| YouTube Channel

रसना (rasanA)

 
Spoken Sanskrit
English
रसना - rasanA -
f.
 - tongue [ as organ of taste ]
रसना - rasanA -
f.
 - tongue [ as organ of taste ]
जिह्वा - jihvA -
f.
 - tongue
जिह्व - jihva -
m.
 - tongue
रसन - rasana -
n.
 - tongue [ as organ of taste ]
मातृभाषा - mAtRbhASA -
f.
 - mothertongue
जिह्वाशोधिनी - jihvAzodhinI -
f.
 - tonguecleaner
जिह्वालिह् - jihvAlih -
m.
 - dog [ 'licking with the tongue' ]
जिह्वाप - jihvApa -
m.
 - cat [ 'drinking with the tongue' ]
जिह्वाप - jihvApa -
m.
 - dog [ 'drinking with the tongue' ]
जिह्वारद - jihvArada -
m.
 - bird [ 'having a tongue like beak' ]
जिह्वाप - jihvApa -
m.
 - bear [ 'drinking with the tongue' ]
जिह्वाप - jihvApa -
m.
 - tiger [ 'drinking with the tongue' ]
काकु - kAku -
f.
 - tongue
जुहू - juhU -
f.
 - tongue
भूमि - bhUmi -
f.
 - tongue
मुखचीरी - mukhacIrI -
f.
 - tongue
रसज्ञ - rasajJa -
f.
 - tongue
रसाला - rasAlA -
f.
 - tongue
रसमातृ - rasamAtR -
f.
 - tongue
रसमातृका - rasamAtRkA -
f.
 - tongue
Apte
English
रसना [rasanā], See रशना.
Comp.
 -मलम् any impurity on the tongue. -मूलम् the root of the tongue. -रदः a bird.-लिह्
m.
 a dog.
Apte 1890
English
रसना See रशना.
Comp.
रदः a bird.
लिह् m. a dog.
Monier Williams Cologne
English
रसना a
f.
 See below
रसना b
f.
 the tongue as organ of taste,
MaitrUp.
MBh.
&c.
N.
 of two plants (= गन्ध-भद्रा and रास्ना),
Bhpr.
Macdonell
English
रसना rasanā,
f.
 often incorr. for रशना 🞄raśanā.
Apte Hindi
Hindi
रसना
स्त्री*
 - -
"रस्सी, डोरी "
रसना
स्त्री*
 - -
"रास, लगाम"
रसना
स्त्री*
 - -
"कटिबंध, कमरबंद, स्त्रियों की करधनी"
रसना
स्त्री*
 - -
जिह्वा
रसना
स्त्री*
 - रस्+युच्
जिह्वा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
रसना
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಿಹ್ವೆ /ನಾಲಗೆ
निष्पत्तिः - > रस (आस्वादने) + णिच् - "ल्युः" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > रसयति
प्रयोगाः - > "रसनाग्रलग्नकिरणाङ्कुरान् जनो हरिणान् गृहीतकवलानिवैक्षत"
उल्लेखाः - > माघ० १३-५६
रसना
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಣ್ಣ ರಾಶ್ಮೆ
विस्तारः - > "रसनं स्वादने ध्वनौ । जिह्वायां च न पुंसि स्यात् रास्नायां रसना स्त्रियाम्" - मेदि०
L R Vaidya
English
rasanA {% f. %} 1. A rope, a cord
2. a rein, a bridle
3. a girdle, a woman’s zone, कस्याश्चिदासीद्रशना तदानीमंगुष्टमूलार्पितसूत्रशेषा R.vii.10
4. the tongue, the sense of taste, Bh.V.i.111.
rasanA {% f. %} 1. The tongue, सोऽपूर्वो रसनाविपर्ययविधिस्तत्कर्नयोश्चापलम् K.Pr.x.
2. a zone, a woman’s girdle, रसतु रसनापि तव घनजघनमण्डले Git.G.x.
