रिपु (ripu)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishरिपु - ripu - - enemy
काकवैरिन् - kAkavairin - - owl [ crow's enemy ]
आमृण - AmRNa - - enemy
द्वेषण - dveSaNa - - enemy
द्वेष्टृ - dveSTR - - enemy
द्वेष्य - dveSya - - enemy
वनुस् - vanus - - enemy
अभिमाति - abhimAti - - enemy
- enemy
निद् - nid - - enemy
रिप् - rip - - enemy
स्रिध् - sridh - - enemy
अरि - ari - - enemy
शत्रु - zatru - - enemy [ foe , rival ]
विद्विष् - vidviS - - enemy
वैरिन् - vairin - - enemy
परिपन्थिक - paripanthika - - enemy
प्रतिपक्ष - pratipakSa - - enemy
रिश - riza - - enemy
कैरव - kairava - - enemy
रिपु - ripu - - enemy
रिपु - ripu - - false
रिपु - ripu - - deceitful
रिपु - ripu - - treacherous
रिपु - ripu - - foe
रिपु - ripu - - adversary
रिपु - ripu - - gall-nut
रिपु - ripu - - cheat
रिपु - ripu - - hostile planet
रिपु - ripu - - rogue
रिपु - ripu - - deceiver
Wilson
EnglishApte
Englishरिपुः [ripuḥ], [रप् उन् पृषो˚ 1.26]
An enemy, a foe, an opponent.
A hostile planet.
of the sixth astrological house.
A cheat, rogue. -कालः the god of death
Buddh. -घातिन्, -घ्न, -जय, -निपातिन्, -सूदन killing or vanquishing foes.-भवनम्, -स्थानम् of the 6th astrological house.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishरिपु, उस्, उस्, उ (according to Uṇādi-s. I. 27. fr.
rt. रप्
according to others, connected with rt. 1. रि
or with Caus. of rt. 1. री
cf. rt. रिफ्), injuring,
cheating, deceiving, fraudulent, treacherous, false
(Ved.)
(उस्), m. a deceiver, cheat, rogue, thief
(Ved.)
an enemy, adversary, foe
(in astrology) a
hostile planet
epithet of the sixth astrological house
N. of a son of Śliṣṭi.
—रिपु-घातिन्, ई, इनी, इ,
slaying an enemy, killing foes
(इनी), f. a species of
creeper
Abrus Precatorius.
—रिपु-घ्न, अस्, ई,
अम्, killing an enemy.
—रिपुञ्-जय, अस्, आ, अम्,
conquering a foe, vanquishing enemies
(अस्), m.,
N. of several kings
of a son of Śliṣṭi
of a son
of Suvīra
of a son of Viśva-jit.
—रिपु-ता, f. en-
mity, hostility.
—रिपु-निपातिन्, ई, इनी, इ, causing
an enemy to fall, destroying a foe.
—रिपु-बल,
अम्, n. an enemy's army.
—रिपु-भय, अम्, n.
fear or danger from an enemy.
—रिपु-भवन,
अम्, n. or रिपु-भाव, अस्, m. epithet of the sixth
astrological house.
—रिपु-मल्ल, अस्, m., N. of a
king.
—रिपु-रक्त, अम्, n. an enemy's blood.
—रिपु-रक्षिन्, ई, इणी, इ, preserving from an
enemy.
—रिपु-राक्षस, अस्, m., N. of an
elephant.
—रिपु-वर्जित, अस्, आ, अम्, freed from
an enemy.
—रिपु-वश, अस्, आ, अम्, subject to an
enemy.
—रिपुवश-त्व, अम्, n. subjection to an
enemy.
—रिपु-सूदन, अस्, ई, अम्, destroying ene-
mies.
