sound or noise,  bellow,  roar,  howl,  yelp, 
yell,  bray,  shout,  shriek
 to hum (as bees)
 to sound
in general
 to cry aloud,  to fill with noise or cries
to praise (according to Naigh. III. 14): Pass. रू-
यते: Caus. रावयति,  -यितुम्,  Aor. अरीरवत्
(anomalous form 3rd pl. अरूरुवन्),  to cause to
bellow or roar,  &c.,  to cause an uproar
 to fill with
shrieks,  clamour,  &c.: Desid. of Caus. रिरावयि-
षति: Desid. रुरूषति: Intens. रोरूयते,  -ति, 
रोरवीति,  रोरोति,  to cry out loudly,  bellow or roar
loudly,  yelp loudly,  scream aloud,  to vociferate
 [cf.
Gr. ὠρύ-ω,  ὠρυ-θ-μό-ς,  ὀρυ-μαγδό-ς
 Lat. rû-mor, 
rûm-i-to,  râvi-s,  rau-cu-s
 Angl. Sax. ryn
 Slav.
rev-a,  rju-ti,  ‘to roar.’]

 2. रु,  उस्,  m. sound,  noise
 fear,  alarm
 war, 
battle.

 रु 3. रु,  cl. 1. A. रवते,  रुरुवे,  &c., 
Ved. to break to pieces,  dash to pieces
 to
kill,  hurt (?)
 to be angry (?)
 to go
 to speak:
Caus. रावयति,  &c.

 4. रु,  उस्,  m. cutting,  dividing.

Macdonell

English

 रु 1. RU,  Ⅱ. P. rauti (Br.,  C.),  Ⅵ. P. ruvá 🞄(V.,  C.),  pr. pt. ruvát,  rarely ravat,  roar,  🞄howl,  yell,  cry aloud
 croak
 hum
 resound: 🞄pp. ruta,  resounding with the cries etc. of 🞄(—°)
 cs. P. rāvaya,  cause to roar: pp. rāvita,  caused to resound with the cry etc. of 🞄(—°)
 intv. róravīti,  rorūyate,  roar,  cry,  or 🞄sound aloud. anu,  imitate the cry etc. of 🞄any one (ac.)
 answer any oneʼs (ac.) cry etc.,  🞄roar at: pp. resounding with the cry etc. or 🞄(—°). abhi,  roar or yell at: pp. resounding 🞄with the cry etc. of (—°). ā,  cry aloud
 roar 🞄aloud
 hum
 creak
 tinkle
 cry or call to: 🞄pp. resounding with the cry of (in. ,  —°)
 cs. 🞄cry aloud
 cause to resound (only pp.).

 रु 2. RU,  only aor. rāviṣam and pp. rutá,  🞄break,  shatter (V.)
 intv. pr. pt. róruvat,  id..

 रु r-u,  final euphonic r (= original s: gr.).

Benfey

English

 1. रु रु,  ii. 2,  Par.
 1. To sound, 
to make a particular sound,  as birds, 
MBh. 1,  5898
 bees,  etc.,  to hum,  Hit. i.
d. 80,  M.M.
 2. To bray,  MBh. 1,  4508.
 3. To yelp,  Man.  4,  113.
 4. To yell, 
MBh. 4,  1463. Ptcple. of the pf.  pass.
रुत,  n.
 
 1. Any cry or noise,  humming
of bees,  Bhaṭṭ. 2,  10.
 2. The cry of
birds,  Lass. 52,  11.
 3. Song,  Śāk. d. 131.
Frequent. रोरु and रोरूय,  To cry
loudly,  to yelp loudly,  MBh. 1,  6112
663. Caus. रावय,  To fill with a roar, 
MBh. 3,  15928. -- With the prep. अभि
अभि,  अभिरुत, 
 1. Sounded,  filled with
the sound of,  MBh. 3,  1535.
 2. Sound-
ing.
 3. Humming,  Śiś. 9,  34. n.
  Sound, 
Rām.  1,  9,  17. -- With आ आ,  To cry, 
Bhaṭṭ. 17,  24. -- With वि वि, 
 1. To sound, 
Mṛcch. 144,  2.
 2. To yell,  Pañc.
64,  4.
 3. To lament,  Vikr. d. 102
MBh. 3,  336. विरुत,  n.
  Tone. Cāk. d.
85
 singing,  Ṛt. 6,  33. Caus. To make
a braying noise,  Man.  4,  64. -- With
सम् सम्,  To cry,  Bhaṭṭ. 17,  71. -- Cf. 
ὠρύω (frequent.)
 Lat. raucus,  rūmor
A.S. ryn. 

