| YouTube Channel

रम (rama)

 
शब्दसागरः
English
रम
mfn.
 (-मः-मा-मं)
1. Dear, beloved.
2. Pleasing, delighting, charming.
m.
 (-मः)
1. A husband, a lover.
2. KĀMA.
3. A red variety of the
Aśoka tree, (Jonesia asoca.)
f.
 (-मा)
1. A name of LAKSHMĪ.
2. A
wife, a mistress.
E.
 रम् to sport,
aff.
 अच् ।
Capeller Eng
English
रम
a.
 gladdening, delighting (—°)
f.
 आ fortune, riches,
splendour,
E.
 of Lakṣmī.
Yates
English
रम (मः-मा-मं)
a. Dear, charming.
m.
 A husband
Kāma
Jonesia
asoca.
f.
 (मा)
Lakshmi
a wife.
Spoken Sanskrit
English
रम - rama -
adj.
 - rejoicing
रम - rama -
adj.
 - dear
रम - rama -
adj.
 - delighting
रम - rama -
adj.
 - pleasing
रम - rama -
adj.
 - beloved
रम - rama -
m.
 - kAmadeva
रम - rama -
m.
 - spouse
रम - rama -
m.
 - lover
रम - rama -
m.
 - god of love
रम - rama -
m.
 - sentiment
रम - rama -
m.
 - husband
रम - rama -
m.
 - red-flowering azoka
रम - rama -
m.
 - joy
Wilson
English
रम(औ, उ) औरमु r. 1st cl. (रमते) To sport or play
with some
prefixes this root forms an active verb, as with आङ्, उप, and वि
आरमति to rest, to repose, &c.
with उप the form is optional, if the
sense is intransitive, as (उपरमति or -ते) To stop or cease.
रम
mfn.
 (-मः-मा-मं)
1 Dear, beloved.
2 Pleasing, delighting, charming.
m.
 (-मः)
1 A husband, a lover.
2 The deity of love, KĀMA.
3 A sort of tree called a red variety of the Aśoka, (Jonesia asoca.)
f.
(-मा)
1 A name of LAKṢMĪ.
2 A wife, a mistress.
E.
 रम to sport,
aff.
 अच्.
Apte
English
रम [rama],
a.
 [रम्-अच्]
Pleasing, delightful, gratifying.
Dear, beloved.
मः Joy, delight.
A lover, husband.
The god of love.
The Aśoka tree.
Apte 1890
English
रम a. [रम्-अच्] 1 Pleasing, delightful, gratifying.
2 Dear, beloved.
मः 1 Joy, delight.
2 A lover, husband.
3 The god of love.
4 The Aśoka tree.
Monier Williams Cologne
English
रम
mfn.
 pleasing, delighting, rejoicing (only ifc.
cf.
 मनो-र्°)
dear, beloved,
W.
रम
m.
 (only
L.
 ) joy
a lover, husband, spouse
Kāma-deva, the god of love
the red-flowering Aśoka
Monier Williams 1872
English
रम, अस्, आ, अम्, pleasing, delighting, rejoicing,
gratifying, giving pleasure, delightful [cf. मनो-
रम]
dear, beloved
(अस्), m. joy
a lover, hus-
band, spouse
the god of love, Kāma-deva
the red-
flowering Aśoka
(आ), f. a wife, mistress
N. of
Lakṣmī, the goddess of fortune
good luck, fortune,
riches, opulence
splendor, pomp
N. of the eleventh
day in the dark half of the month Kārttika
of a
daughter of Śaśi-dhvaja and wife of Kalki.
—रमा-
कान्त, अस्, m. ‘lover of Ramā, ’ Viṣṇu.
—रमा-
धव, अस्, m. ‘husband of Ramā, ’ Viṣṇu.
—र-
माधिप (°मा-अध्°), अस्, m. ‘lord of Ramā, ’
Viṣṇu.
—रमा-नाथ, अस्, m. ‘lord of Ramā, ’
Viṣṇu or Kṛṣṇa
N. of a poet
of a commentator
on the Amara-kośa.
—रमा-पति, इस्, m. ‘husband
of Ramā, ’ Viṣṇu or Kṛṣṇa.
—रमा-प्रिय, अम्,
n. ‘dear to Ramā, ’ a lotus.
