| YouTube Channel

रारध्यम् (rAradhyam)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“रध हिंसासंराद्ध्योः”@} 2 ‘रध हिंसायाम्’ इत्येव प्रौढमनोरमादिषु पाठः।
‘-- हिंसासंसिद्ध्योः’ इति काशिकायां 3 दृष्टः पाठः।
4 5 रन्धकः-न्धिका, रन्धकः-न्धिका, 6 रिरधिषकः-रिरत्सकः-त्सिका, रारधकः-धिका
रधिता- 7 रद्धा-रद्ध्री, रन्धयिता-त्री, रिरधिषिता-रिरत्सिता-त्री, रारधिता-त्री
8 रध्यन्-न्ती, रन्धयन्-न्ती, रिरधिषन्-रिरत्सन्-न्ती
-- रधिष्यन्- 9 रत्स्यन्-न्ती-ती, रन्धयिष्यन्-न्ती-ती, रिरधिषिष्यन्-रिरत्सिष्यन्-न्ती-ती
व्यतिरध्यमानः, रन्धयमानः, व्यतिरिरधिषमाणः-व्यतिरिरत्समानः, रारध्यमानः
व्यतिरधिष्यमाणः-व्यतिरत्स्यमानः, रन्धयिष्यमाणः, व्यतिरिरधिषिष्यमाणः-व्यतिरिरत्सिष्यमाणः, रारधिष्यमाणः
सुरत्-सुरधौ-सुरधः
-- -- 10 रद्धम्-रद्धः-रद्धवान्, रन्धितम्-तः, रिरधिषितः-रिरत्सितः, रारधितः-तवान्
रन्धः, 11 रन्धनः, 12 साधुरन्धी, 13 14 रेधिवान्, रन्धः, रिरधिषुः-रिरत्सुः, 15 रारन्धः
रधितव्यम्-रद्धव्यम्, रन्धयितव्यम्, रिरधिषितव्यम्-रिरत्सितव्यम्, रारधितव्यम्
रन्धनीयम्, रन्धनीयम्, रिरधिषणीयम्-रिरत्सनीयम्, रारधनीयम्
राध्यम्, रन्ध्यम्, रिरधिष्यम्-रिरत्स्यम्, रारध्यम्
ईषद्रन्धः- 16 दूरन्धः-सुरन्धः
-- -- रध्यमानः, रन्ध्यमानः, रिरधिष्यमाणः-रिरत्स्यमानः, रारध्यमानः
रन्धः, रन्धः, रिरधिषः-रिरत्सः, रारधः
17 रधितुम्-रद्धुम्, रन्धयितुम्, रिरधिषितुम्-रिरत्सितुम्, रारधितुम्
रद्धिः, रन्धना, रिरधिषा-रिरत्सा, रारधा
रन्धनम्, रन्धनम्, रिरधिषणम्-रिरत्सनम्, रारधनम्
रधित्वा-रद्ध्वा, रन्धयित्वा, रिरधिषित्वा-रिरत्सित्वा, रारधित्वा
अनुरध्य, अनुरन्ध्य, प्ररिरधिष्य-प्ररिरत्स्य, प्ररारध्य
रन्धम् २, रधित्वा-रद्ध्वा २, रन्धम् २, रन्धयित्वा २, रिरधिषम् २-रिरत्सम् २, रिरधिषित्वा २-रिरत्सित्वा २, रारधम् २
रारधित्वा २। 18
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१३७१)
02
=>
 (४-दिवादिः-११९३। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (७-२-४५)
04
=>
 [पृष्ठम्१०९४+ २४]
05
=>
 [[१। ‘रधिजभोरचि’ (७-१-६१) इति अजादिप्रत्ययेषु सर्वत्र नुमागमः। ण्यन्तेषु च णिज्निमित्तको नुमागमः सर्वत्र बोध्यः।]]
06
=>