Bopp
Latin
रसना f. (r. 1. रस् s. अन in fem.) cingulum, zona feminarum.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
rasanā n. of an artery, vein, or passage-way (nāḍī) in the body: Sādh 〔448.11 ff.〕
nāḍyo lalanā-rasanāvadhūtayaḥ 11
rasanopāyena saṃsthitā 13
rasanā raktapravāhinī 15
cf. lalanā and avadhūtī.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 रासना, नाकुली, सुरसा, सुगन्धा, गन्धनाकुली, नकुलेष्टा, भुजङ्गाक्षी, छत्राही, सुवहा, रस्या, श्रेयसी, रसना, रसा, सुगन्धिमूला, रसाढ्या, अतिरसा, द्रोणगन्धिका, सर्पगन्धा, पलङ्कषा
noun
लताविशेषः।
"रासना औषधरूपेण उपयुज्यते।"
Synonyms:
 जिह्वा, रसना, रसज्ञा, रशना, रसिका, रसाला, रसनम्, ललना, तोता, जिह्वः, विस्वासा, मुखचीरी
noun
मुखे वर्तमानः सः मांसपिण्डः यः रसस्य ज्ञानेन्द्रियम् अस्ति तथा च यस्य साहाय्येन उच्चारणं क्रियते।
"उच्चारणसमये जिह्वायाः स्थानं प्रमुखम् अस्ति।"
Synonyms:
 रज्जुः, पाशः, दाम, दामनी, दामा, गुणः, सूत्रम्, शणतन्तुः, शणसूत्रम्, सन्दानम्, रसना, शुल्लम्, शुल्वः, वटः, वराटः, वराटकः, दोरकः
noun
कार्पासादिभिः विनिर्मितं दीर्घं तथा च सूत्रं यत् प्रायः बन्धनार्थे उपयुज्यते।
"ग्रामीणाः चोरं रज्ज्वा बध्नन्ति।"
Synonyms:
 रसना, गन्धभद्रा
noun
एकः क्षुपः ।
"रसनायाः उल्लेखः भावप्रकाशे वर्तते"
Synonyms:
 रसना, रास्ना
noun
एकः क्षुपः ।
"रसनायाः उल्लेखः भावप्रकाशे वर्तते"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
ngag gi 'dab ma
रसना
ngag 'dab
रसना
ngag 'dab
रसना
ngag gi 'dab ma
रसना
ngo 'dzin
रसना
bcud kyi ma
१) रसना २) रसमातृका
ljags
१) ° जिह्व २) जिह्वा ३) रसना
e la'i 'dab
१) एलपत्र २) रसना
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
रसज्ञा रसना जिह्वा लोला तालु तु काकुदम् ।
-wordlist-
रसज्ञा (स्त्री), रसना (स्त्री), जिह्वा (स्त्री), लोला (स्त्री), तालु (क्ली), काकुद (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
रसज्ञा
रसज्ञा, रसना, जिह्वा
रसज्ञा रसना जिह्वा तालु काकुदमुच्यते ॥ ५२१ ॥
verse 2.1.1.521
page 0060
कलाप
कलाप, सप्तकी, काञ्ची, मेखला, रसना, कटिसूत्र, सारसन
कलापः सप्तकी काञ्ची मेखला रसना तथा ।
कटिसूत्रं सारसनं किङ्किणी क्षुद्रघण्टिका ॥ ५६० ॥
verse 2.1.1.560
page 0063
नाममाला
Sanskrit
मेखला, रसना, काञ्ची, हेमसूत्र, अष्टापदसूत्र, स्वर्णसूत्र, कनकसूत्र, अर्जुनसूत्र, काञ्चनसूत्र, सुवर्णसूत्र, हिरण्यसूत्र, भर्मसूत्र, जातरूपसूत्र, हाटकसूत्र, तपनीयसूत्र, कलाधौतसूत्र, कार्तस्वरसूत्र, शिलोद्भवसूत्र
मेखला रसना काञ्ची हेमपर्यायसूत्रकम् ॥ ११९ ॥
verse 0.1.1.119
page 0060
Tamil
Tamil
ரஸனா : நாக்கு.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