—रमा-वेष्ट, अस्, m.
turpentine.
—रमाश्रय (°मा-आश्°), अस्, m. ‘Ra-
mā's refuge or protection, ’ Viṣṇu.
—रमेश (°मा-
ईश) or रमेश्वर (°मा-ईश्°), अस्, m. ‘Ramā's lord, ’
Viṣṇu or Kṛṣṇa.
Macdonell
English
रम ram-a,
a.
 (—°) pleasing, delighting: ā, 🞄f. ep. of Lakṣmī
fortune, wealth
beauty
🞄-aṇa,
a.
 (ī) pleasing, delighting
m.
 lover, 🞄husband
n.
 pleasure
sexual enjoyment, 🞄dalliance
gladdening
decoying (deer): ī, 🞄f. lovely young woman
mistress, wife.
Benfey
English
रम रम् + अ,
I.
adj.
1. Pleasing,
Kir. 5, 20 (at the end of a comp.).
2.
Dear.
II.
m.
1. A husband, a lover.
2. The deity of love.
III.
f.
 मा।
1.
A wife or a mistress, Pañc. i. d. 369
(?).
2. A name of Lakṣmī, Pañc.
46, 8.
--
Comp.
मनस्-, see s.v. मनो-
रम।
Apte Hindi
Hindi
रम
वि* - रम् + अच्
"सुहवना, आनन्दप्रद, संतोषजनक, आदि"
रमः
पुं*
 - -
"हर्ष, खुशी"
रमः
पुं*
 - -
"प्रेमी, पति"
रमः
पुं*
 - -
कामदेव
Shabdartha Kaustubha
Kannada
रम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪತಿ /ಗಂಡ
रम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನ್ಮಥ /ಕಾಮ
निष्पत्तिः - > रमु (क्रीडायाम्) - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > रमते
रम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೆಂಪು ಅಶೋಕವೃಕ್ಷ
विस्तारः - > "रमः कान्ते रक्ताशोके मन्मथे च" - हेम०
L R Vaidya
English
rama {% m. %} 1. Joy
2. a lover, husband
3. the god of love.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
sgeg pa
१) रम २) लाडित ३) लावण्य ४) लासिन् ५) लास्य ६) लास्या ७) विलास ८) शृंगार
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
रम, उ ङ ज औ क्रीडे । इति कविकल्प-द्रुमः ॥
(भ्वा०-आत्म०-अक०-अनिट् । क्त्वावेट् ।)रेफादिः । उ, रमित्वा । रन्त्वा । ङ, रमते ।ज, रामः रमः । औ, रन्ता । इति दुर्गादासः ॥
रमः,
पुं,
 (रमते इति । रम् + पचाद्यच् ।)कान्तः । (यथा, किरातार्ज्जुनीये । ५ । २० ।“निधिगुह्यकाधिपरमैः परमैः ॥
”)रक्ताशोकवृक्षः । कामदेवः । इति मेदिनी ।मे, २५ ॥
रमणञ्च । रमधातोर्भावेऽल्प्रत्यय-निष्पन्नम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
रम क्रीडायां
भ्वा०
 आ० अक० अनिट् । रमते विरमतिउपरमति अरंस्त उपारंसीत् । क्त्वा वेट् । णिचिरमयति । ज्वला० ण रमः रामः ।
रम
पु०
 रम--अच् । १ कान्ते २ अशोकवृक्षे ३ कामदेवे च मेदि
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
रमँ रम क्रीडायाम्
