| YouTube Channel

रासः (rAsaH)

 
Apte
English
रासः [rāsḥ], 1 An uproar, a din, confused noise.
A sound in general.
Speech.
A kind of dance practised by Kṛiṣṇa and the cowherds but particularly the gopis or cowherdesses of Vrindāvana
तत्रारभत गोविन्दो रासक्रीडामनुव्रतैः । स्त्रीरत्नैरन्वितः प्रीतैरन्योन्याबद्धबाहुभिः ॥
Bhāg.*
 1.33.2
उत्सृज्य रासे रसं गच्छन्तीम्
Ve.*
 1.2
रासे हरिमिह विहितविलासं स्मरति मनो मम कृतपरिहासम्
Gīt.*
 2
also
Gīt.*
 1.
A chain.
A sport, play.
Comp.
 -ईश्वरी
N.
 of Rādhā. -उत्सवः, -क्रीडा, -मण्डलम् a sportive dance, the circular dance of Kṛiṣṇa and the cowherdesses of Vrindāvana
रासोत्सवः संप्रवृत्तो गोपीमण्डलमण्डितः
Bhāg.*
 1. 33.3. -गोष्ठी
=
 रासक्रीडा q. v. -यात्रा
f.
 a festival in honour of Kṛiṣṇa on the Kārtikī Paurṇimā.
Apte 1890
English
रासः 1 An uproar, a din, confused noise.
2 A sound in general.
3 Speech.
4 A kind of dance practised by Kṛṣṇa and the cowherds but particularly the gopis or cowherdesses of Vṛndāvana
उत्सृज्य रासे रसं गच्छंतीं Ve. 1. 2
रासे हरिमिह विहितविलासं स्मरति मनो मम कृतपरिहासं Gīt. 2
also Gīt. 1.
5 A chain.
Comp.
ईश्वरी N. of Rādhā.
क्रीडा,
मंडलं a sportive dance, the circular dance of Kṛṣṇa and the cowherdesses of Vṛndāvana.
Apte Hindi
Hindi
रासः
पुं*
 - रास् + घञ् "होहल्ला, कोलाहल, शोरगुल"
लघु' शब्द की उ* अ*
रासः
पुं*
 - - "शब्द, ध्वनि"
लघु' शब्द की उ* अ*
रासः
पुं*
 - -
"एक प्रकार का नाच जिसका अभ्यास, कृष्ण और गोपिकाएं करती थीं, विशेषतः वृन्दावन की गोपियाँ"
रासः
पुं*
 - रास्+घञ्
कोलाहल
रासः
पुं*
 - रास्+घञ्
शोर
रासः
पुं*
 - रास्+घञ्
वक्ता
रासः
पुं*
 - रास्+घञ्
एक प्रकार का नृत्य
रासः
पुं*
 - रास्+घञ्
शृंखला
रासः
पुं*
 - रास्+घञ्
"खेल, नाटक"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 रासः
noun
छन्दोविशेषः।
"रासस्य प्रत्येकस्मिन् चरणे अष्ट अष्ट षट् इत्येवं द्वाविंशतिः मात्राः सन्ति तथा अन्ते च सगणः वर्तते।"
Tamil
Tamil
ராஸ: : ராசக்ரீடை, சத்தம், ஆரவாரம்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
रासः,
पुं,
 (रासनमिति रासतेऽत्रेति वा । रासशब्दे + भावे अधिकरणे वा घञ् ।) कोला-हलः । ध्वानः । भाषाशृङ्खलकः । गोपानांक्रीडाभेदः । इति मेदिनी । से, ११ ॥
तस्यविधिर्यथा, --“कार्त्तिकीपूर्णिमायाञ्च कृत्वा तु रासमण्डलम् ।गोपानां शतकं कृत्त्वा गोपीनां शतकन्तथा ॥
शिलायां प्रतिमायां वा श्रीकृष्णं राघया सह ।भारते पूजयेत् कृत्वा चोपहाराणि षोडश ॥
गोलोके च वसेत् सोऽपि यावद्वै ब्रह्मणो वयः ।भारतं पुनरागत्य हरिभक्तिं लभेद्ध्रुघम् ॥
क्रमेण सुदृढां भक्तिं लब्ध्वा मन्त्रं हरेरपि ।देहं त्यक्त्वा च गोलोकं पुनरेव प्रयाति च ॥
तत्र कृष्णस्य सारूप्यं संप्राप्य पार्श्वदो भवेत् ।पुनस्तत्पतनं नास्ति जरामृत्युहरो महान् ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते प्रकृतिखण्डे २५ अध्यायः ॥
