राग (rAga)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 राग m.
  (-गः)
	 1. Colour,  hue,  tint. dye.
	 2. Affection,  prepossession, 
love,  desire.
	 3. Mental affection in general,  as sorrow,  joy,  &c.
4. Envy,  impatience of another's success.
	 5. A mode of music
of which six are enumerated,  viz.:--Bhairava,  Kausika,  Srīrāga, 
Hindola,  Dipaka,  and Megha
 they are personified in poe-
try and mythology.
	 6. A king,  a sovereign. 
	 7. The Raja Gūna, 
the property or quality of passion. 
	 8. Greediness,  cupidity.
	 9.
Colouring,  painting,  dying.
	 f.
  (-गी) A sort of grain,  commonly
Raggy,  much cultivated in the south of India,  (Eleusine corocana, 
or Cynosurus corocanus.)
 E.
  रञ्ज् to colour,  &c.,  aff.
   घञ् ।

Capeller Eng

English

 राग m.
  colouring,  colour,  esp.
    redness
 charm,  loveliness
affection,  feeling,  passion
 joy,  pleasure,  delight in,  longing after, 
love of (loc.  or —°)
 musical mode (6).

Yates

English

 राग (गः) 1.
m.
  Colour
 affection
mode of music.
f.
  Sort of gram. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

राग 	-	  rAga 	-	 m.
  	-	 tint
वर्ण 	-	  varNa 	-	 m.
  	-	 tint
अभिरञ्जित 	-	  abhiraJjita 	-	 adj.
  	-	 tinted
रञ्जित 	-	  raJjita 	-	 adj.
  	-	 tinted
व्येनी 	-	  vyenI 	-	 f.
  	-	  variously-tinted

राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  king
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  affection or sympathy for
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  love
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  nasalization
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  harmony
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  dyeing  [ act of ]
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  sun
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  loveliness
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  any feeling or passion
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  affection
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  prince
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  hue
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  colouring  [ act of ]
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  tint
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  melody
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  beauty
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  desire
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  red colour
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  inflammation
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  colour
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  color
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  vehement desire of
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  moon
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  condiment
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  longing
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  redness
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  interest or joy or delight in
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  act of colouring or dyeing
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  tune
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  musical note
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  dye
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  passion
राग 	-	 rAga 	-	 m.
  	-	  seasoning

राग 	-	  rAga 	-	 m.
  	-	 nasalization
रञ्जन 	-	  raJjana 	-	 n.
  	-	 nasalization
रक्त 	-	  rakta 	-	 adj.
  	-	  coloured or modified by nasalization

Wilson

English

 राग
m.
  (-गः)
1 Colour,  hue,  tint,  dye.
2 Affection,  prepossession,  love,  desire.
3 Mental affection in general,  as sorrow,  joy,  &c.
4 Envy,  impatience of another's success.
5 A mode of music
 of which six are enumerated,  viz. Bhairava,  Mālava, 
Sāraṅga,  Hindola,  Vasanta,  Dīpaka,  and Megha
 they are personified in
poetry and mythology.
6 A king,  a sovereign. 
7 The Raja Guṇa,  the property or quality of passion. 
8 Greediness,  cupidity.
9 Colouring,  painting,  dying.
f.
  (-गा) A sort of grain,  commonly
Raggy,  much cultivated in the south of India,  (Eleusine corocana,  or
Cynosurus corocanus.)
E.
  रञ्ज to colour,  &c.,  aff.
   घञ्.

Apte

English

रागः [rāgḥ],  [रञ्ज्-भावे घञ् नि˚ नलोपकुत्वे]

(a) Colouring,  dyeing,  tinging. (b) Colour,  hue,  dye
 वचस्तत्र प्रयोक्तव्यं यत्रोक्तं लभते फलम् । स्थायीभवति चात्यन्तं रागः शुक्लपटे यथा ॥ Pt.*
  1.33.

Red colour,  redness
 अधरः किसलयरागः Ś.*
  1.21
 Śi.*
  8.15
 Ki.*
  16.46.

Red dye,  red lac
 रागेण बालारुणकोमलेन चूतप्रवालोष्ठमलंचकार Ku.*
  3.3
5.11.

Love,  passion,  affection,  amorous or sexual feeling
 मलिने$पि रागपूर्णाम् Bv.*
  1.1 (where it means 'redness' also)
 Śi.*
  17.2
 अथ भवन्तमन्तरेण कीदृशो$स्या दृष्टिरागः Ś.*
  2
 see चक्षूराग also
 चरणयुगलादिव हृदयमविशद्रागः K.*
  142.

Feeling,  emotion,  sympathy,  interest.

Joy,  pleasure.

Anger,  wrath
 निध्वनज्जवहारीभा भेजे रागरसात्तमः Śi.*
  19.34.

Loveliness,  beauty.

A musical mode or order of sound
 (there are six primary Rāgas
 भैरवः कौशिकश्चैव हिन्दोलो दीपकस्तथा । श्रीरागो मेघरागश्च रागाः षडिति कीर्तिताः Bharata
 other writers give different names. Each rāga has six rāgiṇīs regarded as its consorts,  and their union gives rise to several musical modes).

Musical harmony,  melody
 तवास्मि गीतरागेण हारिणा प्रसभं हृतः Ś.*
  1.5
 अहो रागपरिवाहिणी गीतिः Ś.*
  5.

Regret,  sorrow.

Greediness,  envy
 'रागस्तु मात्सर्ये लोहिता- दिषु' Medinī.
 राजकामस्य मूढस्य रागोपहतचेतसः Mb.
 *  7.85. 54.

The quality called Rajas q. v. 

Nasalization. 

A process in the preparation of quicksilver.

A king,  prince.

The sun. 

The moon. 

Inflammation. 

Seasoning,  condiment
 Mb.
 *  4.Comp.   -अङ्गी,  -आढ्या Rubia Munjiṣṭa (Mar.  मञ्जिष्ठा).-अशनिः a Buddha or Jina.  -आत्मक a.
  impassioned
 रजो रागात्मकं विद्धि Bg.*
  14.7. -आयातम्,  -उद्रेकः excess of passion.  -खाडव,  -खाण्डव See रागषाडव
 a kind of sweet rice preparation
 रागखाण्डवभोज्यैश्च मत्ताः पतिषु शेरते Mb.
 *  7. 61.8 (com.  रागखाण्डवं गुडोदनं पर्पटिकेति वैदर्भाः).

चूर्णः Acasia Catechu or Khadira tree.

red lead.

lac.

red powder thrown by people over one another at the festival called holi.

the god of love. -छन्नः the god of love. -द्रव्यम् a colouring substance,  a paint,  dye. -दः cristal. -दालिः a kind of pulse (मसूर). -दृश् a ruby. -पट्टः a kind of precious stone. (-ट्टी) the chinese rose. -पुष्पः,  -प्रसवः the red globe-amaranth.-बन्धः manifestation of feeling,  interest created by a proper representation (of various emotions)
 भावो भावं नुदति विषयाद्रागबन्धः स एव M.*
  2.9. -युज् m.
  a ruby.-रज्जुः the god of love. -लता N.
  of Rati,  wife of Cupid.-लेखा a streak or mark of paint. -वर्धनः (in music) a kind of measure. -वृन्तः the god of love. -षाडवः a kind of sweetmeat.

सूत्रम् any coloured thread.

a silk-thread.

the string of a balance.