- 593। अनुदात्तोऽनुदातेत् अनिडात्मनेपदी च रमते व्याङ्परिभ्यो रमः, उपाच्च (1383, 84) परस्मैपदम्- विरमति, उपरमति अन्तर्भावितण्यर्थोऽत्र सकर्मकः विभाषाऽकर्मकात् (1385) यावद् भुक्तमुपरमते, उपरमति यमरमनमातां सक् च (7273) व्यरंसीत् रन्ता रमणः रमणी रमः रमा रामः रामा रम्यः स्तम्बकर्णयो रमिजपोः (3213) इत्यच् स्तम्बेरमः निकुषि (उ0 22) इति क्थन्-रथः रमस्त च (तु0 उ0 314) इति रत्नम् रमेर्देशे हश्च रहः रण्डा (द्र0 उ0 1214) सौ रमेः क्तः पूर्वस्य च दीर्घः (तु0 उ0 524) सुरतो बुधः चकिरम्योरुच्चोपधायाः (उ0 214) रुम्रम् 824
धातुवृत्तिः
Sanskrit
रमँ रम (अर्थः) क्रीडायाम्
अनुदात्तोऽनुदात्तेत् ( रमते रेमे रेमिषे रेमिध्वे ) क्रादिनियमादिट् ( रन्ता रंस्यते रमताम् अरमत रमेत रंसीष्ट अरंस्त रिरंसते रंरम्यते रंरन्ति ररंतः ) प्रकृतिग्रहणन्यायेन "अनुदात्तोपदेश'' इत्यनुनासिकलोपः (रंरंसि रंरणिम रंरण्मः) "म्वोश्च''इति न्त्वेणत्वम् (रंरहीत्यत्र) अनुसासिकलोपस्यासिद्धत्वात् "अतो हेः'' इति लुङ् न भवति (अरंरन्) "मो नो धातोः'' इति नत्वम् ( रमयति अरीरमद् विरमति आरमति परिरमति ) "व्याङ्परिभ्यो रमः'' इति परस्मैपदम् (उपरमति) "उपाच्च'' इति परस्मैपदम्, इदं सकर्मकविषयम् अकर्मकत्वे ( उपरमति उपरमते ) "विभाषाकर्मकात्'' इति विकल्पस्योक्तत्वात् अन्तर्भावितण्यर्थोऽयं सकर्मकः ( विरराम विरेमतुः विरेमिथ विररन्थ ) थलि ( सूत्रम्) उपदेशेत्वतः (इति सूत्रम्) इति उपदेशेत्वतस्तासौ नित्यानिटस्थलीणनिषेधेपि इह भारद्वाजनियमादिट् पक्षे न भवति लुङि ( सूत्रम्) यमरमनमातां सक् च (इति सूत्रम्) इति परस्मैपदपरे सक् सिचश्चेट् "इट ईटि'' इति सिज्लोपः (व्यरंसीत् व्यरंसिष्टाम् रमः रामः ) "ज्वलितिकसन्तेभ्योणः'' इति णः मातन्त्वेपुदात्तोदेपशत्वात् वृद्धिनिषेधाभावः ( रमणः ) नन्द्यादित्वात् ण्यन्ताल्लुः ( स्तम्बेरमः ) ( सूत्रम्) स्तम्बकर्णयोरमिजपोः (इति सूत्रम्) इति स्म्ब उपपदेच् प्रत्ययः [ हस्तिसूचकयोः] इति वचनात् हस्तिविषयश्वायम् "तत्पुरुषे कृति'' इति सप्तम्या अलुक् ( रन्तिः ) "नक्तिचि दीर्घश्च'' इति दीघांनुनासिकलोपनिषेधः अयमुदिदिति के चित् त्क्कायामिङ्विकल्पमुदाहरन्ति तन्महान्तो न सहन्ते ( रत्नम् ) "रमेस्तश्च'' इति नप्रत्ययस्ताकरश्चान्तादेशः ( रमतिः स्वर्गः) "रमेर्नित्''इत्यतिप्रत्ययः (सुरतः कामः) "सौ रमे क्तः''इतिक्तः ( रमतः कृपावान् ) "रमेः पूर्वपदस्य च दीर्घः'' इति क्ते पूर्वपदस्य दीर्घः ( रथः ) "हनिकुषि'' इत्यादिना थन् ( रथ्या रथकट्या ) ( सूत्रम्) खलगोरथात् (इति सूत्रम्) ( सूत्रम्) इनित्रकठ्यवश्च (इति सूत्रम्) इति यत्कठ्यचौ "तस्य