 † 2. रु रु,  i. 1,  Ātm. 
 1. To go.
 2. To
hurt,  or to be angry (?).
 3. To speak.

Hindi

प्रकाश

Apte Hindi

Hindi

रु
"अदा* पर* , , " - -
"क्रंदन करना,   हूहू करना,  चिल्लाना,  चीख़ना,  जोर से बोलना,  दहाड़ना (मक्खियों का) भनभनाना शब्द करना, "

L R Vaidya

English

 ru {% vi. 2P (pp. रुत
 pres. रौति) %} To cry,  to roar,  to shout,  to sound in general,  मांसं हतानामिव राक्षसानामाशंसवः क्ररगिरो रुवन्तः Bt.xii.72.With वि-,  1. to sound,  कथं जीणत्वाद् गृहस्य विरौति कपाटः Mrich.iii.5
 2. to cry,  to lament,  घ्राणं करेण विरुणद्धि विरौति चोच्चैः Rt.vi.27.

Bopp

Latin

 1. रु 2. P. रौमि,  रवीमि (v. gr. 343. 350.) sonare,  strepere, 
murmurare,  susurrare,  clamare,  vociferari,  ululare,  eju-
lare. HIT. 23. 2.: कर्णे कलङ् किमपि रौति
 H. 1. 25.:
एते रुवन्ति (sic legendum pro ब्रुवन्ति) सारसा जल-
चारिणः
 MAH. 1. 3022.: न खल्व् अहम् इदं शून्ये रौ-
मि
 3. 11716.: रुवन्तश्च महारवान्…राक्षसाः
 4. 1463.:
गोमायुर् एष…रुवन्
 MAN. 4. 115.: श्वखरोष्ट्रेच रुव-
ति…न पठेद् द्विजः. -- Part. pass. रुत personitus.
MAH. 3. 1535.: नदीः…पुंस्कोकिलरुताः. -- रुत n. so-
nus,  cantus aviam,  susurrus apum. Lass. 52.: पादपांश्चै
ऽव विहङ्गरुतह्लादितान्
 Ritu-S. 1. 5.: हंसरुत
BHATT. 2. 10.: रुतानि षट्पदानाम्. -- Intens. MAH.
1. 7806.: शरणम् अभ्येमि रोरवीमिच दुःखिता
 2. 2308.:
द्रौपदी…रोरवीति त्व् अनाथवत्. (Cf. रुद्
 russ.
revu rudo,  rugio,  Infin. revje-tj,  ad Caus. रावयामि re-
tulerim (v. gr. comp. 505.)
 fortasse etiam lith. lóju la-
tro,  fut. lósu,  et russ. laju latro,  clamo (infin. la-ja-tj)
ad Caus. radicis रु pertinent,  mutato r in l
 etiam lat.
rûmor ad Caus. trahi potest,  ita ut â debilitatum sit in û
et v mutatum in m,  sicut in clamo = Caus. श्रावयामि
radicis श्रु q. v.
 gr. ὠ-ϱύ-ο-μαι cum Pottio ad रु praef.
आ retulerim.
c. अभि i. q. simpl. Part. pass. अभिरुत personitus,  cir-
cumsonitus. MAH. 3. 1535.: नदीः…सारसाभिरुताः.
c. आ i. q. simpl. BHATT. 17. 24.: वीरौ राघवाव् आरु-
ताम्.
c. वि id. SA. 5. 75.: एता घोरान् शिवा नादान्…विरु-
वन्ति
 UR. 67. 14.
 HIT. 55. 22.
c. सम् id. BHATT. 17. 71.: समरौद् इतरो जनः.

 2. रु 1. A. (रोषे K. वधे गत्याम् V.) irasci
 occidere
 ire.