—रिपु-स्थान, अम्, n. epithet of the sixth
astrological house.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishHindi
Hindiदुश्मन
Apte Hindi
Hindiरिपुः
- "रप् + उन्, पृषो* इत्वम्"
"शत्रु, दुश्मन, प्रतिपक्षी"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaरिपु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೈರಿ /ಶತ್ರು/ ಹಗೆ
निष्पत्तिः - > रप (व्यक्तायां वाचि) - "कुः" इत् च् (उ० १-२६)
व्युत्पत्तिः - > रपति
प्रयोगाः - > "ध्रियते यावदेकोऽपि रिपुस्तावत्कुतः सुखम् । पुरः क्लिश्नाति सोमं हि सैंहिकेयोऽसुरद्रुहाम् ॥"
उल्लेखाः - > माघ० २-३५
रिपु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > (ಜ್ಯೋತಿಷದಲ್ಲಿ) ಲಗ್ನದಿಂದ ಆರನೆಯ ಸ್ಥಾನ /ಶತ್ರುಸ್ಥಾನ
विस्तारः - > "ष्ठं च रिपुरित्याहुः क्षत इत्यभिधीयते"
रिपु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಮ ಕ್ರೋಧ ಲೋಭ ಮದ ಮತ್ಸರ ಮೋಹವೆಂಬ ಆರು ಶತ್ರುಗಳು /ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗ
भूतसङ्ख्या
Sanskrit६, अङ्ग, अब्द, अराति अरि, ऋतु, काय, कारक, कार्तिक, काल, कुमार, कुमारवदन, कृत्तिका, कोष, क्ष्माखण्ड, खर, गुहक, गुहवक्त्र, गुहास्य, चक्रार्ध, चमू, चरक, जीव, तर्क, दर्शन, द्रव्य, भार्ध, मासार्ध, रस, राग, रासभ, रिपु, लेख्य, लेश्या, वर्ण, शक्ति, शास्त्र, शिलीमुखपद, शिशु, षट्, षण्मुख, समास, सेना, स्कन्द, स्वाद
Sanskrit Tibetan
Tibetandgra
१) अप्रसाद २) अमित्र ३) अराति ४) अरि ५) कण्टक ६) कैतव ७) दस्यु ८) दुष्ट ९) द्विट् १०) प्रत्यमित्र ११) प्रत्यर्थिन् १२) रिपु १३) वैरिन् १४) शठ १५) शत्रु १६) शब्द १७)
dgra bo
१) अरि २) द्विषत् ३) प्रतिहत ४) प्रत्यमित्र ५) रिपु ६) विरुद्ध ७) शत्रु
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritषण्ढे वर्षवरः शत्रौ प्रतिपक्षः परो रिपुः ।
शात्रवः प्रत्यवस्थाता प्रत्यनीकोभियात्यरी ॥ ७२८ ॥
दस्युः सपत्नोऽसहनो विपक्षो द्वेषी द्विषन्वैर्यहितो जिघांसुः ।
दुर्हृत्परेः पन्थकपन्थिनौ द्विट्प्रत्यर्थ्यमित्रावभिमात्यराती ॥ ७२९ ॥
षण्ढ (पुं), वर्षवर (पुं), शत्रु (पुं), प्रतिपक्ष (पुं), पर (पुं), रिपु (पुं), शात्रव (पुं), प्रत्यवस्थातृ (पुं), प्रत्यनीक (पुं), अभियाति (पुं), अरि (पुं), दस्यु (पुं), सपत्न (पुं), असहन (पुं), विपक्ष (पुं), द्वेषिन् (पुं), द्विषन् (पुं), वैरिन् (पुं), अहित (पुं), जिघांसु (पुं), दुर्हृद् (पुं), परिपन्थक (पुं), परिपन्थिन् (पुं), द्विष् (पुं), प्रत्यर्थिन् (पुं), अमित्र (पुं), अभिमाति (पुं), अराति (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritअभियाति
अभियाति, अराति, अमित्र, रिपु, प्रतिपक्ष, विपक्ष, विरोधिन्, अरि, अहित, असहन, जिघांसु, परिपन्थिन्, पर, असुहृद्, प्रत्यर्थिन्, पर्यवस्थातृ, द्वेषिन्, वैरिन्, शात्रव, शत्रु, सपत्न, भ्रातृव्य, प्रत्यनीक, द्विषत्
अभियातिररातिरमित्ररिपू,
प्रतिपक्षविपक्षविरोध्यरयः ।
अहितोऽसहनश्च जिघांसुरिति,
प्रथिताः परिपन्थिपरासुहृदः ॥ ४५५ ॥
प्रत्यर्थी पर्यवस्थाता द्वेषी वैरी च शात्रवः ।
शत्रुः सपत्नो भ्रातृव्यः प्रत्यनीको द्विषन्मतः ॥ ४५६ ॥
verse 2.1.1.455
page 0053
नाममाला
Sanskritवैरिन्, आराति, अमित्र, अरि, द्विष्, सपत्न, द्विषत्, रिपु, भ्रातृव्य, दुर्जन, शत्रु, दुष्ट, द्वेषिन्, खल, अहित
वैर्यारातिरमित्रोऽरिर्द्विट् सपत्नो द्विषद्रिपुः ।
भ्रातृव्यो दुर्जनः शत्रुर्दुष्टो द्वेषी खलोऽहितः ॥ ४४ ॥
verse 0.1.1.44
page 0023
पुराणम्
Englishरिपु / RIPU. Grandson of dhruva. Two sons called śiṣṭi and bhavya were born to dhruva by his wife Śambhū. Śiṣṭi's wife succhāyā deliverd five sons, i.e. ripu, ripuñjaya, vipra, vṛkala and vṛkatejas. cākṣuṣa manu was born as the son of ripu by his wife bṛhatī. (viṣṇu purāṇa, Part 1, Chapter 13).