समूहः'' इति विषये स्वभावात् स्त्रीलिङ्गता रथस्येदं ( रथ्यम् ) ( सूत्रम्) रथाद्यत् (इति सूत्रम्) "तस्येदं''विषये यत् अत्र वृत्तौ रथाङ्ग एवेष्येते इति [ रथसीताहलेभ्यो यद्विधौ तदन्तविधिः ] इत्युक्तत्वात् ( परमरथ्यम् ) इत्याद्यपि भवति ( आश्वरथम् ) ( सूत्रम्) पत्रपूर्वादञ् (इति सूत्रम्) इति वाहनवाविचपूर्वपदात् रथान्तात् अञ् यतोपवादः अयमपि रथाङ्ग एवेष्यते रथं वहति ( रथ्यः ) ( सूत्रम्) तद्वहति रथयुगप्रासङ्गात् (इति सूत्रम्) इति द्वितीयान्तात् वहतीत्यर्थे यत् ( रथाय हिता रथ्या) ( सूत्रम्) खलयवमाषतिलवृषब्रह्मणश्च (इति सूत्रम्) इति चकारस्यानुसमुच्चयार्थत्वात् वतुर्थ्यन्ताद्धितार्थे यत वामरथस्यापत्यं (वामरथ्यम्) "कुवांदिभ्योण्यः''इति ण्यः, तत्र'वामरथस्य कण्वादिवत् स्वरवर्जम्'इति पठ्यते तस्यायमर्थः वामरथ्यशब्दस्य गर्गाद्यन्तर्गतस्य यङ्तस्य काण्वादेर्यञकार्यं तद्भवति स्वरं वर्जयित्वेति, तेन "यञञोश्च'' इति गोत्रबहुत्वे विधीयमानो लुगस्यापि भवति ( वामरथा इति ) तथत्रायं "प्राचां ष्फ तद्धितः'' इति स्त्रियां विधीयमानो ङीष्फश्चास्यापि भवतः ( वामरय्यः वामरथ्यायनी ) ष्फस्य षित्त्वान् ङीष् "हलस्तद्धितस्य'' इति यलोपः "यस्येति च'' इत्यलोपः तथा यूनि "यञञोश्च'' इति विधीयमानष्फगत्रापि भवति ( वामरथ्यायन ) इति "आत्यस्य'' इति यलोपस्तत्रैव अनातीति निषेधान्न भवतीति तथा ( सूत्रम्) सङ्घङ्कलक्षणेष्वञ्यञिञामण् (इति सूत्रम्) इति यञन्तात् सङ्घाङ्कलक्षणेषु विधीयमानोऽण् अस्मादपि भवति ( वामरथानि ) सङ्घाङ्करणानीति तत्र घोषग्रहणं चोदितं तेन (वामरथोघोषः) इत्यपि भवति "आपत्यस्य'' इति यलोपः तथा ( सूत्रम्) कण्वादिभ्यो गोत्रे (इति सूत्रम्) इति गोत्रापत्यवाचिभ्यः कण्वादिभ्यो विधीयमानोण् अस्मादपि भवति (वामरथाः छात्राःस्व्रवर्जमित्युक्तत्वात् "ञिनित्यादिर्नित्यम्'' इति प्रकृतेराद्यदात्तत्वं न भवति, प्रत्ययस्वर एव भवति 868
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“रम क्रीडायाम्”@} 2 ज्वलादिः।
‘रमु--’ इत्युदितं केचित् पठन्ति।
3 रामकः-मिका, 4 रमकः-मिका, 5 रिरंसकः-सिका, 6 रंरमकः-मिका
7 रन्ता-रन्त्री, रमयिता-त्री, रिरंसिता-त्री, रंरमिता-त्री
8 विरमन्-आरमन्-परिरमन्-न्ती, 9 देवदत्तम्] उपरमन्, 10 यावद्भुक्तम्] उपरमन्, रमयन्-न्ती, 11 विरिरंसन्-आरिरंसन्-परिरिरंसन्-देवदत्तम्-उपरिरंसन्, 12 उपरिरंसन्-न्ती
-- विरंस्यन्-न्ती-ती, आरंस्यन्, परिरंस्यन्, 13 उपरंस्यन्, रमयिष्यन्- न्ती-ती, विरिरंसिष्यन्-आरिरंसिष्यन्-परिरिरंसिष्यन्-देवदत्तमुपरिरंसिष्यन्- 14 उपरिरंसिष्यन्-न्ती-ती
-- रममाणः, यावद्भुक्तमुपरममाणः, रमयमाणः, रिरंसमानः, रंरम्यमाणः