Apte 1890

English

 रागः [रंज्-भावे घञ् नि° नलोपकुत्वे] 1 (a) Colouring,  dyeing,  tinging. (b) Colour,  hue,  dye
 Pt. 1. 33. 
2 Red colour,  redness
 अधरः किसलयरागः Ś. 1. 21. 
3 Red dye,  red lac
 रागेण बालारुणकोमलेन चूतप्रवालोष्ठमलंचकार Ku. 3. 30,  5. 11. 
4 Love,  passion,  affection,  amorous or sexual feeling
 मलिनेपि रागपूर्णां Bv. 1. 100 (where it means ‘redness’ also)
 अथ भवंतमंतरेण कीदृशोऽस्या दृष्टिरागः Ś. 2
 see चक्षूराग also
 चरणयुगलादिव हृदयमविशद्रागः K. 142. 
5 Feeling,  emotion,  sympathy,  interest. 
6 Joy,  pleasure. 
7 Anger,  wrath. 
8 Loveliness,  beauty. 
9 A musical mode or order of sound
 (there are six primary Rāgas
 भैरवः कौशिकश्चैव हिंदोलो दीपकस्तथा । श्रीरागो मेघरागश्च रागाः षडिति कीर्तिताः Bharata
 other writers give different names. Each rāga has six rāginīs regarded as its consorts,  and their union gives rise to several musical modes). 
10 Musical harmony,  melody
 तवास्मि गीतरागेण हारिणा प्रसभं हृतः Ś. 1. 5
 अहो रागपरिवाहिणी गीतिः Ś. 5. 
11 Regret,  sorrow. 
12 Greediness,  envy. 
13 The quality called Rajas q. v. 
14 Nasalization. 
15 A process in the preparation of quicksilver. 
16 A king,  prince. 
17 The sun. 
18 The moon. 
Comp. 
अशनिः a Buddha or Jina. 
आत्मक a. impassioned. 
आयातं,  
उद्रेकः excess of passion. 
खाडव,  खांडव see रागषाडव. 
चूर्णः {1} Acasia Catechu or Khadira tree. {2} red lead. {3} lac. {4} red powder thrown by people over one another at the festival called holi. {5} the god of love. 
छन्नः the god of love. 
द्रव्यं a colouring substance,  a paint,  dye. 
दा crystal. 
दालिः a kind of pulse (मसूर). 
पट्टः a kind of precious stone. 
पुष्पः,  
प्रसवः the red globe-amaranth. 
बंधः manifestation of feeling,  interest created by a proper representation (of various emotions)
 भावो भावं नुदति विषयाद्रागबंधः स एव M. 2. 9. 
युज् m. a ruby. 
रज्जुः the god of love. 
लता N. of Rati,  wife of Cupid. 
लेखा a streak or mark of paint. 
वृंतः the god of love. 
षाडवः a kind of sweetmeat. 
सूत्रं {1} any coloured thread. {2} a silk-thread. {3} the string of a balance. 

Monier Williams Cologne

English

 राग m.
  (fr.  √ रञ्ज्
 ifc.  आ,  or ई) the act of colouring or dyeing (cf.   मूर्धज-र्°)

 colour,  hue,  tint,  dye,  (esp.  ) red colour,  redness,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 inflammation,  Car.
 

 any feeling or passion,  (esp.  ) love,  affection or sympathy for,  vehement desire of,  interest or joy or delight in (loc.   or comp. ),  Up.
  
 Mn.
  
 MBh.
   &c.

 loveliness,  beauty (esp.   of voice or song),  Śak.
 
 Pañcat.

 a musical note,  harmony,  melody (in the later system a partic.  musical mode or order of sound or formula
 Bharata enumerates 6,  viz. भैरव,  कौशिक,  हिन्दोल,  दीपक,  श्री-राग,  and मेघ,  each mode exciting some affection
 other writers give other names
 sometimes 7 or 26 Rāgas are mentioned
 they are personified,  and each of the 6 chief Rāgas is wedded to 5 or 6 consorts called Rāgiṇīs
 their union gives rise to many other musical modes),  Bhar.
 
 Saṃgīt.
 
 Rājat.
 
 Pañcat.
  &c.
  

 nasalization,  RPrāt.
  

 a partic.  process in the preparation of quicksilver,  Sarvad.
 

 seasoning,  condiment,  Car.
 

 a prince,  king,  L.
 

 the sun,  L.
 

 the moon,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 राग राग,  अस्,  m. (fr. rt. रञ्ज्),  the act of
colouring or dyeing,  tinting [cf. मूर्धज-र्°]
colour,  hue,  tint,  dye,  red colour,  (sometimes at the
end of an adj. comp.,  e. g. कृमि-राग,  अस्,  आ,  अम्, 
red as cochineal,  dyed with cochineal)
 affection, 
emotion,  passion,  feeling
 a musical mode,  (six pri-
mary modes or orders of sounds are enumerated, 
viz. भैरव,  कौशिक,  हिन्दोल,  दीपक,  श्री-
राग,  and मेघ
 or श्री-राग,  वसन्त,  पञ्-
चम,  भैरव,  मेघ,  and नत-नारायण
or मालव,  मल्लार,  श्री-राग,  वसन्त,  हिल्-
लोल,  and कर्णाट: these six Rāgas or modes are
supposed to have been originally connected with the
six Ṛtus or seasons,  each mode,  like the several
seasons,  moving some Rāga or affection of the mind
they are personified,  and each of the six is wedded to
five consorts,  called Rāgiṇīs,  and is the father of eight
sons
 sometimes six Rāgiṇīs are assigned to each
Rāga)
 a musical note,  harmony,  music
 the quality
Rajas,  q. v.
 feeling or mental affection in general, 
love,  sympathy,  interest in anything,  joy,  pleasure
vehement longing or desire
 regret,  sorrow
 greedi-
ness,  envy
 anger,  wrath
 loveliness,  beauty,  charm, 
attraction
 nasalization
 N. of a particular process in
the preparation of quicksilver
 a king,  prince
 the
sun
 the moon
 (आ),  f. Eleusine Coracana,  a sort of
grain (commonly called Rāggy,  much cultivated in
the south of India)
 N. of the second daughter of
Aṅgiras
 [cf. according to some,  Gr. ὀργή,  perhaps
for ῥογή.]
—राग-खाडव,  see राग-षाडव।
—राग-खाण्डव,  अम्,  n. a kind of sweetmeat
[cf. राग-षाडव।]
—राग-खाण्डविक,  अस्,  m. a
maker of the above sort of sweetmeat.
—राग-
चूर्ण,  अस्,  m. Acacia Catechu (a tree yielding an
astringent resin,  the wood of which is used in dye-
ing)
 a red powder (which the Hindūs throw over
each other at the vernal festival called Holi
 cf.
होलाका)
 red lead
 lac
 Kāma-deva,  the god of
love.
—राग-च्छन्न,  अस्,  m. the god of love or
Kāma-deva
 N. of Rāma.
—राग-द,  अस्,  आ,  अम्, 
colour-giving,  colouring,  passion-inspiring
 (अस्),  m.
a kind of shrub,  = तैरणी
 (आ),  f. ‘producing
various colours, ’ crystal.
—राग-द्रव्य,  अम्,  n.
‘colour-substance, ’ paint,  dye.
—राग-पट्ट,  a kind
of precious stone.
—राग-पुष्प,  अस्,  m. Penta-
petes Phœnicea
 the red globe-amaranth
 (ई),  f.
the Chinese rose.
—राग-प्रसव,  अस्,  m. Penta-
petes Phœnicea
 the red globe-amaranth.
—राग-
बन्ध,  अस्,  m. the connection of the Rāgas,  ex-
pression or manifestation of affection,  affection, 
passion.
—राग-बन्धिन्,  ई,  इनी,  इ,  exciting or
inflaming the passions.
—राग-भञ्जन,  अस्,  m., 
N. of a Vidyā-dhara.
—राग-मञ्जरिका,  f. a dimi-
nutive from राग-मञ्जरी below (‘wicked Rāga-
mañjarī’).
—राग-मञ्जरी,  f.,  N. of a woman.
—राग-मय,  अस्,  ई,  अम्,  ‘consisting of colour or
of red colour, ’ red-coloured,  red
 dear,  beloved.
—राग-माला,  f. ‘string or series of musical Rāgas, ’
a chapter on the subject of musical Rāgas
 N. of a
work on the musical Rāgas by Kṣema-karṇa.
—राग-युज्,  क्,  m. a ruby.
—राग-रज्जु,  उस्,  m.
Kāma-deva,  the god of love.
—राग-लता,  f. ‘Pas-
sion-creeper,  Passion-flower, ’ N. of Rati (wife of
Kāma-deva).
—राग-लेखा,  f. a streak or line of
paint,  stroke,  the mark of dye.
—राग-वत्,  आन्,  अती, 
अत्,  having colour,  coloured,  red
 impassioned.
—रा-
ग-विबोध,  अस्,  m.,  N. of a celebrated treatise on
the musical Rāgas and theory of music.
—राग-
वृन्त,  अस्,  m. ‘Passion-stalk, ’ N. of Kāma-deva, 
the god of love.
—राग-षाडव,  अस्,  m. a sweet-
meat made from grapes and pomegranates together
with a kind of broth made from Phaseolus Mungo
(according to others) half ripe mango fruit made
into syrup with ginger,  cardamoms,  oil,  butter,  &c., 
(also written राग-खाडव,  राग-षाढव
 cf.
राग-खाण्डव।)
—राग-सूत्र,  अम्,  n. any
coloured thread or string
 a silk thread
 the string
of a balance.
—रागाङ्गी (°ग-अङ्°) or रागाढ्या
(°ग-आढ्°),  f. Rubia Munjista (= मञ्जिष्ठा)।
—रागात्मक (°ग-आत्°),  अस्,  इका,  अम्,  composed
of or characterized by passion,  impassioned.
—रागा-
नुगाविवृति (°ग-अन्°),  इस्,  f.,  N. of a work.
—रा-
गान्ध (°ग-अन्°),  अस्,  आ,  अम्,  blind with passion
or desire.
—रागान्वित (°ग-अन्°),  अस्,  आ,  अम्,  having
colour or dye,  coloured
 affected by passion or
desire.
—रागायात (°ग-आय्°),  अम्,  n. excess of
passion,  the coming on or uprising of excessive
passion.
—रागार्णव (°ग-अर्°),  अस्,  m.,  N. of a
work on the musical Rāgas.
—रागार्ह (°ग-अर्°), 
अस्,  आ,  अम्,  worthy of affection,  any suitable object
of affection.
—रागाशनि (°ग-अश्°),  इस्,  m. a Bud-
dha
 a Jina.
—रागोद्रेक (°ग-उद्°),  अस्,  m. excess
of passion.