Lanman

English

 √ru (raúti [626]
 ruváti
 rurā́va
 árāvīt
rutá
 rótum). cry
 yell
 howl
 hum, 
26^9. [cf. ὠ-ρύ-ομαι,  ‘howl’
 Lat. raucus, 
‘screaming,  hoarse’
 AS. rȳn,  ‘a roaring.
’]

Kridanta Forms

Sanskrit

रु (रु॒ङ् गतिरोषणयोः - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् =  रवणम्
अनीयर् =  रवणीयः - रवणीया
ण्वुल् =  रावकः - राविका
तुमुँन् =  रोतुम्
तव्य =  रोतव्यः - रोतव्या
तृच् =  रोता - रोत्री
क्त्वा =  रुत्वा
ल्यप् =  प्ररुत्य
क्तवतुँ =  रुतवान् - रुतवती
क्त =  रुतः - रुता
शानच् =  रवमाणः - रवमाणा

रु (रु꣡ शब्दे - अदादिः - सेट्)
ल्युट् =  रवणम्
अनीयर् =  रवणीयः - रवणीया
ण्वुल् =  रावकः - राविका
तुमुँन् =  रवितुम्
तव्य =  रवितव्यः - रवितव्या
तृच् =  रविता - रवित्री
क्त्वा =  रुत्वा
ल्यप् =  प्ररुत्य
क्तवतुँ =  रुतवान् - रुतवती
क्त =  रुतः - रुता
शतृँ =  रुवन् - रुवती

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  रु
मूलधातुः:
   
धात्वर्थः:
  शब्दे
गणः:
  अदादिः
कर्मकत्वं:
  अकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  रौति-रवीति

धातुः:
  रु
मूलधातुः:
   रुङ्
धात्वर्थः:
  गति-रेषणयोः
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  गतौ सकर्मकः
इट्त्वं:
  अनिट्
उपग्रहः:
  आत्मनेपदी
रूपम्:
  रवते

Abhyankara Grammar

English

रु  (1) substitute र् for the consonant स् at the end of a word as also for the ष् of सजुत्र् ,  न् of अहन् and option- ally with र् for the final स् of अन्मस्,  ऊधम् and अवस् in Veda
 e.g. अग्निरत्र,  वायुरत्र,  सजूर्देवोभिः cf. P.VIII.2.66
 the र् of this रु (as contrasted with the substitute र् which see above) is further changed into उ before a soft consonant and before the vowel अ provided it is preceded by the vowel अ,  while र् ,  prescribed as substitute र (which see above),  remains unchanged
 e g. शिवोर्च्यः,  शिवो वन्द्य: as contrasted with अहरत्र,  अहर्गण:
 (2) substitute र् for the final ज् of अवयज् (e. g,  अवयाः),  for ह् of श्र्वेतवह् (e.g. श्र्वेतवाः),  and for श् of पुरोडाश् (e.g. पुगेडा:) before the case affix सु 
 cf.P.VIII.4.67
(3)substitute र् (or द्) for the final स् or द् of a verb-form ending with the personal ending सिप् of the 2nd pers. sing
 cf. P. VIII.2.74, 75
(4)substitute र् for the final न् of words ending with the affix मत् or वस् in Veda
 e.g. मरुत्व: हरिवः 
 cf. Kāś. on P.VIII.3.1
 (5) substitute र् for the final न् at the end of a word when it is followed by a छव् letter i.e. the first or a second consonant excepting ख् and    फ्
 e.g. भवांश्र्चिनोति
 cf. P.VIII. 3.7
 (6) substitute र् for the final न् of नॄन् before the letter प् as also for the final न् of स्वतवान् and कान् under certain conditions
 cf. P. VIII.3. 10.12.

धातुप्रदीपः

Sanskrit

रु शब्दे 
- रौति । रुराव । रविता । संरावः । रवः । रावः । रुतम ।। 25 ।।

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 1. रु mit आ Geschrei usw. erfüllen,  Jātakam. 21,  7.

