राज्याङ्गं (rAjyAGgaM)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritराज्याङ्गं, (राज्यस्य अङ्गम् ।) राज्यस्योपायः ।तत्पर्य्यायः । प्रकृतिः २ । तत्तु अष्टविधं यथा ।स्वामी १ अमात्यः २ सुहृत् ३ कोषः ४राष्ट्रम् ५ दुर्गम् ६ बलम् ७ पौराणां श्रेण-यश्च ८ । इत्यमरः । २ । ८ । १८ ॥
“स्वाम्या-दयः सप्त पुरस्थलोकश्रेणयश्च राज्याङ्गपद-प्रकृतिपदवाच्याः । राज्यं सप्ताङ्गम् । कस्य-चिन्मते अष्टाङ्गञ्चेत्युभयमेव दर्शितम् । यदुक्तंकामन्दकीये ।‘स्वाम्यमात्यश्च राष्ट्रञ्च दुर्गं कोषो बलं सुहृत् ।परस्परोपकारीदं सप्ताङ्गं राज्यमुच्यते ॥
’पौरश्रेण्या सहाष्टाङ्गमपि राज्यं प्रकीर्त्तित-मिति । स्वाम्यादयः सप्त परस्परोपकारित्वात्राज्यस्य अङ्गानि उपायाः साधनानि राज्या-ङ्गानि प्रकृष्टं कुर्व्वन्ति राज्यम् । प्रकृतयः कृद्धोःकभाव इत्युक्तेः क्तिः प्रकृतिः स्त्रियाम् । स्वामीराजा । अमात्यो मन्त्री । सुहृन्मित्रम् । स्वर्णादि-भाण्डागारं कोषः । राष्ट्रं जनपदवती भूमिः ।पर्व्वतादिदुर्गमं पुरं दुर्गम् । बलं सैन्यम् । पौर-श्रेणीग्रहणे सिद्धे पुनर्व्वचनं प्राधान्यख्याप-नार्थम् ।” इति भरतः ॥
* ॥
अपि च ।“स्वाम्यमात्यो जनपदो दुर्गं दण्डस्तथैव च ।कोषो मित्रञ्च धर्म्मज्ञ सप्ताङ्गं राज्यमुच्यते ॥
सप्ताङ्गस्यापि राज्यस्य मूलं स्वामी प्रकी-र्त्तितः ।तन्मूलत्वात्तथाङ्गानां राजा रक्ष्यः प्रयत्नतः ॥
षडङ्गरक्षा कर्त्तव्या तथा तेन प्रयत्नतः ।अङ्गेभ्यो यस्तथैकस्य द्रोहमाचरतेऽल्पधीः ।वधस्तस्य तु कर्त्तव्यः शीघ्रमेव महीक्षिता ॥
”इति मात्स्ये १९४ अध्यायः ॥
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.