Macdonell

English

 राग rāg-a,  m.
  [√ raj] colouring,  dyeing
 🞄colour
 redness
 passion,  vehement desire,  🞄love,  affection or sympathy for,  joy or delight 🞄in (lc. or —°)
 (colouring),  nasalization
 loveliness,  🞄beauty (of voice or song)
 musical 🞄mode (of which six are generally assumed,  these 🞄being variously stated to be Śrirāga,  Bhairava,  🞄Megha,  Kauśika,  Hindola,  Dīpaka
 or Śrīrāga,  🞄Bhairava,  Megha,  Vasanta,  Pañcama,  🞄Naṭanārāyaṇa
 or Śrīrāga,  Vasanta,  Mālava,  🞄Mallāra,  Karṇāṭa,  and Hillola
 sts. seven of 🞄twenty-six are spoken of).

Benfey

English

 राग राग,  i. e. रञ्ज् + अ, 
 I. m.
 
 1.
Colour,  Pañc. 203,  5
 Vikr. d. 26 (red
colour).
 2. Being subdued by affec-
tions,  MBh. 13,  12427
 Ṛt. 6,  23.
 3.
Affection,  love,  Pañc. iii. d. 266
 Da-
śak. in Chr. 197,  6
 desire,  sorrow,  joy, 
Rājat. 5,  382.
 4. Wrath,  Pañc. 29, 
17.
 5. Envy.
 6. Greediness.
 7.
Passion,  Hit. iv. d. 83 (
नि-वृत्त-,  adj.
 
Free from passions).
 8. A mode of
music,  of which six are enumerated, 
Pañc. 248,  6.
 9. Harmony,  Śāk. d. 5.
 10. A king.
 II. f.
  गी,  A sort of grain, 
Eleusine corocana.
 -- Comp.
 
अङ्ग-,  m.
 
paint,  unguent,  powder for smearing
and perfuming the body,  Ṛt. 6,  12.
अप-,  m.
  enmity,  Man.  7,  154. कृ-
त्रिम-,  m.
  an artificial colour,  Vikr. d.
40.
पद्म-,  m.
  a ruby,  Hit. pr. d.
44,  M.M.
पुष्प-,  m.
  a topaz,  Ragh.
18,  31.
वि-,  m.
  1. disinclination, 
hatred,  Böhtl. Ind. Spr. 1156. 2. the
absence of desire or passion,  indiffer-
ence,  disregard of all sensual enjoy-
ment,  Vedāntas. in Chr. 203,  6.
वीत-, 
i. e.
वि-इत-, 
 I. adj.
  1. colourless. 2.
exempt from passions,  Hit. 42,  10,  M.M.
 II. m.
  a sage.
स-,  adj.
  1. coloured.
2. impassioned.
हरिद्रा-,  adj.
  fickle, 
unsteady.

Hindi

क्रोध

Apte Hindi

Hindi

रागः
पुं*
  - "रञ्ज् भावे घञ्,  नलोपकुत्वे"
"वर्ण,  रंग,  रंजक वस्तु"

रागः
पुं*
  - -
"लाल रङ्ग,  लालिमा"

रागः
पुं*
  - -
"लाल रङ्ग,  लाल रङ्ग की लाख,  महावर"

रागः
पुं*
  - -
"प्रेम,  प्रणयोन्माद,  स्नेह,  प्रीति विषयक या काम-भावना"

रागः
पुं*
  - -
"भावना,  संवेग,  सहानुभूति,  हित"

रागः
पुं*
  - -
"हर्ष,  आनन्द"

रागः
पुं*
  - -
क्रोध रोष

रागः
पुं*
  - -
"प्रियता,  सौन्दर्य"

रागः
पुं*
  - -
संगीत के राग या स्वरग्राम

रागः
पुं*
  - -
"संगीत की संगति,  संगीतमाधुर्य"

रागः
पुं*
  - -
"खेद,  शोक"

रागः
पुं*
  - -
"लालच,  ईर्ष्या"

रागः
पुं*
  - रञ्ज्+घञ्
प्रज्वलन

रागः
पुं*
  - रञ्ज्+घञ्
मिर्चमसाला

रागः
पुं*
  - रञ्ज्+घञ्
"प्रेम, आवेश, यौनभावना"

