| YouTube Channel

रसातल (rasAtala)

 
शब्दसागरः
English
रसातल
n.
 (-लं)
1. Pātāla
the seven infernal regions under the earth,
and the residence of the Nāgas, Asuras, Daityas, and other races
of monstrous and demoniacal beings, under the various govern-
ments of Sesha, Bali, and other chiefs
this is not to be confound-
ed with Naraka or Tartarus, the proper hell or abode of guilty
mortals after death.
2. The lowest of the seven divisions of Pātāla.
E.
 रसा the earth, and तल below, underneath.
Capeller Eng
English
रसातल
n.
 the lower world, hell.
Yates
English
रसा_तल (लं) 1.
n.
 Pātāla, the 7th
infernal region under the earth.
Spoken Sanskrit
English
रसातल rasAtala
n.
 soil
रसातल rasAtala
n.
 4th astrological mansion
रसातल rasAtala
n.
 earth
रसातल rasAtala
n.
 ground
रसातल rasAtala
n.
 lower world or hell in general
रसातल rasAtala
n.
 lower regions
Wilson
English
रसातल
n.
 (-लं)
1 Pātāla
the seven infernal regions under the earth, and the residence
of the Nāgas, Asuras, Daityas, and other races of monstrous and demoniacal
beings, under the various governments of Śeṣa, Bali, and other chiefs:
this is not to be confounded with Naraka or Tartarus, the proper hell or
abode of guilty mortals after death.
2 The lowest of the seven divisions of Pātāla.
E.
 रसा the earth, and तल below, underneath.
Monier Williams Cologne
English
रसा—तल
n.
N.
 of one of the seven hells or regions under the earth,
MBh.
Pur.
&c.
 (RTL. 102
n.
 1)
the lower world or hell in general (not to be confounded with Naraka or the place of punishment),
MBh.
Kāv.
&c.
the 4th astrological mansion,
VarBṛS.
the earth, ground, soil,
Subh.
रसा—तल
m.
N.
 of a poet, ib.
Apte Hindi
Hindi
रसातलम्
नपुं*
 रसा-तलम् -
पृथ्वी के नीचे सात पातालों में से एक
रसातलम्
नपुं*
 रसा-तलम् -
"नीचे की दुनिया, नरक"
रसातलम्
"नपुं* , ष*त*" - -
"सात लोकों में से एक, पृथ्वी के नीचे का लोक, पाताल"
रसातलम्
"नपुं* , ष*त*" - -
लग्न से चौथा घर
Shabdartha Kaustubha
Kannada
रसातल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಸನೆ ಕಟ್ಟಿದ ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯ ತಟ್ಟೆ
विस्तारः - > "नागवल्लीपलाशानां तैलाक्तानां रसातलः" - वैज०
रसातल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಾತಾಳ ಲೋಕ /ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಗಿನ ಲೋಕ
प्रयोगाः - > "जग्राह वेदानखिलान् रसातलगतो हरिः"
उल्लेखाः - > भा० शान्ति० ३४७-५८
रसातल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಪ್ತಪಾತಾಳ ಲೋಕಗಳಲ್ಲೊಂದು
विस्तारः - > अतलम्, वितलम्, सुतलम्, तलातलम्, महातलम्, रसातलम्, पातालम् - ಇವು ಸಪ್ತ ಅಧೋಲೋಕಗಳು.
L R Vaidya
English
rasA-tala {% n. %} 1. one of the seven hells or regions below the earth
2. the lower world or hell in general, जातिर्यातु रसातलं गुणगणस्तस्याप्यधो गच्छतु Bhartr.ii.39.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
bcud ldan che
रसातल
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
नोदधिघनवाततनुवातनभःस्थिताः ॥ १३५९ ॥
रत्नशर्करावालुकापङ्कधूमतमःप्रभाः ।
महातमःप्रभा चेत्यधोधो नरकभूमयः ॥ १३६० ॥
क्रमात्पृथुतराः सप्ताथ त्रिंशत्पञ्चविंशतिः ।
पञ्च पञ्चदश त्रीणि लक्षाण्यूनं च पञ्चभिः ॥ १३६१ ॥
लक्षं पञ्चैव नरकावासाः सीमन्तकादयः ।
एतासु स्युः क्रमेणाथ पातालं वडवामुखम् ॥ १३६२ ॥
बलिवेश्माधोभुवनं नागलोको रसातलम् ।
-wordlist-
घनोदधि (पुं), घनवात (पुं), तनुवात (पुं), नभःस्थित (पुं), रत्नप्रभा (स्त्री), शर्कराप्रभा (स्त्री), वालुकाप्रभा (स्त्री), पङ्कप्रभा (स्त्री), धूमप्रभा (स्त्री), तमःप्रभा (स्त्री), महातमःप्रभा (स्त्री), नरकभूमि (स्त्री), पाताल (क्ली), वडवामुख (क्ली), बलिवेश्मन् (क्ली), अधोभुवन (क्ली), नागलोक (पुं), रसातल (क्ली)
--source--
अथाव्ययानि वक्ष्यन्ते स्वः स्वर्गे भूः रसातले ॥ १५२५ ॥
-wordlist-
स्वर् (अ), स्वर्ग (पुं), भूर् (अ), रसातल (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
वडवामुख
वडवामुख, पाताल, वैरोचननिकेतन, अधोभुवन, नागलोक, रसातल
वडवामुखं पातालं वैरोचननिकेतनम् ।
तथाधोभुवनं प्रोक्तं नागलोको रसातलम् ॥ ६२३ ॥
