| YouTube Channel

राजमाष (rAjamASa)

 
शब्दसागरः
English
राजमाष
m.
 (-षः) A kind of bean, (Dolichos Catjang or sinensis.) “वरवटी”
E.
 राज् royal, and माष a sort of kidney-bean.
Yates
English
राज-माष (षः) 1.
m.
 A kind of bean.
Wilson
English
राजमाष
m.
 (-षः) A kind of bean, (Dolichos catjang.)
E.
 राज royal, and माष a sort of kidney-bean.
Monier Williams Cologne
English
राज—माष
m.
 a kind of bean, Dolichos Catjang,
MBh.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
राजमाष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾರಾಮಣಿ /ಅಲಸಂದೆ /ತಡಗುಣಿ
राजमाष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೊಡ್ಡ ಜಾತಿಯ ಉದ್ದು
निष्पत्तिः - > परनिपातः (२-२-३१)
व्युत्पत्तिः - > माषेषु राजा
विस्तारः - > "राजमाषस्तु बर्बटः" - त्रिकाण्ड०
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
राजमाषः,
पुं,
 (माषाणां राजा श्रेष्ठत्वात् ।राजदन्तादित्वात् परनिपातः ।) वर्व्वटः ।वरवटी कडाइ इति भाषा । तत्पर्य्यायः ।नीलमाषः २ नृपमाषः ३ नृपोचितः ४ । अस्यगुणाः । कफपित्तहरत्वम् । रुच्यत्वम् । वात-कारित्वम् । बलदायकत्वञ्च । इति राज-निर्घण्टः ॥
सारकत्वम् । शुक्राम्लपित्तहरत्वम् ।सुस्वादुत्वम् । रूक्षत्वम् । कषायत्वम् । विषदत्वम् ।लघुत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
अन्यच्च ।“राजमाषो महामाषश्चपलश्च बलः स्मृतः ।राजमाषो गुरुः स्वादुस्तुवरस्तर्पणो रसः ।रूक्षो वातकरो रुच्यः स्तन्यो भूरिमलप्रदः ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
* ॥
कालविशेषे अस्याभक्षत्वं यथा । नारदीये ।“निष्पावान् राजमाषांश्च सुप्ते देवे जनार्द्दने ।यो भक्षयति राजेन्द्र चाण्डालादधिको हि सः ॥
कार्त्तिके तु विशेषेण राजमाषांश्च वर्ज्जयेत् ।निष्पावान् मुनिशार्द्दूल यावदाहूतनारकी ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
राजमाष
पु०
 माषेषु कलायेषु राजा श्रेष्ठत्वात् राजद०
पर०
 ।१ माषभेदे हेमच० । (वरवटी) २ व्रीहिभेदे राजनि० ।