रागः
पुं*
  - रञ्ज्+घञ्
लालिमा

Shabdartha Kaustubha

Kannada

राग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರೀತಿ /ವಿಶ್ವಾಸ
निष्पत्तिः - > रञ्ज (रागे) - "घञ्" (३-३-१८)
प्रयोगाः - > "रागं दर्शयते सैषा वयस्याः सूनृतामृतैः । मम त्वमिति वक्तुं मां मैनिनी मानिनी पुनः ॥"
उल्लेखाः - > नैष० २०-३३
राग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರೇಮ /ಅನುರಾಗ
प्रयोगाः - > "रागकान्तनयनेषु नितान्तं विद्रुमारुणकपोलतलेषु"
उल्लेखाः - > किरा० ९-६३
राग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೆಂಪುಬಣ್ಣ
प्रयोगाः - > "अभ्युन्नताङ्गुष्ठनखप्रभाभिर्निक्षेपणाद्रागमिवोद्गिरन्तौ"
उल्लेखाः - > कुमा० १-३३
राग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನುಲೇಪನ /ಅನುರಾಗ /ಚಂದನ ಮೊದಲಾದುದು
प्रयोगाः - > "यो बाह्यः स खलु जलैर्निरासि रागो यश्चित्ते स तु तदवस्थ एव तेषाम्"
उल्लेखाः - > माघ० ८-५८
राग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಣ್ಣ /ವರ್ಣ
प्रयोगाः - > "विसृष्टरागादधरान्निवर्तिनः स्नानाङ्गरागारुणिताच्च कन्दुकात्"
उल्लेखाः - > कुमा० ५-११
राग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಗೀತ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಸ್ವರ /ತಾಳಬದ್ಧವಾದ ಸ್ವರ /ವಸಂತ ಲಲಿತ ಶಂಕರಾಭರಣ ಮೊದಲಾದ ರಾಗಗಳು
प्रयोगाः - > "तवास्मि गीतरागेण हारिणा प्रसभं हृतः"
उल्लेखाः - > शाकु० १-५
विस्तारः - > "यैस्तु चेतांसि रज्यन्ते जगत्त्रितयवर्तिनाम् । ते रागा इतु कथ्यन्ते मुनिभिर्भरतादिभिः ॥"
राग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶೃಂಗಾರಾದಿ ರಸಾನುಗುಣವಾದ ರಾಗ
प्रयोगाः - > "तौ सन्धिषु व्यञ्जितवृत्तिभेदं रसान्तरॆषु प्रतिबद्धरागम्"
उल्लेखाः - > कुमा० ७-९१
राग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಭೂತವಾದ ರಾಗಗಳು
विस्तारः - > ಭೈರವ,  ಕೌಶಿಕ,  ಹಿಂದೋಳ,  ದೀಪಕ,  ಶ್ರೀರಾಗ,  ಮೇಘರಾಗ ಎಂದು ರಾಗಗಳು ಆರು ವಿಧ.
राग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾತ್ಸರ್ಯ /ಅಸೂಯೆ /ಹೊಟ್ಟೆಕಿಚ್ಚು
राग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಷ್ಟವಾದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತೋರುವ ಅಪೇಕ್ಷೆ /ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾದ ಪಂಚಕ್ಲೇಶಗಳಲ್ಲೊಂದು
विस्तारः - > अविद्या,  अस्मिता,  रागः,  द्वेषः,  अभिनिवेशः ಇವು ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾದ ಪಂಚಕ್ಲೇಶಗಳು.
राग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಜ /ದೊರೆ
राग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಂತಿ /ಪ್ರಭೆ
विस्तारः - > "रागोऽनुरागे लाक्षादौ त्विषि राकस्तु पूष्णि" - वैज०
राग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಂದ್ರ
विस्तारः - > "रागस्तु मात्सर्ये लोहितादिषु । क्लेशादावनुरागे च गान्धारादौ नृपेऽपि च" - मेदि०
राग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯ

L R Vaidya

English

 rAga {% m. %} 1. Dying,  colour,  hue
red colour,  रागेण बालारुणकोमलेन चूतप्रवालोष्ठमलंचकार K.S.iii.30
an affection,  passion,  feeling,  चित्तं मुनेरपि हरन्ति निवृत्तरागम् Rt.ii.25
musical harmony,  a musical mode
 (six primary Rāgas are enumerated,  भैरवः कोशिकश्चैव हिंदोलो दीपकस्तथा । श्रीरागो मेघरागश्च रागाः षडिति कीर्तिताः
 from these are derived innumerable modes mixed and simple),  अहो रागपारवाहिणी गीतिः Sak.v.,  K.S.vii.91
sympathy,  pleasure,  पुरा चक्षूरागस्तदनु मनसोऽनन्यपरता M.M.vi.
anger,  wrath
regret,  sorrow
greediness,  envy
beauty,  charm.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

६,  अङ्ग,  अब्द,  अराति अरि,  ऋतु,  काय,  कारक,  कार्तिक,  काल,  कुमार,  कुमारवदन,  कृत्तिका,  कोष,  क्ष्माखण्ड,  खर,  गुहक,  गुहवक्त्र,  गुहास्य,  चक्रार्ध,  चमू,  चरक,  जीव,  तर्क,  दर्शन,  द्रव्य,  भार्ध,  मासार्ध,  रस,  राग,  रासभ,  रिपु,  लेख्य,  लेश्या,  वर्ण,  शक्ति,  शास्त्र,  शिलीमुखपद,  शिशु,  षट्,  षण्मुख,  समास,  सेना,  स्कन्द,  स्वाद

Bopp

Latin

 राग m. (r. रञ्ज्,  ejecto ञ्,  s. अ)
1) amor,  cupido,  studium, 
affectus. N. 5. 24. BH. 2. 56. 64. 3. 34. 7. 11. 8. 11.
2) ru-
bor (cf. रक्त a r. रञ्ज् tingere). DR. 5. 1. (V. रञ्ज्
 et
cf. gr. ὀϱγή,  quod fortasse per metath. e. ϱ̔ογή.)

Indian Epigraphical Glossary

English

 rāga (IE 7-1-2),  ‘six’.

Lanman

English

 rāga,  m.
	—1. coloring,  color
	—2. affection, 
 feeling,  passion. [√raj,  216. 1.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 राग m. im Kaśm. Śiv. das 28. der 36 tattvāni,  resp. der 3. kañcuka,  das Prinzip der Beschränkung bez. Interesse,  Praty. Hṛd. 16,  5
 22,  6. [B.]

Sanskrit Tibetan

Tibetan

kha dog
१) नील २) पाण्डुर ३) रंग ४) राग ५) वर्ण ६) वर्णरूप

chags
१) अनुनय २) अनुरागिता ३) अवकीर्ण ४) आविष्करण ५) आसक्त ६) आसंग ७) ° इन् ८) उत्पादित ९) उदपादि १०) कांक्षा ११) तन्मय १२) देशयति १३) परिविष्ट १४) प्रसक्त १५) भवति १६) रज्येत १७) रति १८) राग १९) लिप्त २०) श्लिष्यति २१) सक्त २२) सक्ति २३) संग २४) स्थित २५) स्नेह २६) स्पृहा २७)

dod chags
राग

chags can
राग

chags pa
१) अतिस्नेह २) अध्यवसान ३) अध्यवसित ४) अनुनय ५) अनुनीत ६) अनुराग ७) अनुरोध ८) अभिलाष ९) आसक्ति १०) आस्था ११) इच्छा १२) उत्कर्ष १३) औत्सुक्य १४) कामगुण १५) तन्मय १६) दया १७) निर्बन्ध १८) पलिगोध १९) प्रणय २०) प्रतिषेवमान २१) प्रसक्त २२) रक्त २३) राग २४) लिप्त २५) लेप २६) लेभ २७) विग्रह २८) श्लेष २९) सक्त ३०) सक्ति ३१) संग ३२) संगृद्ध ३३) सज्यति ३४) स्नेह ३५) स्पृहा ३६)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अन्तराया दानलाभवीर्यभोगोपभोगगाः ।
हासो रत्यरती भीतिर्जुगुप्सा शोक एव च ॥ ७२ ॥
कामो मिथ्यात्वमज्ञानं निद्रा चाविरतिस्तथा ।
रोगो द्वेषश्च नो दोषास्तेषामष्टादशाप्यमी ॥ ७३ ॥
-wordlist-
 
