| YouTube Channel

रिफ (ripha)

 
Wilson
English
रिफ r. 6th cl. (रिफति)
1 To speak, to say or tell.
2 To fight.
3 To blame, to censure.
4 To hurt or injure.
5 To give.
6 To praise, to flatter.
Apte
English
रिफ [ripha], 6
P.
 (रिफति, रिफित)
To utter a rough grating sound.
To revile, blame.
To speak, say.
To boast.
To give.
To fight.
To hurt, kill.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 रिफ्
मूलधातुः:
 रिफ
धात्वर्थः:
 कत्थन-युद्ध-निन्दा-हिंसादानेषु
गणः:
 तुदादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 रिफति
धातुप्रदीपः
Sanskrit
रिफँ रिफ कत्थन, युद्ध, हिंसा, दानेषु
- रिफति रिरेफ नोपधात् थफान्ताद्वा (1223) इति नोपधग्रहणसामर्थ्यान्नित्यमकित्त्वमिच्छन्ति रेफित्वा रेफः 26
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
रिफ, कुत्सने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-पर०-सक०-सेट् ।) सौत्रधातुरयम् । रिप्फः रेफः ।इति दुर्गादासः ॥
रिफ, श अर्फे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(तुदा०-पर०-सक०-सेट् ।) श, रिफति । अर्फोदानश्लाघाहिंसानिन्दायुद्धानि । इति दुर्गा-दासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
रिफ कुत्सने सौ०
पर०
सक०
 सेट् । रेफति अरेफीत् ।
रिफ सिंसायां निन्दायां बोधने च
सक०
 श्लाचायाम् अक०तु०
पर०
 सेट् । रिफति अरेफीत् ।
धातुवृत्तिः
Sanskrit
रिफँ रिफ (अर्थः) कत्थन, युद्ध, निन्दा, हिंसा, दानेषु
( रिफति रिरेफ ) इत्यादि लुभिवत् क्त्वायां "रलो व्युपधात्'' इति न कित्त्वविकल्पः "नोपधात्थफान्त'' इत्यत्र नोपधग्रहणसामर्थ्यात् यदि हि स्यात्किं नोपधग्रहणेन न च ऋफ तृफ हिंसायामित्यृकारोपधो व्यावर्त्यः त्रैशब्द्यं हि नः साध्यम्, (रिफित्वा रिम्फित्वा अर्फित्वा) इति एतच्च सत्यसति नोपधग्रहणे भवत्येव सति च नोपधस्य "न क्त्वा सेड्'' इति प्रतिषेधे सति अर्फित्वेति भवति नोपधस्य त्वस्मिन्विकल्पे रिफित्वा रिम्फित्वेति असत्यपि नोपधस्य ग्रहणेसर्वत्रास्मिन्विकल्पे प्रवृत्तेऽपीदमेव रूपत्रयं भवति रिहीति द्रमिडा इति स्वामी अनिट्कारिकासु वामनश्च रिहिलुही धातुषु न पठ्येते कैश्चिदभ्युपगम्येते इति अत्र न्यासे कैश्चिदित्यापिशलिप्रभृतिभिरिति तस्मात्तावपि स्त एव प्रयुज्यते च "शिशुं न विप्रा मतिभीरिहन्ति'' इति 26
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“रिफ कत्थनयुद्धनिन्दाहिंसादानेषु”@} 2 ‘ऋफ--’ इति क्षीरस्वामी।
“… ‘रिह इति द्रमिडाः--इति स्वामी।
अनिट्कारिकासु 3 वामनश्च-- ‘रिहिलुही धातुषु न पठ्येते।
कैश्चिदभ्युपगम्येते’ इति।
अत्र न्यासे-- ‘कैश्चिदिति।
आपिशलिप्रभृतिभिः।’ इति।
तस्मात् तावपि स्त एव।
प्रयुज्यते च -- ‘शिशुं न विप्रा मतिभी रिहन्ति।’ इति।” इति माधवधातुवृत्तिः।
अत्रोपात्तः स्वामी न क्षीरस्वामी, अपितु अन्य इति ज्ञेयम्।
4 रेफकः-फिका, रेफकः-फिका, रिरेफिषकः-रिरिफिषकः-षिका, रेरिफकः-फिका
रेफिता-त्री, रेफयिता-त्री, रिरेफिषिता-रिरिफिषिता-त्री, रेरिफिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि तौदादिककिलतिवत् 5 बोद्ध्यानि।
6 रेफित्वा।
7 रेफः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१४०५)
02
=>
 (६-तुदादिः-१३०६। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (काशिका ७-२-१०)
04
=>
 [पृष्ठम्१११९+ २६]
05
=>
 (१९३)
06
=>
 [[१। अत्र, ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधात् रूपमेकमेवेति माधवधातु- वृत्तिः। ‘रलो व्युपधात् हलादेः संश्च’ (१-२-२६) इति कित्त्वविकल्पे तु रिफित्वा रेफित्वा इति रूपद्वयं भवेत्, तत्तु ‘नोपधात् थफान्ताद् वा’ (१-२-२३) इत्यत्र नोपधादेवेति नियमाश्रयणात् नेति माधवाशयः। वस्तुतस्तु ‘प्रकल्प्य चापवाद- विषयं तत उत्सर्गोऽभिनिविशते’ (परि। ६४) इति न्यायेन इकारोकारोपधधातुषु विषये परत्वात् अपवादत्वाच्च ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इत्यस्य प्रवृत्तेरनिवार्य- तया, रिफित्वा इति पाक्षिकरूपस्य सिद्ध्यर्थं च सन्नन्ते इव कित्त्वविकल्प एव न्याय्यः। नियमाश्रयणे च न किञ्चिद् बीजं दृश्यते। विस्तरस्त्वन्यश्रेत्यत्रालम्।]]
07
=>
 [[२। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति संज्ञायां घञ्। रेफः = अधमः। धात्वर्थोऽत्र निन्दा।]]