विस्तारस्तु श्रीकृष्णजन्मखण्डे २८ अध्यायेश्रीमद्भागवतीयरासपञ्चाध्यायेषु च द्रष्टव्यः ॥
* ॥
कस्यचिन्मते कल्पतरुयात्रेयम् । अस्य विधि-र्यथा, --“कार्त्तिके पौर्णमास्यान्तु रासयात्रा महानिशि ।नन्दसूनोः प्रकर्त्तव्या महाविभवविस्तरैः ॥
इह लोके सुखं प्राप्य अन्ते विष्णुपुरं व्रजेत् ॥
पूजा कार्य्यार्द्धरात्रे तु नयेत् शेषं महोत्सवैः ।गीतैर्नानाविधैर्वाद्यैर्व्वेणुवीणामृदङ्गकैः ॥
नृत्यैर्वराङ्गनागीतैरङ्गनानाञ्च कीर्त्तनैः ।चन्दनागुरुकस्तूरीपङ्कलेपैर्व्विराजितैः ॥
विहरद्भिर्विष्णुभक्तैः कार्य्य एष महोत्सवः ।ध्यायेद्वृन्दावने रम्ये यमुनापुलिने वने ॥
निकुञ्जसदने कृष्णं गोपीमण्डलमण्डितम् ।रासमण्डलयन्त्रस्य गोविन्दं कर्णिकागतम् ॥
द्बयोर्द्वयोर्गोपिकयोर्म्मध्ये सान्तमनेकधा ।अपरं नटवेशेन मध्ये तं मुरलीधरम् ॥
गोपीगणमुखाम्भोजमधुपानमधुव्रतम् ।कुलालचक्रप्रतिमं मण्डलं पङ्कजाङ्कितम् ॥
दलाष्टशोभितं कार्य्यं महिष्योऽष्टौ च सन्धिषु ।मध्ये मध्ये च गोविन्दं पार्श्वयोरष्टरूपकम् ॥
मुकुन्दं माधवं कृष्णं नटनागरमेव च ।हरिं दामोदरं विष्णुं पूजयेत् कामरूपिणम् ॥
तद्वाह्ये भूपुरे गोप्यः शतशोऽथ सहस्रशः ।पूजनीयाः प्रयत्नेन नृत्यगीतपरायणाः ॥
असंख्या गोपिकास्तत्र मण्डलेऽष्टौ वराङ्गनाः ।महिष्यस्ताः समाख्याताः सदासङ्गमुनिव्रताः ॥
भक्तोत्सवाभिलासेन कमला बहुरूपिणी ।राधा विशाखा विमला सुमित्रा ललिता तथा ।सुन्दरी कमला रम्भा महिष्योऽष्टौ प्रकीर्त्तिताः ॥
तारा राधा निरावाधा कृष्णा भेदमुपागताः ।तासां ध्यानैर्व्वक्ष्यमाणैः पूजा कार्य्या विशेषतः ॥
उत्तीर्णे सायं समये गोप्यो वृन्दावनं ययुः ।रासक्रीडां ततस्ताभिश्चक्रे च जगदीश्वरः ॥
गोप्यो रासक्रीडां चक्रुः पौर्णमास्यां महा-निशि ।न तत्र पक्षिनिनदो न झिल्लीनिनदस्तथा ॥
महानिशा द्वे घटिके रात्रेर्म्मध्यमयामयोः ।तदप्राप्तौ च कर्त्तव्यं पौर्णमास्यां निशामुखे ॥
एवं रासक्रीडां यस्तु कारयेद्भुवि मानवः ।स सर्व्वदुस्कृतं त्यक्त्वा निर्व्वाणमुक्तिमाप्नुयात् ॥
”इत्युत्कलकलिका ॥
(विलासः । यथा, भागवते । ५ । २ । १२ ।“अस्मद्विधस्य मन उन्नयनौ बिभर्त्तिबह्वद्भुतं सरसराससुधादिवक्त्रे ॥
”“बक्त्रे च बह्वद्भुतं बिभर्त्ति किं तदाह । रसोमधुरालापः रासो विलासस्ताभ्यां सहिता सुधाअधरामृतम् । आदिशब्दात् स्मितनर्म्मादि ।”इति तत्र श्रीधरस्वामी ॥
क्रिया । यथा, भाग-वते । ५ । १३ । १७ ।“तैर्वञ्चितो हंसकुलं समाविशत्नरोचयन् शीलमुपैति वानरान् ।तज्जातिरासेन सुनिर्वृतेन्द्रियःपरस्परोद्बीक्षणविस्मृतावधिः ॥
”“तैर्वञ्चितस्तत्र फलाभावं ज्ञात्वा हंसानां ब्राह्म-णानां कुलं पुनः प्रविशन् तेषां शीलं प्राय-श्चित्तपूर्व्वकं पुनरुपनयनाद्याचारमरोचयन्अप्रियं पश्यन् वानरतुल्यान् भ्रष्टाचारान्शूद्रप्रायानुपैति । तज्जातिरासेन वानरजाति-क्रियया स्त्रियां मिथुनीभूय परस्परमुखोद्वीक्ष-णेन विस्मृतो जीवितावधिर्मरणकालो येन ।”इति तट्टीकायां श्रीधरस्वामी ॥
* ॥
)