दोष (पुं),  दानान्तराय (पुं),  लाभान्तराय (पुं),  वीर्यान्तराय (पुं),  भोगान्तराय (पुं),  उपभोगान्तराय (पुं),  हास (पुं),  रति (स्त्री),  अरति (स्त्री),  भीति (स्त्री),  जुगुप्सा (स्त्री),  शोक (पुं),  काम (पुं),  मिथ्यात्व (क्ली),  अज्ञान (क्ली),  निद्रा (स्त्री),  अविरति (स्त्री),  राग (पुं),  द्वेष (पुं)

--source--
 
स्थायिसात्त्विकसंचारिप्रभेदैः स्याद्रतिः पुनः ॥ २९५ ॥
रागोऽनुरागोऽनुरतिर्हासस्तु हसनं हसः ।
घर्घरो हासिका हास्यं तत्रादृष्टरदे स्मितम् ॥ २९६ ॥
वक्रोष्ठिकाथ हसितं किंचिद्दृष्टरदाङ्कुरे ।
-wordlist-
 
भाव (पुं),  स्थायिभाव (पुं),  सात्त्विकभाव (पुं),  सञ्चारिभाव (पुं),  रति (स्त्री),  राग (पुं),  अनुराग (पुं),  अनुरति (स्त्री),  हास (पुं),  हसन (क्ली),  हस (पुं),  घर्घर (पुं),  हासिका (स्त्री),  हास्य (क्ली),  स्मित (क्ली),  वक्रोष्ठिका (स्त्री),  हसित (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

रस
रस,  शृङ्गारादि,  लवणादि,  पारद,  राग,  निर्यास,  वीर्य,  गुण,  धातु,  विष,  घृतादि
शृङ्गारादिषु नवसु च लवणादिषु षट्सु पारदे रागे ।
निर्यासवीर्यगुणधातुविषघृतादौ रसः प्रोक्तः ॥ ८६१ ॥
verse 5.1.1.861
page 0098

नाममाला

Sanskrit

प्रेमन्,  अभिलाष,  आलभ्य,  राग,  स्नेह
प्रेमाभिलाषमालभ्यं रागं स्नेहमतः परम् ॥ १६० ॥
verse 0.1.1.160
page 0077