 3. रु mit वि,  °रुत etwa zerschlagen,  Jātakam. 29,  38.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  क्वण्,  रु,  प्रोत्कूज्,  गुञ्ज्,  क्ष्विड्,  कू,  मश्
verb
 
व्यक्तवाग्रहितानां शब्दनानुकूलः व्यापारः।
 "गुडे मक्षिकाः क्वणन्ति।"

Synonyms:
  रु
verb
 
विशिष्य बालकानाम् आनन्देन शब्दनानुकूलः व्यापारः।
 "बालकः मातुः अङ्के रौति।"

एकाक्षरनाममाला

Sanskrit

रु,  सूर्य,  रक्षण
रामे वज्रे च शब्दे स्यात् रा द्रव्ये कनके पुनः ।
आश्रये नीरदे च स्यात् रुः सूर्ये रक्षणेऽपि च ॥ ३७ ॥
verse 1.1.1.37
page 0121

रु,  भय,  शब्द
भये शब्दे च री भ्रान्तौ लकारश्चलने पुनः ।
verse 1.1.1.38
page 0121

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 रु,  ङ वधे । गत्याम् । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वा०-आत्म०-सक०-सेट् ।) ङ,  रवते । इति दुर्गा-दासः ॥

 रु,  ल ध्वनौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (अदा०-पर०-अक०-सेट् ।) ल,  रौति रवीति पक्षी ।इति दुर्गादासः ॥

 रुः,  पुं,
   शब्दः । इत्येकाक्षरकोषः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 रु ध्वनौ अदा० पर०
  अक० वेट् । रौति--रवीयि अरावीत्--अरौ-वीत् । लिटि नित्वेट् रुरुरिव ।

 रु बधे गतौ च भ्वा०
  आ० सक०
  अनिट् । रवते अराष्ट । रुरुविषे ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

रु  शब्दे
- रौति,  तुरुस्तुशम्यमः सार्वधातुके (7395) हलादौ वा ईट् रवीति  रविता सनि ग्रहगुहोश्च  (7212) इतीण् नास्ति- रुरूषति  ॠदोरप् (3357) रवः  उपसर्गे रुवः (3322) घञ् संरावः  विभाषाङि रुप्लुवोः (3350) आरवः,  आरावः  भ्वादौ रुङ् गतिरेषणयोः (1683) रवते  रवणः रुशातिभ्यां क्रुन् (द0 उ0 1159) रुरुर्मृगः अच इः (उ04139) रविः  असुन् -पुरूरवाः (उ0 4232)  मह्यां रौति (द्र063109 काशिका) मयूरः  22

