| YouTube Channel

राशिचक्रं (rAzicakraM)

 
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
राशिचक्रं,
क्ली,
 (राशीनां चक्रम् ।) मेषादि-द्वादशराश्यादियुक्तवृत्तम् । तस्य नामान्तरंभचक्रं ज्योतिषचक्रञ्च । यथा, --“सप्तविंशतिभैर्ज्योतिश्चक्रं स्तिमितवायुगम् ।तदर्कांशो भवेदाशिर्नवर्क्षचरणाङ्कितः ॥
”इति दीपिका ॥
* ॥
तद्विवरणं यथा, --“भचक्रं ध्रुवयोर्ब्बद्धमाक्षिप्तं प्रवहानिलैः ।पर्य्येत्यजस्रं तन्नद्धा ग्रहकक्षा यथाक्रमम् ॥
उपरिस्थस्य महतीकक्षाल्पाधःस्थितस्य च ।महत्या कक्षया भागा महान्तोऽल्पास्तथा-ल्पया ॥
कालेनाल्पेन भगणं भुङ्क्तेऽल्पभ्रमणाश्रितः ।ग्रहः कालेन महता मण्डले महति भ्रमन् ॥
खल्पया तु बहून् भुङ्क्ते भगणान् शीत-दीधितिः ।महत्या कक्षयागच्छन् ततः स्वल्पः शनैश्चरः ॥
मन्दादधःक्रमेण स्युश्चतुर्था दिवसाधिपाः ।वर्षाधिपतयस्तद्वत् तृतीयाः परिकीर्त्तिताः ॥
ऊर्द्ध्वक्रमेण शशिनो मासानामधिपाः स्मृताः ।होरेशाः सूर्य्यतनयादधोधः क्रमशस्तथा ।भवेद्भकक्षा तीग्मांशोर्भ्रमणं षष्टिताडितम् ।सर्व्वोपरिष्टात् भ्रमति योजनैस्तैर्भमण्डलम् ॥
”तत्र कक्षाक्रममाह ।“ब्रह्माण्डमध्ये परिधिर्व्योमकक्षाभिधीयते ।तन्मध्ये भ्रमणं भानामधोऽधः क्रमशस्तथा ॥
मन्दामरेज्यभूपुत्त्रसूर्य्यशुक्रेन्दुजेन्दवः ।परिभ्रमन्त्यधोऽधःस्थाः सिद्धविद्याधरा घनाः ॥
”इति सूर्य्यसिद्धान्तः ॥
* ॥
ग्रहत्रयचन्द्रसंयोगे फलविशेषजनकं राशिचक्रंयथा, --“राशिचक्रं प्रवक्ष्यामि नृपाणां हितकाम्यया ॥
रविर्जीवस्तथा सौम्यस्तैश्च चन्द्रे समागते ।जलपातो भवेत् सत्यमित्युक्तं विष्णुयामले ॥
रविर्जीवस्तथा शुक्रस्तैश्च चन्द्रे समागते ।वायुपातो भवेत् सत्यमित्युक्तं विष्णुयामले ॥
रविर्ज्जीवस्तथा भौमस्तैश्च चन्द्रे समागते ।अग्निपातो भवेत् सत्यमित्युक्तं ब्रह्मयामले ॥
रविर्भौमस्तथा राहुस्तैश्च चन्द्रे समागते ।लोहपातो भवेत् सत्यमित्युक्तं रुद्रयामले ॥
रवी राहुस्तथा केतुस्तैश्च चन्द्रे सगागते ।पाषाणपातोऽपि भवेदित्युक्तं भानुयामले ॥
”इति नरपतिजयचर्य्यायां तुम्बुरुचक्रे राशि-चक्रम् ॥
* ॥
जातकराशिचक्रम् । यथा, --“तन्वादिव्ययपर्य्यन्तं राशिचक्रे व्यवस्थितम् ।तन्न बुद्ध्वाल्पमतयो जल्पयन्ति वृथा वृथा ॥
”इति पञ्चस्वरा ॥
* ॥