Mahabharata

English

Rāga = Śiva (1000 names^1).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 रागः,  पुं,
   (रञ्जनमिति रज्यतेऽनेनेति वा । रञ्ज+ भावे करणे वा घञ् । “घञि च भाव-करणयोः ।” ६ । ४ । २७ । इति नलोपः ।)मात्स्यर्य्यम् । लोहितादिः । (यथा,  कुमारे ।३ । ३० ।“रागेण बालारुणकोमलेनचूतप्रबालोष्ठमलञ्चकार ॥
”)क्लेशादिः । अनुरागः । (यथा,  आर्य्यासप्त-शत्याम् । २७० ।“तानवमेत्य छिन्नः परोपहितरागमदन-सङ्घटितः ।कर्ण इव कामिनीनां न शोभते निर्भरः प्रेमा ॥
”)गान्धारादिः । नृपः । इति मेदिनी ॥
 चन्द्रः ॥
सूर्य्यः । इति शब्दरत्नावली ॥
 लाक्षादिः ।(यथा,  कुमारे । ४ । १९ ।“तमिमं कुरु दक्षिणेतरंचरणं निर्म्मितरागमेहि मे ॥
”)रक्तिमत्विट् । रञ्जनम् । इति नानार्थरत्न-माला ॥
 प्रीतिः । यथा,  --“वीतरागभयक्रोधस्थितधीर्म्मुनिरुच्यते ॥
”इति भगवद्गीताश्लोकटीकायां श्रीधरस्वामी ॥
तस्य लक्षणं यथा,  --“सुखमप्यधिकं चित्ते सुखत्वेनैव रज्यते ।यतस्तु प्रणयोत्कर्षात् स राग इति कीर्त्त्यते ॥
”इत्युज्ज्वलनीलमणिः ॥
 * ॥
(अभिमतविषयाभिलाषः । स तु पञ्चक्लशान्त-र्गतः । यथा,  --“अविद्यास्मितारागद्वेशाभिनिवेशाः पञ्च-क्लेशाः । रागोऽभिमतविषयाभिलाषः ।” इतिशिशुपालवधटीकायां मल्लिनाथः । ४ । ५६ ॥
“सुखानुशयी रागः ।” इति पतञ्जलिः । गान-शास्त्रीयरागा यथा । भरतमते हनूमन्मतेच रागः षड्विधः । तेषां नामानि यथा ।भैरवः १ कौशिकः २ हिन्दोलः ३ दीपकः ४श्रीरागः ५ मेघः ६ । हनूमद्भरतयोर्म्मते प्रत्येक-मेषां पञ्च रागिण्यः । सोमेश्वरकल्लिनाथयोर्म्मतेप्रत्येकमेतेषां षट् रागिण्यः । एतेषां प्रत्येक-मष्टौ पुत्त्राः एकैकपुत्त्रभार्य्या च । कल्लिनाथ-सोमेश्वरमते षड्रागा यथा । श्रीरागः १वसन्तः २ पञ्चमः ३ भैरवः ४ मेघः ५ नट-नारायणः ६ । इति नानासंगीतशास्त्रम् ॥
 * ॥
अथ रागस्य व्युत्पत्तिसंख्यास्थानानि ।“यैस्तु चेतांसि रज्यन्ते जगत्त्रितयवर्त्तिनाम् ।ते रागा इति कथ्यन्ते मुनिभिर्भरतादिभिः ॥
गोपीभिर्गीतमारब्धमेकैकं कृष्णसन्निधौ ।तेन जातानि रागाणां सहस्राणि तु षोडश ॥
रागेषु तेषु षट्त्रिंशद्रागा जगति विश्रुताः ।कालक्रमेण तत्रापि ह्नास एव तु दृश्यते ।केचिद्वदन्ति ते रागाः सर्व्वे सन्तीति निश्चितम् ॥
मेरोरुत्तरतः पूर्व्वे पश्चिमे दक्षिणे तथा ।समुद्रकण्ठे ये देशास्तत्रामीषां प्रचारणा ॥
”तथा च । अङ्गवङ्गकलिङ्गतेलङ्गभूलिङ्गहावङ्ग-सुरङ्गयूपलङ्गखेलाङ्गसौवीरकीरकाश्मीरनाभी-रनाहीरसिन्धुजालन्धरमगमगधनिषधमलयही-हयगजाह्वयमालवजालवमरुमूरुचोलोत्कलकु-न्तलसिंहलहरिकेलकेरल-कोशलमल्लिवालमल्ल-भल्लसौविदल्लवातकिञ्जातगुजूरातगुञ्जरकालञ्जर-गौडद्रविडौड्रान्तर्व्वेदिकाञ्चीपाञ्चालसौराष्ट्रश-वरलौहावरखशकीकशवरूपकामरूपहरिगर्भ-विदर्भदुर्मटवाटकीकटदेवेङ्गनटङ्गननाटभोटक-वाटकरहाटकर्णाटकुन्तिकावन्तिककनकाब्ज-कान्यकुब्जभोजकाम्बोजतोजतुखारविहारवली-हारवाजगेहविदेहवाह्लीकचञ्चरीकत्रिगर्त्तान-र्त्तादिदेशेषु रागाः प्रचरन्तीति ।“यस्य श्रवणमात्रेण रञ्जन्ते सकलाः प्रजाः ।सर्व्वाघरञ्जनाद्धेतोस्तेन राग इति स्मृतः ॥
” * ॥
अथ रागाः ।“आदौ मालवरागेन्द्रस्ततो मल्लारसंज्ञितः ।श्रीरागश्च ततः पश्चाद्वसन्तस्तदनन्तरम् ॥
हिन्दोलश्चाथ कर्णाट एते रागाः षडेव तु । ६ ।षट्त्रिंशद्रागिणी तत्र क्रमशः कथिता मया ॥
धानसी मालसी चैव रामकिरी च सिन्धुडा ।आशावरी भैरवी च मालवस्य प्रिया इमाः ॥
 ६वेलावली च पुरवी कानडा माधवी तथा ।कोडा केदारिका चापि मल्लारदयिता इमाः ॥
 ६गान्धारी शुभगा चैव गौरी कौमारिका तथा ।वेलोयारी च वैरागी श्रीरागस्य प्रिया इमाः ॥
 ६तुडी च पञ्चमी चैव ललिता पठमञ्जरी ।गुज्जरी च विभाषा च वसन्तस्य प्रिया इमाः ॥
 ६मायूरी दीपिका चैव देशकारी च पाहिडा ।वराडी भोरहाटी च हिन्दोलस्य प्रियाइमाः ॥
 ६ ॥
नाटिका चाथ भूपाली रामकेली गडा तथा ।कामोदा चापि कल्याणी कर्णाटस्य प्रियाइमाः ॥
 ६ ॥
 ३६ ॥
 * ॥
अथ कालनियमः ।“विभाषा ललिता चैव कामोदा पठमञ्जरी ।रामकीरी रामकेली वेलोयारी च गुज्जरी ॥
देशकारी च शुभगा पञ्चमी च गडा तुडी ।भैरवी चाथ कौमारी रागिण्यो दश पञ्च च ।एताः पूर्व्वाह्णकाले तु गीयन्ते गायनोत्तमैः ॥
वराडी मायूरो कोडा वैरागी चाथ धानसी ।वेलावली मोरहाटी सप्तैता रागयोषितः ।गेया मध्याह्नकाले तु यथा भारतभाषितम् ॥
गान्धारी दीपिका चैव कल्याणी पुरवी तथा ।कानडा शारवी चैव गौरी केदारपाहिडा ॥
मायूरी मालसी नाटी भूपाली सिन्धुडा तथा ।सायाह्ने ताश्च रागिण्यः प्रगायन्ति चतुर्द्दश ॥
पुरुषा वस्तुभूषाढ्या रागास्ते मालवादयः ।प्रदोषे चापराह्णे च रजन्यां गानगोचराः ॥
दशदण्डात् परं रात्रौ सर्व्वेषां गानमीरितम् ।मेघमल्लाररागस्य गानं वर्षासु सर्व्वदा ॥
श्रीपञ्चम्यां समारभ्य यावत् जन्मोत्सवं हरेः ।तावद्वसन्तरागस्य गानमुक्तं मनीषिभिः ॥
शक्रोत्थानं समारभ्य यावद्दुर्गामहोत्सवम् ।गीयते तद्बुधैर्नित्यं मालसी सा मनोहरा ॥
सर्व्वेषामिह रागाणां रागिणीनाञ्च सर्व्वशः ।रङ्गभूमौ नृपाज्ञायां कालदोषो न विद्यते ॥
रागञ्चालापयेदादौ तत्पत्न्यस्तदनन्तरम् ।नान्यपत्नी प्रगातव्या नृपाज्ञायां न दूषणम् ॥
रागाः षडथ रागिण्यः षट्त्रिंशच्चारु-विग्रहाः ।आगता ब्रह्मसदनात् ब्रह्माणं समुपासते ॥
” * ॥
अथ ध्यानम् ।“नितम्बिनीचुम्बितवक्त्रपद्मःशुकद्युतिः कुण्डलवान् प्रमत्तः ।सङ्गीतशालां प्रविशन् प्रदोषेमालाधरो मालवरागराजः ॥
 १ ॥
नीलोत्पलं कर्णयुगे वहन्तीश्यामा सुकेशी च सुमध्यभागा ।ईषत्सहासाम्बुजरम्यवक्त्रासा धानसी पद्मसुचारुनेत्रा ॥
 १ ॥
करे युता चाम्बुजयुग्मरम्याइतस्ततश्चारु विलोकयन्ती ।कण्ठस्फरन्मौक्तिकरत्नहारासा मालसी संकथिता विचित्रा ॥
 २ ॥
प्रतप्तचामीकरचारुवक्त्राकर्णावतंसं कमलं वहन्ती ।पुष्पं धनुः पुष्पशरैर्दधानाचन्द्रानना रामकिरी प्रदिष्टा ॥
 ३ ॥
महेन्द्रनीलद्युतिरम्बुजाक्षीप्रवादयन्ती कपिलाशयन्त्रम् ।विचित्ररत्नाभरणा सुकेशीसा सिन्धुडा कान्तसमीपसंस्था ॥
 ४ ॥
जवाप्रसूनद्युतिविम्बवक्त्रासकञ्चुपद्मं करयोर्दधाना ।क्षौमांशुकाच्छादितगात्रयष्टि-राशावरी रङ्गकिला विदग्धा ॥
 ५ ॥
सरोवरस्था स्फटिकस्य मन्दिरेसरोरुहैः शङ्करमर्च्चयन्ती ।तालप्रयोगप्रतिरङ्गगीतै-र्गौरीतनुर्भैरविका सतीयम् ॥
” ६ ॥
 * ॥
अथ मल्लारः ।“विहारशीलोऽतिसुकान्तदेहःकान्ताप्रियो धार्म्मिकशीलयुक्तः ।कामातुरः पिङ्गलनेत्रयुग्मोमल्लाररागः प्रियकृत् सुवेशः ॥
 १ ॥
सङ्केतितोत्फुल्ललतानिकुञ्जेकृतस्थितिः कान्तसमागमाय ।वेलावली चम्पकमौलिनी साबाला विचित्राभरणा निरुक्ता ॥
 १ ॥
रहःसु कान्तप्रियमाणपत्रंरम्यं वहन्ती कुचकुम्भयुग्मे ।दूर्व्वादलश्यामतनुः सकामापुरातनैः सा पुरवी निरुक्ता ॥
 २ ॥
अशोकवृक्षस्य तले निषण्णावियोगिनी वास्पकणाञ्चिताङ्गी ।विभूषिताङ्गी जटिलेव बालासा कानडा हेमलतेव तन्वी ॥
 ३ ॥
संगृथ्य संगृथ्य गले दधानाप्रसूनमाला दयितेन बाला ।गौरी स्वकान्ताननचुम्बितास्यासा सुन्दरी माधविका निकुञ्जे ॥
 ४ ॥
सुकच्छपीं वादयति स्वभर्त्तु-र्गानार्थमभ्यस्यति सम्मुखेन ।सदैव ताला विहिता च मालाकोडा कला तानवती मता सा ॥
 ५ ॥
स्नात्वा समुत्तीर्णवती सुदेहाकेशप्रणिष्यन्दितवारिबिन्दुः ।निष्पीडयन्ती तिमिरांशुकान्तंकेदारिका रक्तपरोधरश्रीः ॥
” ६ ॥
 * ॥
अथ श्रीरागः ।“लीलावतारेण वनान्तराणिचिन्वन् प्रसूनानि बधूसहायः ।विलासवेशो ह्यतिदिव्यमूर्त्तिःश्रीराग एष प्रथितः पृथिव्याम् ॥