धातुवृत्तिः

Sanskrit

रु  (अर्थः)  शब्दे
रौतीत्यादि यौतीत्यादिवत् विशेषस्तु "तुरुस्तुशम्यमः सार्वधातुके'' इति हलादौ सार्वधातुके पक्षे ईडागमः शब्विषये,  ( रवीति रुवीत ) इत्यादि अशब्विषये तु विकरणेन सार्वधातुकस्य व्यवधानादीटो ऽप्रसङ्गः ( रुरूषति ) "सनि ग्रहगुहोश्च'' इत्यानिट्त्वं,  ( रोरूयते रोरवीति,  रोरोति रोरुवीतः रोरुतः ) प्रकृतिग्रहणन्यायेन "तुरुस्तु'' इतीड्विकल्पः ( रवणः ) चलनशब्दार्थादिति युच् ( संरावः ) "उपसर्गे रुवः'' इति घञ्,  प्राणा उपरवा इति  प्रयोगः घे द्रष्टव्यः उपसर्ग इति वचनादनुपसृष्टादपि रवा बाहुलकात् घञपीत्यात्रेयः राव इति (आराव आरवः) "विभाषाङि रुप्लुवोः" इति पक्षे घञ्तदभावे ऽप् ( रविः ) "अच इः'' इतीप्रत्ययः "तुरुस्तुशम्यम'' इत्यत्रवृत्तौ तुरिति सौत्रो धातुरिति अत्र न्यासे वृद्ध्यर्थ इत्येके हिंसार्थ इत्यपरे,  तस्य च लुग्विकरणत्वं स्मर्यते इति वर्द्धमानश्च तु वृद्धिहिंसयोरदादौ स्मर्यत इति हरदत्तस्तुवृद्ध्यर्थत्वमभिधाय गत्यर्थ इत्येके,  हिंसार्थ इत्यपरे इति,  त्रिष्वपीति बोधिन्यासे,  (उत्तवीति)इति "बहुलं छन्दसि''इति शपो लुगिति पदमञ्जर्यां यद् दृश्यते  तद्दुविन्यस्तकाकुपदजनितभ्रान्तिभिर्लेखकैरिहापि शम्यमोर्वक्ष्यमाणं लिखितमिति बोद्धव्यं न तु तत्प्रामाण्यादयं न्याय्यविकरण इति न्याय्यविकरणत्वे हि न्यासादिविरोधप्रसङ्गः स्यात् किं च शम्यमोश्छन्दसि विकरणस्य लुकि कृते हलादिसार्वधातुकमनन्तरं संभवतीति वृत्तिविरोधःस्यात् (तौति) इत्यादि रौतीत्यादिवदुदाहार्यम् "उतां च रुस्नुवौ क्षुवं तथोर्णोतिस्तथो युणुक्ष्णुव'' इति सेट् स्वस्यापाठादनिट्त्वम् ( तोता,  तोष्यति ) इत्यादि थलि क्रादिनियमादिड्विकल्पः ( तुतोथ तुतविथ ) इति ( तुतावयिषति अतूतवत् ) इत्यत्राभ्यासस्यपुयण्जपरत्वाभावादित्वं न भवति आपिशलास्तु "तुरुस्तुशम्यमः सार्वधातुके छन्दिस' इति पठन्तः सर्वत्रेदं छान्दसमाहुः रवत इति गतिरेषणयोः शपि  24

