| YouTube Channel

रिच (rica)

 
Wilson
English
रिच r. 1st and 10 cls. (रेचति-रेचयति) To join, to unite.
2 To divide, to scatter or separate.
3 To purge. (औइर्) औ रिचिर r. 7th cl. (रिणक्ति-रिंक्ते) To
purge, to evacuate fæces frequently.
With अति prefixed, To exceed, to be more than enough.
With वि, To purge.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 रिच्
मूलधातुः:
 रिच
धात्वर्थः:
 वियोजन-सम्पर्चनयोः
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 रेचयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
 आधृषीयः
धातुप्रदीपः
Sanskrit
रिचँ रिच वियोजन, संपर्चनयोः
- रेचयति रेचति अन्यत्र रिङ्क्ते रिणक्ति 260
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
रिच, कि सम्पर्कवियोगयोः । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०-पक्षे भ्वा०-पर०-अक०-सेट् ।) कि-रेचयति रेचति । रिङ्क्ते रिपुर्यदाक्रान्तो धनैर्म-न्त्रैश्च रेचति । रेचयन्ति च तन्नार्य्य इतिहलायुधः । इति दुर्गादासः ॥
रिच, इर् ध ञ औ विरेके । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(रुधा०-उभ०-अक०-अनिट् ।) विरेकः पौनः-पुन्येन पुरीषोत्सर्गः । इति चतुर्भुजः । इर्, अरिचत् अरैक्षीत् । घ, ञ, रिणक्ति रिङ्क्तेअतिसारकी । औ, रेक्ता । इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
रिच सम्पर्के वियोगे च वा
चु०
उभ०
 पक्षे
भ्वा०
पर०
सक०
 सेट् ।रेचयति ते रेचति । अरोरिचत् त अरेचीत् ।
रिच विरेके (अतिशय पुरीषोत्सर्गे) रुघा० उम०
सक०
 अनिट् ।रिणक्ति रिङ्क्ते इरित् अरिचत् अरैक्षीत् अरिक्त ।अति + अतिक्रम्य स्थिते आधिक्येन स्थितौ अक० । अतिरेकःवि + अति भेदे तदसत्त्वे तदसत्त्वरूपे पदार्थे च व्यतिरेकः ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
रिचँ रिच वियोजन, सम्पर्चनयोः
- रेचयति, रेचति रुधादौ (74) रिणक्ति 262
धातुवृत्तिः
Sanskrit
रिचँ रिच (अर्थः) वियोजन, सम्पर्चनयोः
( रेचयति रेचति रेक्ता ) अनिट्कारिकापाठादनिट्त्त्वम् विरेचने रिङ्क्ते रिणक्तीति श्नमि 275
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“रिच वियोजनसंपर्चनयोः”@} 2 आधृषीयः।
‘-- वियोजनसंयमनयोः इति मुकुटः’ इति अमरसुधा 3।
सम्पर्चनम् = मिश्रीकरणम्।
अभिधानवैचित्र्यात् धातोरस्य परस्परविरुद्धार्थकत्वम्।
‘रिचिर् विरेचने रिङ्क्ते रिणक्ति श्ने, वियोजने।
सम्पर्चने च यौ वा णौ रेचयत्यपि रेचति।।’ 4 इति देवः।
रेचकः-चिका, रिरेचयिषकः-षिका, रेचकः-चिका, रिरिक्षकः-क्षिका, रेरिचकः-चिका
रेचयिता-त्री, रिरेचयिषिता-त्री, रेचिता-त्री, रिरिक्षिता-त्री, रेरिचिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकचर्पयतिवत् 5 बोध्यानि।
आधृषीयत्वादस्य णिज्विकल्पः।
णिजभावपक्षे ‘पचिं वचिं विचिरिचि- रञ्जिपृच्छतीन्--’ 6 इत्यनिट्कारिकासु पाठा- दनिट्त्वं बोध्यम्।
अत्र ‘रिचि--’ इति रौधादिकस्य, चुरादिषु पठितस्य णिजभावपक्षे औत्सर्गिकशब्विकरणकस्य च सामान्येन ग्रहणम्।
णिजभावपक्षे निष्ठायाम्-- 7 विरिक्तः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१४०३)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८१७। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (१-१७)
04
=>
 (श्लो। ५२)
05
=>
 (५५४)
06
=>
 (व्याघ्रभूतिकारिका ७-२-१०)
07
=>
 [[आ। ‘अजरद्वृषवद् विरिक्तपीडः पुनरभ्येत्य विशिष्टचित्तताऽपि।’ धा। का। ३-४९।]]