verse 3.1.1.623
page 0071
Mahabharata
English
Rasātala, the nether world. § 392c (Svayambhuvo vanaṃ): III, 114, 10114 (yāsyāmi Rºṃ, says the earth).--§ 458 (Mārkaṇḍeyas.): III, 188, 12874 (bhittvā pṛthivīṃ praviśya ca Rºṃ, sc. the Saṃvartaka fire).--§ 513 (Ghoshayātrāp.): III, 251, 15152 (Duryodhana was carried to R. by a kṛtyā). --§ 564 (Mātalīyop.): V, 102, 3602 (idaṃ Rºṃ nāma saptamaṃ pṛthivītalaṃ), 3615 (ºnivāsibhiḥ), 3616 (ºtale).-§ 571 (Ulūkadūtāgamanap.): V, 160, 5462.--§ 596 (Pratijñāp.): VII, 73, †2608 (yadi viśate Rºṃ).--§ 603 (Nārāyaṇāstramokshap.): VII, 199, 9236 (nihanishyati… sarvān Rºgatān api).--§ 637 (Rājadh.): XII, 47, 1663 (ºgataḥ…Anantaḥ, identified with Kṛshṇa).--§ 638b (Rāmopākhyāna): XII, 49, 1786 (praviveśa Rºṃ, sc. the earth).--§ 660b (Bhṛgu-Bharadvājasaṃv.): XII, 182, 6793 (ºānte salilaṃ jalānte pannagādhipāḥ).--§ 666 (Mokshadh.): XII, 209, 7629 (ºgataḥ, sc. Vishṇu in the form of a boar).-§ 686 (do.): XII, 273, 9822 (Sāvitrī went to R.).--§ 696b (Dakshaprokta-Śivasahasranāmastotra): XII, 285, 10455 (ºgatāḥ, sc. the Rudras).--§ 717b (Nārāyaṇīya): XII, 348, 13506, 13507 (ºgato Hariḥ, Vishṇu went to R. to recover the Vedas).--§ 723 (Ānuśāsanik.): XIII, 6, 328 (ºtalaṅgataḥ, sc. Vasu Uparicara).--§ 747b (Suvarṇotpatti): XIII, 85, 4037 (maṇḍūko Rºtalotthitaḥ), 4038 (ºtale), 4060 (āpo Rºe).-§ 766 (Ānuśāsanik.): XIII, 132, 6156 (nāgo Rºcaraḥ).-§ 786 (Anugītāp.): XIV, 91, 2831 (Vasu Uparicara had to go to R.).--§ 795 (Svargārohaṇap.): XVIII, 5, 169 (Ananta entered R.).
पुराणम्
English
रसातल / RASĀTALA. A particular part of pātāla where, according to the Purāṇas, the nivātakavacas live. The mahābhārata contains the following information regarding rasātala.(1) During the deluge the agni called saṁvarta rent the earth and reached up to Raśātala. (Vana Parva, Chapter 188, Verse 69).(2) The Rākṣasī called kṛtyā created by the asuras once carried away duryodhana to pātāla. (Vana Parva, Chapter 251, Verse 29).(3) rasātala is the seventh stratum of the earth. surabhi the mother of cows born from nectar lives there. (Udyoga Parva, Chapter 102, Verse 1).(4) It is more comfortable and happy to live in rasātala than to live either in nāgaloka or Svarga. (Udyoga Parva, Chapter 102, Verse 14).(5) It was in rasātala that Mahāviṣṇu incarnated as Boar and killed the asuras with his tusk. (śānti Parva, Chapter 206, Verse 26).(6) Mahāviṣṇu, who assumed the form of hayagrīva went to Raśātala, killed madhu and kaiṭabha and resurrected the Vedas. (śānti Parva, Chapter 347, Verse 54).(7) King vasu went to rasātala because he uttered one lie. (anuśāsana parva, Chapter 6, Verse 34).(8) rasātala is Ananta's abode. balabhadrarāma who was an incarnation of ananta, gave up his material body at prabhāsa tīrtha and attained rasātala. (svargārohaṇa parva, Chapter 5, Verse 28).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
रसातलं,
क्ली,
 (रसायाः तलं निम्नभागस्थलोक-विशेषः ।) पातालम् । इत्यमरः ॥
(यथा, महाभारते । १२ । ३४७ । ५६ ।“जग्राह वेदानखिलान् रसातलगतो हरिः ॥
”)पातालभेदः । यथा, --“अतलं वितलञ्चैव नितलञ्च तलातलम् ॥
महातलञ्च सुतलं सप्तमञ्च रसातलम् ॥
पातालभेदाः सप्तैव नामतः कीर्त्तिता अमी ।तत्र पातालमेकैकं दशसाहस्रयोजनम् ॥
”इति शब्दमाला ॥
(इदमेव निवातकवचानां निवासस्थानम् ।तथा च देवीभागवते । ८ । २० । ८ -- १२ ।“ततोऽधस्ताच्च विवरे रसातलसमाह्वये ।दैतेया निवसन्त्येव पणयो दानवाश्च ये ॥
निवातकवचा नाम हिरण्यपुरवासिनः ।कालेया इति च प्रोक्ताः प्रत्यनीका हवि-र्भुजाम् ॥
महौजसश्चोत्पत्त्यैव महासाहसिनस्तथा ।सकलेशस्य च हरेस्तेजसा हतविक्रमाः ॥
विलेशया इव सदा विवरे निवसन्ति हि ।ये वै वाग्भिः सरमया शक्रदूत्या निरन्तरम् ॥
मन्त्रवर्णाभिरसुरास्ताडिता विभ्यति स्म ह ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
रसातल
न०
 रसायास्तलम् । पातालभेदे सप्तमे भूमेरधोभागे अमरः ।
Capeller
German
रसातल
n.
 Unterwelt, best. eine best.
Hölle.