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“रु शब्दे”@} 2 ‘-- रवते रौति शब्दने।।’ 3 इति देवः। 
 रावकः-विका,  रावकः-विका,  4 रुरूषकः- 5 रिरावयिषकः-षिका,  रोरूयकः-यिका
   रविता-त्री,  रावयिता-त्री,  रुरूषिता-रिरावयिषिता-त्री,  रोरूयिता-त्री
   इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि आदादिकक्ष्णौतिवत् 6 बोद्ध्यानि। 
 7 इति युच्प्रत्यये निष्पादितवान्।]] रवणः,  8 संरावः,  9 10 रवः,  11 रावः,  12 अल्परावः,  मञ्जुरावः,  13 आरावः-आरवः,  14 मयूरः,  15 16 रुरूषुः,  17 ध्वाङ्क्षरावी,  18 मण्डूकरावी,  19 सांराविणम् 20,  21 रोरूयः 22 लोकरावणः,  23 रविः,  24 रुरुः,  25 पुरूरवाः इतीमान्यस्माद् भवन्ति।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१४१२)
 02 =>
  (२-अदादिः-१०३४। अक। सेट्। पर।)
 03 =>
  (श्लो। २३)
 04 =>
  [[४। धातोरस्य सेट्त्वेऽपि,  ‘सनि ग्रहगुहोश्च’ (७-२-१२) इतीण्निषेधः। ‘इको झल्’ (१-२-९) इति झलादिसनः कित्त्वम्। ‘अज्झनगमां सनि’ (६-४-१६) इति दीर्घः। षत्वम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र प्रक्रियोह्या।]]
 05 =>
  [[५। ण्यन्तात् सनि,  ‘ओः पुयण्ज्यपरे’ (७-४-८०) इति अभ्यासस्येकारः।]]
 06 =>
  (३२३)
 07 =>
  [[६। तच्छीलादिषु कर्तृषु,  ‘चलनशब्दार्थादकर्मकात्--’ (३-२-१४८) इति युच्। णत्वम्। क्षीरस्वामी तु औणादिके ‘सुयुरुवृञो युच्’ [द। उ। ५-२०]
 08 =>
  [[७। ‘उपसर्गे रुवः’ (३-३-२२) इति घञ्। उवर्णान्तत्वप्रयुक्तापोऽपवादः।]]
 09 =>
  [[आ। ‘सजलाम्भोदसंरावं हनुमन्तं सहाङ्गदम्।’ भ। का। ७। ३५।]]
 10 =>
  [[८। अनुपसृष्टात् (शुद्धात्) ‘ऋदोरप्’ (३-३-५७) इति अप्प्रत्ययः।]]
 11 =>
  [[९। ‘बाहुलकाद् घञपि,  इत्यात्रेयः। रावः।’ इति माधवधातुवृत्तिः। “-- ‘कृत्यल्युटो बहुलम्’ (३-३-११३) इत्यनेन घञबादयः। बहुलं व्यतिकीर्यन्ते मञ्जुरावादयस्तथा।।” इति प्रक्रियासर्वस्वश्लोक इहावधेयः।]]
 12 =>
  [[B। ‘केऽप्यल्परावं नुनुवुः खलेषु क्षुरक्ष्णुतात्मानममुं स्नुतास्त्राः।’ धा। का। २। ४७।]]
 13 =>
  [[१०। ‘विभाषाऽऽङि रुप्लुवोः’ (३-३-५०) इति घञ्विकल्पः। तेन पक्षेऽप्प्रत्ययः।]]
 14 =>
  [[११। मह्यां रौतीति मयूरः। ‘अन्येष्वपि दृश्यते’ (३-२-१०१) इति डप्रत्यये पृषोदरा- दिषु (६-३-१०९) पाठात् महीशब्दस्य ‘मयू’ इत्यादेशे च रूपमेवम्।]]
 15 =>
  [पृष्ठम्११२४+ ३९]
 16 =>
  [[आ। ‘संजुघुक्षव आयूंषि ततः प्रतिरुरूषवः।’ भ। का। ९। १४।]]
 17 =>
  [[१। ध्वाङ्क्ष इव रौतीति ध्वाङ्क्षरावी। ‘कर्तर्युपमाने’ (३-२-७९) इति णिनिः।]]
 18 =>
  [[B। ‘मण्डूकराविणं सर्पं गोमुखं च मृगादिनम्।’ (सुभाषितनीवी)]]
 19 =>
  [[२। सम्पूर्वकादस्मात्,  ‘अभिविधौ भाव इनुण्’ (३-३-४४) इति इनुण्प्रत्यये,  ‘अण् इनुणः’ (५-४-१५) इति स्वार्थेऽण्प्रत्यये,  ‘इन् अण्यनपत्ये’ (६-४-१६४) इति प्रकृतिभावे च सांराविणम् इति भवति।]]
 20 =>
  [[C। ‘सांराविणं न कर्तव्यं यावन्नायाति दर्शनम्।’ भ। का। ७। ४३।]]
 21 =>
  [[३। ‘उदन्तात् यङो लुङ् नेति केचित्।’ इति प्रक्रियाकौमुदी। तेनात्र यङन्तात् पचाद्यचि रूपमेवं तेषां मते। वस्तुतस्तु एवमङ्गीकरणे नियामकाभावात्,  यङोऽनै- मित्तिकलुक एव भाष्यादिषु ‘यङोऽचि च’ (२-४-७४) इत्यत्राभ्युपगतत्वात् चिन्त्यमिदमिति रोरुवः इत्येव न्याय्यमिति च बोध्यम्।]]
 22 =>
  [[४। लोकान् रावयतीति लोकरावणः। नन्द्यादित्वात् (३-१-१३४) ण्यन्तात् कर्तरि ल्युः। ‘रावणो लोकरावणः।’ इत्यादयः रामायणप्रयोगाः अत्रानु- सन्धेयाः।]]
 23 =>
  [[५। ‘इन्’ (द। उ। १। ४६) इतीन्प्रत्ययः। रौतीति,  रूयते इति वा रविः = भानुः।]]
 24 =>
  [[६। ‘रुशातिभ्यां क्रुन्’ (द। उ। १। १५९) इति {??}न्प्रत्ययः। रुरुः = मृयः।]]
 25 =>
  [[७। ‘पुरूरवाः’ (द। उ। ९-९२) इत्यसिप्रत्यये निरूढः। पुरु रूयते स्वयशः सर्वत्रेति पुरूरवाः = राजविशेषः। पुरुशब्दस्य दीर्घोऽपि निपातनात्।]]

Capeller

German

 1. रु,  रौति,  रुव॑ति,  रवति brüllen,  heulen, 
lärmen,  summen,  schreien
 p. p.

