| YouTube Channel

राजसर्षपः (rAjasarSapaH)

 
Apte Hindi
Hindi
राजसर्षपः
पुं*
राजन्-सर्षपः -
काली सरसों
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
सर्षपः, राजसर्षपः, सरिषपः, कटुकः, कटुस्नेहः, कदम्बकः, कदम्बदः, विम्बटः, खञ्जना
noun
वनस्पतिविशेषः, यस्य कृष्णवर्णीयाः वर्तुलाकाराः सर्षपबीजाः भुज्यन्ते तथा तैलम् अपि उपयुज्यते।
"सर्षिपस्य पुष्पाणि पीतवर्णीयानि।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
राजसर्षपः,
पुं,
(सर्षपाणां राजा श्रेष्ठत्वात् पर-निपातः ।) सर्षपविशेषः राजसर्षा इतिभाषा
राइ इति केचित्
तत्पर्य्यायः ।कृष्णिका राजिका सूरी मुष्ठकः ।मुष्ठक इत्यत्र व्यष्टक इति वा पाठः इतिरत्नमाला
क्षवः क्षुताभिजननः ।क्षुताभिजनन इत्यत्र क्षुधाभिजनन इति वापाठः इति हेमचन्द्रः
कृष्णा तीक्ष्ण-फला राजी १० कृष्णसर्षपाख्या ११ अस्यगुणाः तिक्तत्वम् कटुत्वम् उष्णत्वम् वात-शूलगुल्मकण्डुकुष्ठव्रणनाशित्वम् पित्तदाह-प्रदत्वञ्च इति राजनिर्घण्टः
(चतुर्व्विंशति-त्रसरेणुपरिमित-परिमाणविशेषः यथा, मनुः ।८ १३३ ।“त्रसरेणवोऽष्टौ विज्ञेया लिक्षैका परिमाणतः ।ता राजसर्षपस्तिस्रस्ते त्रयो गौरसर्षपः
”“त्रसेत्यादि अष्टौ त्रसरेणवो लिक्षैका परि-माणेन ज्ञेया तास्तिस्रो लिक्षा राजसर्षपोज्ञेयः ते राजसर्षपास्त्रयो गौरसर्षपो ज्ञेयः
”इति तट्टीकायां कुल्लूकः
)