 १ ॥
सन्ध्यासुकाले गृहमध्यदेशेप्रवादयन्ती ह पिनाकयन्त्रम् ।धाराधराधातुविचित्रिताङ्गीगान्धारिका गन्धस्रजं निधत्ते ॥
 १ ॥
रसनया सुविचारकौतुकंविदधती कविकोविदकौतुकम् ।सुकवितामृतभावनतत्पराभगवती सुभगा समुदाहृता ॥
 २ ॥
पुष्पोद्याने सार्द्धमालीकलापैःक्रीडन्त्येवं कोकिलाकाकलीषु ।रामा श्यामा सद्गुणानाञ्च सीमागौरी गौरी गौरवालोकदिष्टा ॥
 ३ ॥
अट्टालिकायां स्फुटकौमुदीभिःप्रकाशितायां रजनीविहारम् ।अह्नाय कान्तेन समं वसन्तीकौमारिका कामकला वहन्ती ॥
 ४ ॥
गौरीपादाम्भोजमभ्यर्च्चयन्तीगन्धोद्धूतं गन्धमाल्यं दधाना ।नानारत्नोपायनैर्भक्तिभावै-र्वेलोयारी कथ्यते बालिकेयम् ॥
 ५ ॥
उल्लासयन्ती धम्मिल्ले रहःस्थान् प्राणबन्धुना ।मालतीकुसुमस्रग्भिर्व्वैरागी रागिनी स्मृता ॥
” ६अथ वसन्तः ।“चूताङ्कुरेणैव कृतावतंसोविघूर्णमानारुणनेत्रपद्मः ।पीताम्बरः काञ्चनचारुदेहोवसन्तरागो युवतिप्रियश्च ॥
 १ ॥
सुनृत्यमानातिसुशीलयुक्तामुक्तालताकल्पितहारयष्टिः ।चूताङ्कुरं पाणियुगे वहन्तीजवारुणाङ्गी तुडिकेरितेयम् ॥
 १ ॥
संगीतगोष्ठीषु गरिष्ठभावंसमाश्रिता गायनसम्प्रदायैः ।खर्व्वाङ्गिनी नूपुरपादपद्मासा पञ्चमी पञ्चमवेदवेत्त्री ॥
 २ ॥
उरसि केशचयस्य सुभारंविदधती शयनोत्थितचारुवेशम् ।विलुलितालकवल्लिकृशाङ्गीभासुरा ललिता कथिता बुधैः ॥
 ३ ॥
सखीकलापैः परिहास्यमानावियोगिनी कान्तवियोगदेहा ।पीनस्तनी चैव धराप्रसुप्ताश्यामा सुकेशी पठमञ्जरीयम् ॥
 ४ ॥
कर्णोत्पलालम्बिमधुव्रतालीशृणोति सा मञ्जुलकूजितानि ।कान्तान्तिकं गन्तुमनाः प्रदोषेसा गुज्जरी वेशकलोचिताङ्गी ॥
 ५ ॥
अध्यापयन्ती निजशिष्यवृन्दंसङ्गीतशास्त्राणि विवेचनाभिः ।मनोहरा हारलताभिरामासमस्तभाषाकुशला विशेषा ॥
” ६ ॥
 * ॥
अथ हिन्दोलः ।“हासाभिलासेन पतन् पृथिव्यांउत्थापितस्तत्क्षणमालिवृन्दैः ।उल्लोलसङ्गीतरसैर्विदग्धोहिन्दोलरागः कथितो रसज्ञैः ॥
 १ ॥
मयूरकेकाश्रवणोल्लसन्तीमयूरिकानृत्यततं किरन्ती ।मयूरकान्तीव सितिं दधानामायूरिका संकथिता गुणज्ञैः ॥
 १ ॥
प्रदोषकाले गृहसंप्रविष्टाप्रदीपहस्तारुणगात्रवस्त्रा ।सीमन्तसिन्दूरविराजमानासुरक्तमाल्या किल दीपिकेयम् ॥
 २ ॥
सार्द्धं सखीभिर्विजने वसन्तीविचित्रवक्षोजनितम्बसङ्गा ।निरीक्ष्यमाणाननदर्पणा यासा देशकारी कथिता गुणज्ञैः ॥
 ३ ॥
भर्त्तुर्दधाना चरणारविन्दंनिषेधयन्ती परदेशयानम् ।प्रकामदाम्पत्यसुखे निमग्नासा पाहिडा संकथिता कवीन्द्रैः ॥
 ४ ॥
कर्णे दधाना सुरपुष्पयुग्मंस्फुरत्सुवक्षोजमनोहराङ्गी ।स्मेरानना चारुविलोलनेत्रावराङ्गनेयं कथिता वडारी ॥
 ५ ॥
उत्पन्नमात्रे प्रथमापराधेमानं पुनः कर्त्तमनाश्चीरेण ।ऋजुस्वभावान्नियतं रुदन्तीसा मोरहाटी हठकेलिरुष्टा ॥
” ६ ॥
 * ॥
अथ कर्णाटः ।“कृपाणपाणिस्तुरगाधिरूढोमयूरकण्ठातिसुकण्ठकान्तिः ।स्फुरत्सितस्निग्धरसः प्रशान्तःकर्णाटरागो हरितालवर्णः ॥
 १ ॥
चिरं नटन्ती शुभरङ्गमध्येसंप्रार्थयन्ती नटिनं वसन्तम् ।सुगीततालेषु कृतावधानानटी सुशाटीपरिधानदेहा ॥
 १ ॥
स्वनायकं पुष्पलताधिरूढाहसन्मुखी सर्व्वमुदं वहन्ती ।स्वनानि शश्वद्वितनोति मुग्धाभूपालिका सा स्खलदुत्तरीया ॥
 २ ॥
अध्यापयन्ती शुकसारसारोःश्रीराम रामेति सुवेशलक्ष्मीः ।वामस्तनार्द्धस्खलितांशुकश्रीःश्रीरामकेली कथिता कवीन्द्रैः ॥
 ३ ॥
विशेषवैदग्ध्यवती समस्तान्कलाविलासेन विमोहयन्ती ।बृहन्नितम्बा परिपुष्टदेहावडा प्रलम्बस्तनभारभव्या ॥
 ४ ॥
भर्त्तुः समं पाथसि सन्तरन्तीपयोविहारेण सरोरुहाणि ।विचिन्वती सौरभमोदमानाकामोदरागिण्युदिता गुणज्ञैः ॥
 ५ ॥
व्याधूता नटनृत्यपरिश्रमेणबाला लीलाभिः सुदती कृतादरा ।नटीनां कल्याणी कलयति मत्तहस्तीएणप्रस्थानं मुखरिता किङ्किणीकलापम् ॥
” ६ ॥
अथ रागरागिणीनां भावनिरूपणम् ।“मालवः श्रीश्च हिन्दोलो मल्लारस्तदनन्तरम् ।गायन्ति गायका धीर सानन्देन चतुष्टयम् ॥
वसन्तो रागः कर्णाटो द्वौ वीरौ भवतः क्रमात् ॥
धानसी मालसी चैव भैरवी माधवी तथा ।सुभगा पञ्चमी नाटी वेलोयारी च गुज्जरी ॥
कामोदा चापि कल्याणी कोडा केदारिकातुडी ।कौमारी मायूरी चैव देशकारी च सिन्धुडा ॥
रामकेली च भूपाली रागिण्यश्चेति विंशतिः ।आनन्दांशा इति प्रोक्ता गीयन्ते गानकोविदैः ॥
पुरवी कानडा गौरी रामकिरी च दीपिका ।आशावरी विभाषा च वडारी च गडा तथा ।एताश्च नव रागिण्यो वीरांशे गानमुत्तमम् ॥
वेलावली च गान्धारी ललिता पठमञ्जरी ।वैरागी रागिणी चापि मोरहाटी च पाहिडा ।करुणांशा विजानीयात् सप्तैता रागयोषितः ॥
रागेण रसभागेन षट्त्रिंशद्रागिणीषु च ।करुणानन्दवीरेषु ज्ञापनार्थं मतत्रयम् ॥
”इति संगीतदामोदरे शिवनारदसंवादे १ । ३अध्यायौ ॥
 (तथा च संगीतदर्पणे ।अथ रागाणामुद्भवं दर्शयति ।“शिवशक्तिसमायोगाद्रागाणां सम्भवो भवेत् ।पञ्चास्यात् पञ्च रागाः स्युः षष्ठस्तु गिरिजा-मुखात् ॥
सद्योवक्त्रात्तु श्रीरागो वामदेवाद् वसन्तकः ।अघोराद् भैरवोऽभूत् तत्पुरुषात् पञ्चमो-ऽभवत् ॥
ईशानाख्यान्मेघरागो नाट्यारम्भे शिवादभूत् ।गिरिजाया मुखाल्लास्ये नट्टनारायणोऽभवत् ॥
”अथ रागवेला ।“मधुमाधवी च देशाख्या भूपाली भैरवीतथा ।वेलावली च मल्लारी वल्लारी सोमगुर्ज्जरी ॥
धनाश्रीर्मालवश्रीश्च मेघरागश्च पञ्चमः ।देशकारी भैरवश्च ललिता च वसन्तकः ॥
एते रागाः प्रगीयन्ते प्रातरारभ्य नित्यशः ।गुर्ज्जरी कौशिकश्चैव सावेरी पठमञ्जरी ॥
रेवा गुणकिरी चैव भैरवी रामकिर्य्यपि ।सौराटी च तथा गेया प्रथमप्रहरोत्तरम् ॥
वैराटी तोडिका चैव कामोदी च कुडायिका ।गान्धारी नागशब्दी च तथा देशी विशेषतः ।शङ्कराभरणो गेयो द्बितीयप्रहरात् परम् ॥
श्रीरागो मालवाख्यश्च गौरी त्रिवणसंज्ञिका ।नट्टकल्याणसंज्ञश्च सारङ्गनट्टकौ तथा ॥
सर्व्वे नाटाश्च केदारी कर्णाट्याभीरिका तथा ।वडहंसी पहाढी च तृतीयप्रहरात् परम् ।अर्द्धरात्रावधि ज्ञेया एते रागाः सुखप्रदाः ॥
यथोक्तकाल एवैते गेयाः पूर्व्वविधानतः ।राजाज्ञया सदा गेया न तु कालं विचारयेत् ॥
”इति रागवेला ।अथ ऋतवः ।“श्रीरागो रागिणीयुक्तः शिशिरे गीयतेबुधैः ।वसन्तः ससहायस्तु वसन्तर्त्तौ प्रगीयते ॥
भैरवः ससहायस्तु ऋतौ ग्रीष्मे प्रगीयते ।पञ्चमस्तु तथा गेयो रागिण्या सह शारदे ॥
मेघरागो रागिणीभिर्युक्तो वर्षासु गीयते ।नट्टनारायणो रागो रागिण्या सह हेमके ॥
यथेच्छया वा गातव्याः सर्व्वर्त्तुषु सुखप्रदाः ॥
”इति रायाणां ऋतुनिर्णयः । इति सोमेश्वर-मतम् ॥
 * ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 राग पु०
  रन्ज--भावे घञ् नि० नलोपकुत्वे । १ रञ्जने२ शुक्लादिवर्णे ३ प्रीतौ ४ अनुरामे ५ नृपे ६ मालवादिना-मभिः प्रसिद्धे निषादादिस्वरयोनिके खरभेदे मेदि०७ चन्द्रे ८ सूर्य्ये च शब्दर० । करणे घञ् । ९ लोहितवर्णे१० तद्विशिष्टलाक्षादौ च “तेन रक्तं रागात्” पा०अनुरागलक्षणम् उज्ज्वलमणिनोक्तं यथा “सुखमप्यधिकंचित्ते सुखत्वेनैव रज्यते । यतस्तु प्रणयोत्कर्षात् स रागइति कम्यते” । स्वरभेदनिरुक्तिर्यथा “यैस्तु चेतांसिरज्यन्ते जगत्त्रितयवर्त्तिनाम् । ते रागा इति कथ्यन्तेमुनिभिर्भरतादिभिः” तेषां भेदाः संगीतदा० मतसभेदेनाना तत्र प्रसिद्धा षड भेदा यथा“आदौ मालवरागेन्द्रस्ततो मल्लारसंज्ञितः । श्रीरोगश्चततः पश्चात् वसन्तस्तदन्तरम् । हिन्दोलश्चाथ कर्णाटएते रागाः षडे च तु” सङ्गीतदा० । भरतमते तु“भैरवः कौशिकश्चैव हिन्दोलो दीपकस्तथा । श्रीरागोमेघरागश्च रागाः षडिति कीर्त्तिताः” ।