रसना,
स्त्री,
 (रस + युच् । टाप् च ।) जिह्वा ।इत्यमरः ॥
(यथा, भागवते । ९ । ४ । १९ ।“घ्राणञ्च तत्पादसरोजसौरभेश्रीमत्तुलस्या रसनां तदर्पिते ॥
”)तस्याः शुभलक्षणं यथा, --“तीक्ष्णा दंष्ट्राः समाः श्रेष्ठा जिह्वा रक्ता समाशुभा ।श्लक्ष्णा दीर्घा च विज्ञेया तालुः श्वेतो धनक्षये ॥
”इति गारुडे ६६ अध्यायः ॥
न्यायमते रसनेन्द्रियग्राह्यो रसो रसत्वादि-सहितः । यथा, --“रसस्तु रसनाग्राह्यो मधुरादिरनेकधा ।सहकारी रसज्ञाया नित्यतादि च पूर्व्ववत् ॥
घ्राणस्य गोचरो गन्धो गन्धत्वादिरपि स्मृतः ।तथा रसो रसज्ञायास्तथा शब्दोऽपि च श्रुतेः ॥
”इति भाषापरिच्छेदः ॥
“तथारस इति रसत्वादिसहित इत्यर्थः ।” इतिसिद्धान्तमुक्तावली ॥
* ॥
रास्ना । इति मेदिनी ॥
(अस्याः पर्य्यायो यथा, --“रास्ना युक्तरसा रस्या सुवहा रसना रसा ।एलापर्णी च सुरसा सुगन्धा श्रेयसी तथा ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)गन्धभद्रा । इति शब्दचन्द्रिका ॥
काञ्ची । इतिहेमचन्द्रः ॥
(यथा, रघौ । ७ । १० ।“कस्याश्चिदासीद्रसना तदानींअङ्गुष्ठमूलार्पितसूत्रशेषा ॥
”)रज्जुः । इति संक्षिप्तसारोणादिवृत्तिः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
रसना स्त्री रस्यतेऽनया रस--करणे ल्युट् अंजा० टाप् ।१ जिह्वायाम् अमरः । २ रास्नायां मेदि० । ३ काञ्च्यांहेमच० । ३ रज्जौ च ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“रस आस्वादनस्नेहनयोः”@} 2 अदन्तः।
‘शब्दे शपि रसेत्, स्नेहास्वादयो रसयेद्रसेः।’ 3 इति देवः।
रसकः सिका, रिरसयिषकः-षिका
रसयिता-त्री, रिरसयिषिता-त्री
4 रसयन्-न्ती, रिरसयिषन्-न्ती
रसयिष्यन्-न्ती-ती, रिरसयिषिष्यन्- न्ती-ती
रसयमानः, रिरसयिषमाणः, रसयिष्यमाणः, रिरसयिषिष्यमाणः, सुरः-सुरसौ-सुरसः
रिरसयिट्-यिषौ-यिषः, रसितम्-तः, रिरसयिषि- तम्-तः-तवान्
5 रसः, विरसः, सुरसः, सुरसी, रिरसयिषुः
रसयि- तव्यम्, रिरसयिषितव्यम्
रसनीयम्, रिरसयिषणीयम्
रस्यम्, रिरसयिष्यम्, ईषद्रसः-दूरसः-सुरसः
रस्यमानः, रिरसयिष्यमाणः, रसः, रिरसयिषः, रसयितुम्, रिरसयिषितुम्
रसना, रिरसयिषा, रसनम्, रिरसयिषणम्, रसयित्वा, रिरसयिषित्वा
6 प्ररसय्य, प्ररिरसयिष्य, रसम् २, रसयित्वा २, रिरसयिषम् २, रिरसयिषित्वा २
इति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१३८५)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१९३१। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। १९३)
04
=>
 [[आ। ‘देवौघे हृतदुःखने रसयति व्याकर्षदेनं क्षितौ।।’ धा। का। ३। ६२।]]
05
=>
 [[१। रस्यन्ते आस्वाद्यन्तेऽनेन इति ‘एरच्’ (३-३-५६) इति अचि रूपम्। घञ् वा इति केचित्।]]
06
=>
 [[२। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-१६) इति णेरयादेशः।]]
Stchoupak
French
२ रसना-
v. रशना-।