Vedic Reference
Englishशब्दकल्पद्रुमः
Sanskritरिपुः, (अनिष्टं रपतीति । रप वाचि + “रपे-रिच्चोपधायाः ।” उणा० १ । २७ । इति कुःइकारश्चोपधायाः । “रिफ कत्थनयुद्धनिन्दा-हिंसादानेषु । ‘ईषेः किञ्च ।’ उणा० १ । १४ ।इति बाहुलकादुप्रत्ययः । रिपति केचित् पठन्ति ।तत्र बाहुलकादेव ककारस्य पकारः । रिफतिमोषणार्थं युध्यते हिनस्ति वा निन्द्यते च सत्-पुरुषैः ।” इति निघण्टुटीकायां देवराजयज्वा ।३ । २४ । ४ ।) शत्रुः । इत्यमरः । २ । ८ । १० ॥
(यथा, हितोपदेशे ।“नकश्चित् कस्यचिन्मित्रं न कश्चित् कस्यचिद्रिपुः ।कारणादेव जायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥
”)शरीरस्थषड्रिपवो यथा । कामः क्रोधः लोभःमोहः मदः मात्सर्य्यश्च । तथा हि ।“आस्थाय योगमवजित्य च वैरिषट्क-मावध्य चेन्द्रियगणं मनसि प्रसन्ने ॥
”इत्यादि तन्त्रसारे भुवनेश्वरीस्तोत्रम् ॥
* ॥
चोरकनामगन्धद्रव्यम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
लग्नापेक्षया षष्ठलग्नम् । तत्पर्य्यायः । षट्-कोणम् २ रिपुमन्दिरम् ३ । यथा, --“धीस्थानं पञ्चमं ज्ञेयं यामित्रं सप्तमं स्मृतम् ।द्युनं द्यूनं तथास्ताख्यं षट्कोणं रिपुमन्दि-रम् ॥
”अपि च ।“सुनीचगेऽस्तगेऽपि वा रिपोर्गृहेस्थिता ग्रहाः ।वृथा फलं प्रकीर्त्तितं समस्तमेव सूरिभिः ॥
”अन्यच्च ।“अरातिव्रणयोः षष्ठे चाष्टमे मृत्युरन्ध्रयोः ।व्ययस्य द्बादशस्थाने वैपरित्येन चिन्तनम् ॥
”इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
(ध्रुवपुत्त्रस्य शिष्टेः पुत्त्रः । यथा, हरिवशे ।२ । १४-१५ ।“तस्मात्शिष्टिश्च भव्यश्च घ्रुवात् शम्भुर्व्यजायत ।शिष्टेराधत्त सुच्छाया पञ्चपुत्त्रानकल्मषान् ॥
रिपुं रिपुञ्जयं पुष्पं वृकलं वृकतेजसम् ॥
”यदोः पुत्त्रः । यथा, भागवते । ९ । २३ । २० ।“यदोः सहस्रजित् क्रोष्टानलोरिपुरितिश्रुताः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
SanskritGrassman
Germanripú, a., m. [von rip 2], 1〉 a., betrügerisch, tückisch, hinterlistig
2〉 m., Betrüger, tückischer, hinterlistiger Mensch, der andern durch Trug und Hinterlist zu schaden sucht.
-ús 1〉 mártias {225, 9}
{232, 8}
{643, 15}
stenás {620, 10}
agháśaṃsas {1011, 2}. — 2〉 {36, 16}
{492, 7}.
-úm 1〉 stenám {433, 9}
{492, 13}
mártiam {638, 14}. — 2〉 {795, 4}.
-úṇā 2〉 {354, 5}.
-áve 1〉 mártāya {508, 4}
{642, 14}
{669, 8}
mártiāya {581, 3}. — 2〉 {189, 5} (neben duchúnāyai)
{218, 16}
{366, 4}.
-ós [G.] 1〉 mártasya {631, 4}
sákhyus {299, 13} (wo -uás zu lesen).
-ávas 1〉 yé (stenā́s) {214, 16}
mártiāsas {264, 15}
jánāsas {357, 11} (neben stenā́s). — 2〉 {147, 3}
{148, 5}
{300, 13}.
-ūṇáam 2〉 mṛcā́ {676, 9} (neben vṛjinā́nām).
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.