| YouTube Channel

राजकः-जिका (rAjakaH-jikA)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“राजृ दीप्तौ”@} 2 फणादिः।
राजकः-जिका, राजकः-जिका, रिराजिषकः-षिका, राराजकः-जिका, राजिता-त्री, राजयिता-त्री, रिराजिषिता-त्री, राराजिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककाशतिवत् 3 ज्ञेयानि।
4 रराजिवान्-रेजिवान्, 5 सम्राट्, 6 विश्वाराट्-राट्, चेदिराट्, 7 राष्टिः, 8 राजिः, 9 राजानकः, 10 राजा, 11 राष्ट्रम्-राष्ट्री, इतीमान्यस्माद् भवन्तीति बोध्यम्।
12
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१३९४)
02
=>
 (१-भ्वादिः-८२२। अक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (१८६)
04
=>
 [[१। कर्तरि लिटः क्वसौ, ‘फणां च सप्तानाम्’ (६-४-१२५) इत्येत्वाभ्यासलोप- विकल्पः। ‘वस्वेकाजाद्धसाम्’ (७-२-६७) इतीडागमः।]]
05
=>
 [[२। ‘सत्सूद्विषद्रुहदुहयुजविदभिदच्छिदजिनीराजामुपसर्गेऽपि क्विप्’ (३-२-६१) इति ‘सम्’ इत्युपसर्गपूर्वकादस्मात् क्विप्। ‘मोऽनुस्वारः’ (८-३-२३) इत्यस्यापवा- दतया, ‘मो राजि समः क्वौ’ (८-२-२५) इति प्रतिपदविहितो मकारः।]]
06
=>
 [[३। ‘विश्वाराट्’ इत्यत्र ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यते’ (३-२-१७८) इति क्विप्। ‘विश्वस्य वसुराटोः’ (६-३-१२८) इति दीर्घः।]]
07
=>
 [[४। ‘क्तिन् आबादिभ्यः--’ (वा। ३-३-९४) इति बाहुलकात् क्तिन्। हलन्तलक्षणाका- रप्रत्ययस्यापवादः। ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इतीण्निषेधे ‘व्रश्चभ्रस्जसृजमृजयज- राजभ्राजच्छशां षः’ (८-२-३६) इति झलि परतो, जकारस्य षकारः।]]
08
=>
 [[५। ‘इक् कृष्यादिभ्यः’ (वा। ३-३-१०८) इतीक्प्रत्यये रूपम्। राजते इति राजिः।]]
09
=>
 [[६। बाहुलकात् ‘आनकः शीङ्भियः’ (द। उ। ३-२६) इत्यानकप्रत्यये रूपम्। अत्यथं राजते इति राजानकः। अत्र सूत्रे राजधातोरसंग्रहेऽपि, “प्राक् प्रत्ययनिर्देशः” (दशपाद्युणादिवृत्तिः १०-२) इत्यसकृदुक्तत्वादत्रापि राजतेरानकप्रत्यय इति बोध्यम्।]]
10
=>
 [[७। ‘कनिन् युवृषितक्षिराजि--’ (द। उ। ६-५१) इति कनिन्प्रत्ययः। ‘सर्वनामस्थाने चासम्बुद्धौ, (६-४-८) इति दीर्घे, ‘न लोपः प्रातिपदिकान्तस्य’ (८-२-७) इति नकारलोपः।]]
11
=>
 [[८। ष्ट्रन्प्रत्यये रूपम्। ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इतीण्निषेधे षत्वम्। स्त्रियाम् षित्त्वात् ङीष्।]]
12
=>
 [पृष्ठम्१११४+ ३०]