| YouTube Channel

रावणः (rAvaNaH)

 
Apte Hindi
Hindi
रावणः
पुं*
 - -
"एक प्रसिद्ध राक्षस, लंका का राजा, राक्षसों का मुखिया "
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: रावणः
Root: रावण
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ लङ्काधिपतिः विश्वश्रवसः पुत्रः
Meaning(s):
⇒ King of the Rakṣasas
Shloka(s):
1|2|42|1 ► अलक्ष्मीर्निरृतिर्ज्येष्ठा रावणस्तु हरानतः। (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
1|2|42|2 ► दशास्यो विंशतिभुजश्चतुष्पान्मानमन्दिरः॥ (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
1|2|43|1 ► लङ्केश्वरो यातुपतिः सन्नाहोऽस्य विचोलकः। (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|2|42|1 ⇢ रावणः (रावण) (पुं) ⇒ King of the Rakṣasas ⇒ लङ्काधिपतिः विश्वश्रवसः पुत्रः
➠ 1|2|42|1 ⇢ हरानतः (हरानत) (पुं) ⇒ Epithet of Rāvaṇa ⇒ लङ्काधिपतिः विश्वश्रवसः पुत्रः
➠ 1|2|42|2 ⇢ दशास्यः (दशास्य) (पुं) ⇒ Epithet of Rāvaṇa ⇒ लङ्काधिपतिः विश्वश्रवसः पुत्रः
➠ 1|2|42|2 ⇢ विंशतिभुजः (विंशतिभुज) (पुं) ⇒ Epithet of Rāvaṇa ⇒ लङ्काधिपतिः विश्वश्रवसः पुत्रः
➠ 1|2|42|2 ⇢ चतुष्पात् (चतुष्पाद्) (पुं) ⇒ Epithet of Rāvaṇa ⇒ लङ्काधिपतिः विश्वश्रवसः पुत्रः
➠ 1|2|42|2 ⇢ मानमन्दिरः (मानमन्दिर) (पुं) ⇒ Epithet of Rāvaṇa ⇒ लङ्काधिपतिः विश्वश्रवसः पुत्रः
➠ 1|2|43|1 ⇢ लङ्केश्वरः (लङ्केश्वर) (पुं) ⇒ Epithet of Rāvaṇa ⇒ लङ्काधिपतिः विश्वश्रवसः पुत्रः
➠ 1|2|43|1 ⇢ यातुपतिः (यातुपति) (पुं) ⇒ Epithet of Rāvaṇa ⇒ लङ्काधिपतिः विश्वश्रवसः पुत्रः
Related word(s):
जातिः ➡ देवयोनिः
स्व_स्वामीसंबन्धः ➡ विचोलकः
जन्य_जनकसंबन्धः ➡ इन्द्रजित्
Tamil
Tamil
ராவண: : இராவணன்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
रावणः,
पुं,
 (रवणस्यापत्यमिति । रवण +“शिवादिभ्योऽण् ।” ४ । १ । ११२ । इतिअण् । यद्वा, रावयति भीषयति सर्व्वानिति ।रु + णिच् + ल्युः ।) लङ्काधिपतिः । तत्पर्य्यायः ।पौलस्त्यः २ रक्षः ३ लङ्केशः ४ दशकन्धरः ५ ।इति हेमचन्द्रः ॥
दशकण्ठः ६ निकषात्मजः ७राक्षसेन्द्रः ८ लङ्केशः ९ पङ्क्तिग्रीवः १० दशा-ननः ११ । इति शब्दरत्नावली ॥
लङ्कापतिः १२दशास्यः १३ । इति जटाधरः ॥
(अस्यनिरुक्तिर्यथा, रामायणे ।“यस्माल्लोकत्रयं चैतद्रावितं भयमागतम् ।तस्मात्त्वं रावणो नाम नाम्ना वीरो भवि-ष्यसि ॥
”)तस्योत्पत्तिनाशौ यथा, --सूत उवाच ।“मानवस्य नरैष्यन्त आसीत् पुत्त्रो दमः किल ।नवमस्तस्य दायादस्तृणबिन्दुरिति स्मृतः ॥
तस्य कन्या इडविडा रूपेणाप्रतिमा भुवि ।पुलस्त्याय स राजर्षिस्तां कन्यां प्रव्यपादयत् ॥
ऋषिरैडविडो यस्यां विश्रवाः समपद्यत ।तस्य पत्न्यश्चतस्रश्च पूर्व्वा वै देववर्णिनी ॥
ज्येष्ठं वैश्रवणं यज्ञे कुरूपं देववर्णिनी ।त्रिपादं सुमहाकायं स्थूलशीर्षं महाहनुम् ॥
अष्टदंष्ट्रं हरिश्मश्रुं शङ्कुकर्णविलोहितम् ।पिङ्गलं नाम संदृश्य पिता तस्याब्रवीत्ततः ॥
कुत्सायान्तु कुशब्दोऽयं शरीरञ्चेदमुच्यते ।कुशरीरत्वाच्च नाम्ना तेन वै स कुवेरकः ॥
ऋध्यां कुवेरो जनयद्विश्रुतं नलकूरम् ॥
रावणं कुम्भकर्णञ्च कन्यां सूर्पणखां तथा ।विभीषणं चतुर्थन्तु नैकष्यजनयत् सुतम् ॥
शङ्कुकर्णो दशग्रीवः पिङ्गलो रक्तमूद्धजः ।चतुष्पाद्विं शतिभुजो महाकायो महाबलः ॥
जात्यञ्जननिभो मर्द्दलोहितग्रीव एव च ।निसर्गाद्दारुणः क्रूरः स रावण इति स्मृतः ॥
हिरण्यकशिपुस्त्वासीत् स राजा पूर्व्वजन्मनि ॥
चतुर्युगानां राजा तु त्रयोदश स राक्षसः ॥
ताः पञ्चकोट्यो वर्षाणां संख्याताः संख्ययाद्बिजैः ।नियुतानामेकषष्टिः संख्याविद्भिरुदाहृताः ॥
षष्टिश्चैव सहस्राणि वर्षाणां हि स रावणः ।देवतानां पितॄणाञ्च घोरं कृत्वा प्रजागरम् ॥
त्रेतायुगे चतुर्थांशे रावणस्तपसः क्षयात् ।रामं दाशरथं प्राप्य सगणः क्षयमीयिवान् ॥
”इति वह्निपुराणे वाराहप्रादुर्भावनामाध्यायः ॥