 [[२। ‘रधादिभ्यश्च’ (७-२-४५) इति इड्विकल्पः। इट्पक्षे, ‘नेट्यलिटि रधेः’ (७-१-६२) इति नुम्निषेधः। इडभावपक्षे ‘खरि च’ (८-४-५५) इति चर्त्वे रिरत्सकः इत्यादीनि रूपाणीति सन्नन्ते सर्वत्र रूपद्वयं बोध्यम्।]]
07
=>
 [[३। तृचि, इडभावपक्षे, ‘झषस्तथोर्धोऽधः’ (८-२-४०) इति धत्वे जश्त्वे च रूपमेवम्।]]
08
=>
 [[४। शतरि दिवादित्वाच्छ्यनि रूपमेवम्। स्त्रियां नुम्विकल्पः।]]
09
=>
 [[५। स्यप्रत्ययेऽपि इडभावपक्षे धातुधकारस्य चर्त्वेन तकार इति ज्ञेयम्।]]
10
=>
 [[६। रधाद्यष्टकान्तर्गतत्वेन धातोर्वैकल्पिकेट्कत्वात्, ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्निषेधः। नच रधादिव्यतिरिक्तेषु धातुषु ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इत्यस्य चरितार्थत्वात्, ‘रधादिभ्यश्च’ (७-२-४५) इत्यस्य परत्वाच्च निष्ठायामपि इण्निषेधं बाधित्वा इड्विकल्प एव तृजादिष्विव न्याय्य इति वाच्यम्
\n\n ‘निषेधाश्च बलीयांसः’ (परि। १२२) इति न्यायेन, पुरस्तात् प्रतिषेधकाण्डारम्भसामर्थ्याच्च ‘पर्जन्यवल्लक्षणं प्रवर्तते’ (परि। १२१) इति न्यायेन रधादिषु विषयेऽपि निष्ठायाम् इण्निसेधस्यैव प्रामाणिकत्वात्। विस्तरस्त्वन्यत्र।]]
11
=>
 [[७। नन्द्यादित्वात् (३-१-१३४) कर्तरि ल्युप्रत्यये नुमागमः।]]
12
=>
 [[८। ‘साधुकारिण्युपसंख्यानम्’ (वा। ३-२-७८) इति णिनिः। काशिकायाम् (७-१-६१) प्रयुक्तोऽयम्।]]
13
=>
 [पृष्ठम्१०९५+ २३]
14
=>
 [[१। लिटः क्वसौ, ‘अत एकहल्मध्ये--’ (६-४-१२०) इत्येत्वाभ्यासलोपयोः कृतयोः, ‘वस्वेकाजाद्घसाम्’ (७-२-६७) इतीडागमे, नुमागमे, संयोगान्तत्वेन ‘असंयोगाल्लिट् कित्’ (१-२-५) इति कित्त्वाप्राप्तावपि औपदेशिकं क्वसुप्रत्ययगतं कित्त्वमाश्रित्योपधानकारलोपे रेधिवान् इति सम्पद्यते। अत्रैवंरूपनिष्पत्ति- विषये आक्षेपसमाधानप्रकारौ न्यासे (७-१-६२) द्रष्टव्यौ। क्वसोश्छान्दसैकान्त्या- भावप्रतिपादनं तु ‘नेट्यलिटि रधेः’ (७-१-६२) इत्यत्र भाष्यप्रदीपोद्द्योते द्रष्टव्यम्।]]
15
=>
 [[२। यङन्तात् पचाद्यचि (३-१-१३४), यङो लुकि, ‘रधिजभोरचि’ (७-१-६१) इति नुम्।]]
16
=>
 [[३। दुरुपपदाद्रधेः कृच्छ्रार्थे खल्। ‘रो रि’ (८-३-१४) इति रेफलोपे, ‘ढ्रलोपे पूर्वस्य--’ (६-३-१११) इति दीर्घः।]]
17
=>
 [[आ। ‘अक्षं रधितुमारेभे रद्धा लङ्कानिवासिनाम्।।’ भ। का। ९-२९।]]
18
=>
 [पृष्ठम्१०९६+ २६]