Capeller

German

 राग m.
  das Färben,  Farbe,  Röte,  Leidenschaft, 
Verlagen
 Neigung,  o. Liebe
zu,  Freude an (Loc.) o. —°).

Burnouf

French

 राग राग m.
  (रञ्ज्) teinture
 couleur,  rougeur
coloration,  action de teindre.
		 Au fig. nasalisation,  tg.
		 Mode
musical [il y en a 6]
 mode musical personnifié. -- Attachement, 
passion,  en gén.  cf.  रजोगुण। -- F. रागी eleusine ou
cynosurus corocanus,  bot.
रागचूर्ण m.
  poudre rouge que les Indiens se lancent entre
eux à la fète du printemps.
		 Minium. 
		 Mimosa catechu,  bot.
Kāma.
रागता f.
  (sfx. ता) nasalité,  tg.
रागदा f.
  cristal.
रागरज्जु m.
  Kāma [qui a pour lien le désir].
रागलता f.
  l'épouse de Kāma.
रागवृन्त m.
  Kāma.
रागसूत्र n.
  fil ou cordon de couleur
		 fil ou cordon de
soie
		 corde de balance.
रागात्मक a. (आत्मन्) qui est de la nature de la
passion. 

Stchoupak

French

 राग-
 m.
  couleur,  teinte,  not. couleur rouge 
 passion,  amour,  intérêt
ardent pour (loc.) 
 charme,  not. de la voix 
 note de musique,  gamme,  mode
musical (ord. au nombre de 6 et qqf.  personnifiés) 
 -वन्त्- a. rouge,  rougi 
épris.
°खाण्डव- m.
  nt. n.
  d'un mets (cf.  °षाडव-) 
 -इक- m.
 
préparateur de ce mets.
°ग्राहवन्त्- a contenant des passions comparées à des crocodiles.
°द्वेष- m.
  du. amour et haine.
°बन्ध- m.
  (manifestation de la) passion,  inclination. 
°भञ्जन- m.
  n.
  d'un Vidyādhara.
°मञ्जरी- f.
  n.
  de femme 
 -इका- diminutif du préc.
°रज्जु- m.
  Kāma.
°लेखा- f.
  trait de fard 
 n.
  de femme.
°षाडव- °षाढव- m.
  sorte de mets sucré contenant not. des
mangues ou du jus de mangues (= °खाण्डव-).
रागात्मक- -इका- a. passionné.
रागान्ध- a. aveuglé par la passion. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.