| YouTube Channel

रम्यकं (ramyakaM)

 
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
रम्यकं,
क्ली,
 (रम्यते जनोऽत्रेति । रम् + यत् । ततःकप् संज्ञायां कन् वा ।) वर्षविशेषः । इतिजटाधरः ॥
एतस्य विवरणं यथा, --“दक्षिणेन तु मेरोस्तु श्वेतस्य चोत्तरेण च ।वायव्यं रम्यकं नाम जायन्ते तत्र मानवाः ॥
मतिप्रधाना विमला जरादुर्गविवर्जिताः ।तत्रापि सुमहान् वृक्षो न्यग्रोधो रोहितःस्मृतः ।तत्फलप्राशनादेव जीवन्ति बहुवासरम् ॥
”इति वराहपुराणे रुद्रगीतानामाध्यायः ॥
(तथाच देवीभागवते । ८ । ९ । १८ -- २३ ।“रम्यके नाम वर्षे च मूर्त्तिं भगवतः पराम् ।मात्स्यां देवासुरैर्व्वन्द्यां मनुः स्तौति निरन्तरम् ॥
मनुरुवाच ।ओँ नमो मुख्यतमाय नमः सत्त्वायप्राणायौजसे बलाय महामत्स्याय नमः ।अन्तर्व्वहिश्चाखिललोकपालकै-रदृष्टरूपो विचरस्युरुस्वनः ।स ईश्वरस्त्वं स इदं वशे नय-न्नाम्ना यथा दारुमयीं नरः स्त्रियम् ॥
यं लोकपालाः किल मत्सरज्वराहित्वा यतन्तोऽपि पृथक् समेत्य च ।पातुं न शेकुर्द्दिपदश्चतुष्पदःसरीसृपं स्थाणु यदत्र दृश्यते ॥
भवान् युगान्तार्णव ऊर्म्मिमालिनिक्षौणीमिमामोषधिवीरुधां निधिम् ।मया सहोरुक्रमतेऽज ओजसातस्मे जगत्प्राणगणात्मने नमः ॥
एवं स्तौति च देवेशं मनुः पार्थिवसत्तमः ।मत्स्यावतारं देवेशं संशयच्छेदकारणम् ॥
ध्यानयोगेन देवस्य निर्धूताशेषकल्मषः ।आस्ते परिचरन् भक्त्या महाभागवतोत्तमः ॥
”तथाच मात्स्ये । ११२ । ३० ॥
वैष्णवे । २ । २ । १३ ॥
ब्रह्माण्डे च । ९ । १ । ७ ॥
द्रष्टव्यम् ॥
) पटोल-मूलम् । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
(यथा, सुश्रुते ।१ । २९ अध्याये ।“कम्पिल्लकरम्यकपाटलापूगहरीतकीत्यादयः ॥
”पुं, आग्निध्रपुत्त्रभेदः । एतन्नामानुसारेणैव रम्यक-वर्षोऽभवत् । यथा, भागवते । ५ । २ । १९ ।“तस्यामुह वा आत्मजान् स राजवर्य्य आग्नीध्रोनाभिकिंपुरुषहरिवर्षेलावृतरम्यकहिरण्मय-कुरुभद्राश्वकेतुमालसंज्ञान् नवपुत्त्रानजनयत् ॥
”)