 2. रु zerschlagen
 p. p. रुत॑ zerschmettert, 
krank
 n.
  Bruch,  Gebrest.

Grassman

German

 1. √ru [Cu. 〔523〕],  1〉 brüllen (vom Rinde). Intens. laut brüllen (vom Rinde)
 2〉 rauschen. Intens. laut rauschen,  tosen.
Mit ā́ 1〉 (beifällig) zurufen. — 2〉 Int. anbrüllen [A.].
prá Int. anbrüllen [A.].
ví krachen s. viravá.
Stamm ruvá:
-áti 1〉 vṛṣabhás {782, 7}.
-át 1〉 ukṣā́ {352, 1}
 gaús {173, 3}.
-a ā́ 1〉 (indra) {10, 4}.
Aor. árāvis,  2. 3. s. arāvī:
-īt 2〉 aṃśús (sómas) {786, 5}.
-iṣus 1〉 vṛ́ṣaṇas (grā́vāṇas) {920, 6}.
arāvis,  arāvī (siehe 2. ru):
-īt 1〉 ukṣā́‿iva {783, 9} (sómas)
 vatsás {834, 2}.
-iṣus prá vṛkṣásya śā́khām {920, 3} (vṛṣabhā́s). [Page1170]
Stamm des Int. róruv,  stark rórav (betont nur {289, 17}):
-avīti 1〉 vṛṣabhás {289, 17}
 {354, 3}
 {617, 1}. — ā́ 2〉 ródasī {514, 1} = {834, 1} (vṛṣabhás).
Impf. des Int. stark árorav (tonlos nur {626, 40}):
-avīt 1〉 vṛṣabhás {384, 11}
 vṛ́ṣā {626, 40}. — 2〉 vájras {202, 10}.
Part. ruvát:
-ántam 2〉 stanáyantam 〰 iḍás pátim {396, 14}.
Part. des Int. róruvat (siehe 2. ru):
-at [m.] 1〉 vṛ́ṣā {140, 6}
 vṛṣabhás {854, 2}
 {901, 3}
 {912, 15}
 vṛ́ṣā (sómas) {798, 7} = {803, 3}. — 2〉 arṇavás ámas {502, 8}
 (sómas) {777, 19}
 {780, 2}
 {797, 9}
 parijmā́ {918, 5}.

 2. √ru (vgl. ruj),  zerbrechen,  zerschlagen,  zerschmettern [A.].
Stamm ru:
-udhi AV. 19, 29, 3 (BR. nach Handschriften,  in der Ausgabe von Ro. Whi. rundhí).
Aor. rāvis:
-iṣam śíras {912, 5}.
Part. des Int. róruvat:
-at vánā {54, 1}. _{54, 5}.
Part. II. rutá,  vgl. áruta-hanu:
-ám 〰 bhiṣág ichati {824, 3}.
-ásya bhiṣájā 〰 cid {865, 3}.

Burnouf

French

 *रु रु। रौमि et रवीमि 2
 p. रुराव
 f2.
रविष्यामि
 a1. अराविषम्
 pp. रुत। Rendre un son, 
émettre un son de voix: crier,  hurler,  gémir,  murmurer,  bourdonner
		 réciter [une prière],  chanter [un hymne],  Vd. cf.  रुद्।

 *रु रु. रवे 1
 p. रुरुवे
 etc. Aller.
		 Frapper (?)
		 S'irriter (?)
		 Qqf.  mms. que रु 2.

 रु रु m.
  son,  cri
		 bataille. -- F. peur,  alarmes.
Division,  coupure.

Stchoupak

French

 रु-
 {%rauti ruvati ravati -te 
 rurāva 
 arūruvat 
 %} रोरवीति रोरूयते
{%-ti rāvayati 
 rutarotum %} -- crier,  hurler,  aboyer,  faire du bruit (dit aussi
d'oiseaux,  d'abeilles,  etc.) 
 caus. faire crier 
 int. crier fort.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.