मन्त्रग्रहणोक्तराशिचक्रम् यथा । आगमकल्प-द्रुमे ।“रेखाद्वयं पूर्व्वपरागतं स्यात्तन्मध्यतो याम्यकुवेरभेदात् ।एकैकमीशाननिशाचरे तुहुताशवाय्वोर्विलिखेत्ततोऽर्णान् ॥
वेदाग्निवह्नियुगलश्रवणाक्षिसंख्यान्पञ्चेषुवाणशरपञ्चचतुष्टयार्णान् ।मेषादितः प्रविलिखेत् सकलांस्तु वर्णान्कन्धागतान् प्रविलिखेदथ शादिवर्णान् ॥
”तथा, --“बालं गौरं खुरं शोणं शमी शोभेति राशिषु ।क्रमेण भेदिता वर्णाः कन्यायां शादयः स्मृताः ॥
”तेन अ आ इ ई मेषः । उ ऊ ऋ वृषः ।ॠ ऌ ॡ मिथुनम् । ए ऐ कर्कटः । ओ औसिंहः । अं अः श ष स ल क्षाः कन्याः ।कवर्गस्तुला । चवर्गो वृश्चिकः । टवर्गो धनुः ।तवर्गो मकरः । पवर्गः कुम्भः । यवर्गो मीनः ।स्वराशीनामनुकूलं मन्त्रं भजेत् । तथा च ।“स्वतारराशिकोष्ठानामनुकूलान् भजेन्मनून् ॥
”इति वचनात् ॥
“राशीनां शुद्धताज्ञेया त्यजेच्छत्रुं मृतिं व्ययम् ।स्वराशेर्मन्त्रराश्यन्तं गणनीयं विचक्षणैः ॥
”यदा तु स्वराशेरज्ञानं तदा साधकनामाद्यक्षर-सम्बन्धिनं राशिं गृहीत्वा गणयेत् ।“साध्याद्यक्षरराश्यन्तं गणयेत् साधकाक्षरम् ।इति रामार्च्चनचन्द्रिकाधृतवचनात् । तथा, “अज्ञाते राशिनक्षत्रे नामाद्यक्षरराशितः ॥
”इति तन्त्रराजे ॥
“तेन मन्त्राद्यवर्णेन नाम्नश्चाद्यक्षरेण च ।गणयेद्यदि षष्ठं वाप्यष्टमं द्बादशन्तु वा ।रिपुर्मन्त्राद्यवर्णः स्यात् तेन तस्याहितं भवेत् ॥
एक पञ्च नव बान्धवाः स्मृताःद्वौ च षट् च दशमाश्च सेवकाः ।वह्निरुद्रमुनयस्तु पोषकाःद्बादशाष्टचतुरस्तु घातकाः ॥
”इति विष्णुविषयम् ॥
रामाच्चनचन्द्रिकाधृतत्वात् । शक्त्यादौ तु षष्ठंवर्ज्जनीयम् । तथा च ।“षष्ठाष्टमद्बादशानि वर्ज्जनीयानि यत्नतः ॥
”इति वचनात् ॥
तन्त्रान्तरे ।“लग्नं धनं भ्रातृबन्धुपुत्त्रशत्रुकलत्रकाः ।मरणं धर्म्मकर्म्मायव्यया द्बादश राशयः ॥
नामानुरूपमेतेषां शुभाशुभफलं लभेत् ॥
लग्ने सिद्धिस्तथा नित्यं धने धनसमृद्धिदः ।भ्रातरि भ्रातृवृद्धिश्च शत्रौ शत्रुविवर्द्धनः ॥
पुत्त्रे पुत्त्रविवृद्धिः स्यात् बन्धौ बान्धववत् प्रियः ।कलत्रे मध्यमा प्रोक्ता मरणे मरणं भवेत् ॥
धर्म्मे धर्म्मविवृद्धिः स्यात् सिद्धिदः कर्म्मसंस्थितः ।आये च धनसम्पत्तिर्व्यये च सञ्चितक्षयः ॥
”वैष्णवतन्त्रे तु शत्रुस्थाने बन्धुरिति पाठः । इतितन्त्रसारः ॥