राशिव्यवहार (rAzivyavahAra)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Monier Williams Cologne
Englishशब्दकल्पद्रुमः
Sanskritराशिव्यवहारः, (राशेर्व्यवहारः ।) शस्य-राशिपरिमाणज्ञापकाङ्कः । तद्विवरणं यथा, --अथ राशिव्यवहारे करणसूत्रं वृत्तम् ।“अनणुषु दशमांशोऽणुष्वथैकादशांशःपरिधिनवमभागः शूकधान्येषु वेधः ।भवति परिधिषष्ठे वर्गिते वेधनिघ्नेघनगणितकराः स्युर्म्मागधास्ताश्च खार्य्यः ॥
”उदाहरणम् ।“समभुवि किल राशिर्यः स्थितः स्थूलधान्यःपरिधिपरिमितिः स्याद्धस्तषष्टिर्यदीया ।प्रवद गणक खार्य्यः किंमिताः सन्ति तस्मि-न्नथ पृथगणुधान्यैः शूकधान्यैश्च शीघ्रम् ॥
”अथ स्थूलधान्यराशिमानावबोधनाय६०न्यासः अनणुधान्यराशिःवेधः६परिधिः ६० । वेधः ६ । परिधेः षष्ठांशः १० ।वर्गितः १०० । वेध ६ निघ्नः । लब्धाःखार्य्यः ६०० ।अथाणुधान्यराशिमानानयनाय६०न्यासः अणुधान्यराशिःवेधः६०/११परिधिः ६० । वेधः ६०/११ । जातंफलम् ५४५ ५/११ ।अथ शूकधान्यराशिमानानयनाय६०न्यासः शूकधान्यराशिःवेधः२०/३परिधिः ६० । वेधः २०/३ । खार्य्यः ६६६ २/३ ।अथ भित्त्यन्तर्वाह्यकोणसंलग्नराशिप्रमाणानयनेकरणसूत्रं वृत्तम् ।“द्बिवेदसत्रिभागैकनिघ्नात्तु परिधेः फलम् ।भित्त्यन्तर्वाह्यकोणस्थराशेः खगुणभाजितम् ॥
”उदाहरणम् ।“परिधिर्भित्तिलग्नस्य राशेस्त्रिंशत्करः किल ।अन्तःकोणस्थितस्यापि तिथितुल्यः करः सखे ॥
वहिः कोणस्थितस्यापि पञ्चघ्ननवसम्मितः ।तेषामाचक्ष्वमेक्षिप्रं घनहस्तान् पृथक् पृथक् ॥
”अत्रापि स्थूलादिधान्यानां राशिमानाव-बोधनाय स्पष्टक्षेत्रत्रयम् ।तत्रादावनणुधान्यराशिमानबोधकं क्षेत्रम् ।न्यासःपरिधिः ४५नहिःकोणराशिःवेधः६अनणुधान्यराशयःपरिधिः १५वेधः६अन्तःकीणराशिःपरिधिः ३०वेधः६मित्तिराशिःअत्राद्यस्य परिधिः ३० । द्विनिघ्नः ६० ।अन्यः १५ । चतुर्घ्नः ६० । अपरः ४५ । सत्रि-भागैक ४/३ निघ्नः ६० । एषा वधः ६ । एभ्यःफलं तुल्यमेतावन्त्य एव खार्य्यः ६०० । एतत्-खस्वगुणेन भक्तं जातं पृथक् पृथक् फलम् ३०० ।१५० । ४५० ॥
अथाणुधान्यराशिमानानयनायन्यासःपरिधिः ४५नहिःकोणरशिःवेधः६०/११अणुधान्यराशिःपरिधिः १५वेधः६०/११अन्तःकोणराशिःपरिधिः ३०वेधः६०/११मित्तिराशिःपूर्व्ववत्क्षेत्रत्रयाणां स्वगुणगुणितपरिधिः ६० ।वेधः ६०/११ । फलानि २७२ ८/११ । १३६ ४/११ ।४०९ १/११ ।अथ शूकधान्यराशिमानानयनायन्यासःपरिधिः ४५नहिःकोणराशिःवेधः२०/३शूकधान्यराशयःपरिधिः १५वेधः२०/३अन्तःकोणुराशिःपरिधिः ३०वेधः२०/३मित्तिराशिःअत्रापि पूर्व्ववत् क्षेत्रत्रयाणां स्वगुणगुणितःपरिधिः ६० । वेधः २०/३ । फलानि ३३३ १/३ ।१६६ २/३ । ५०० ।इति लीलावत्यां राशिव्यवहारः समाप्तः ॥
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.