रंस्यमानः, 15 उपरंस्यमानः, रमयिष्यमाणः, रिरंसिष्यमाणः, रंरमिष्यमाणः
16 17 सुरत्-सुरतौ-सुरतः
-- -- -- रतम्-रतः-रतवान्, रमितः, रिरंसितः, रंरमितः-तवान्
18 रमः-रमा, रामः-रामा, 19 रामः, 20 रम्यः, रमणीयः, 21 रेमिः, 22 रन्तिः, रतिः, 23 रमणः 24, 25 स्तम्बेरमः, 26 २। निष्ठायाम्, ‘अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनाम् अनुनासिकलोपो झलि क्ङिति’ 27 इत्यनुनासिकलोपः।
एवमेव क्त्वा-क्तिन्प्रभृतिष्वपीति ज्ञेयम्।
१०। ‘स्तम्बकर्णयो रमिजपोः’ 28 इति स्तम्बरूपे सुबन्ते उपपदे रमेरच्प्रत्ययः।
स च ‘हस्तिसूचकयोरिति वक्तव्यम्’ 29 इति नियमात् गजविषय एव।
स्तम्बे रमत इति स्तम्बेरमः = हस्ती।
‘हलदन्तात् सप्तम्याः संज्ञायाम्’ 30 इति, ‘तत्पुरुषे कृति बहुलम्’ 31 इति वा सप्तम्या अलुक्।
32 33 मनोरमा, रामः, रिरंसुः 34 -रिरमयिषुः, रंरमः
रन्तव्यम्, रमयितव्यम्, रिरंसितव्यम्, रंरमितव्यम्
रमणीयम्, रमणीयम्, रिरंसनीयम्, रंरमणीयम्
रम्यम्, रम्यम्, रिरंस्यम्, रंरम्यम्
ईषद्रमः-दूरमः-सुरमः-
-- -- -- रम्यमाणः, रम्यमाणः, रिरंस्यमानः, रंरम्यमाणः
रामः, 35 उपरमः, 36 आरामः, रामः, रिरंसः, रंरमः
रन्तुम्, रमयितुम्, रिरंसितुम्, रंरमितुम्
रतिः, रमणा, रिरंसा-रिरमयिषा, रंरमा
रमणम्, रमणम्, रिरंसनम्, रंरमणम्
37 रत्वा, रमयित्वा, रिरंसित्वा, रंरमित्वा
38 विरम्य-विरत्य, विरमय्य, विरिरंस्य, विरंरम्य
रामम् २, रत्वा २, रमम् २-रामम् २, रमयित्वा २, रिरंसम् २, रिरंसित्वा २, रंरमम् २
रंरमित्वा
39 40 रमतिः, 41 इति डप्रत्ययः।
बाहुलकात् ‘चुट्’ 42 इति डकारस्येत्संज्ञा न।
‘ञम्’ इति ‘ञमङणनम्’ इत्यस्य प्रत्याहारः उणादिषु दृश्यते।]] रण्डा, 43 इति नप्रत्ययः, तकारश्चान्तादेशः।
रमन्तेऽस्मिन् इति रत्नम् = वैडूर्यादिः।]] रत्नम्, 44 इति क्तप्रत्यये पाक्षिके पूर्वपददीर्घे च सुरतः-सूरतः इति सिध्यतः।
सूरतः = बुधः।]] सुरतः-सूरतः, 45 इत्यादिना क्थन्प्रत्ययः।
उपधानकारलोपश्च।]] रथः, 46 इति अन्यप्रत्ययः।
रमण्यम् = शोभनम्।]] रमण्यम्, 47 इति असुन्प्रत्ययो देशे गम्यमाने हकारश्चान्ता- देशः।
रमन्तेऽस्मिन् इति रहः = विबिक्तदेशः।]] रहः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१३८०)
02
=>
 (१-भ्वादिः-८५३। अक। अनि। आत्म।)
03
=>
 [[१। उदात्तोपदेशाभावात् वृद्धिनिषेधो नात्र प्रवर्तते। एवमेव वृद्धियोग्येषु घञादिषु सर्वत्र बोध्यम्।]]
04
=>
 [[२। अमन्तत्वेन, ‘जनीजॄष्क्नसुरञ्जोऽमन्ताश्च’ (ग। सू। भ्वादिषु) इति मित्संज्ञायाम्, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति णौ उपधाया ह्रस्वः। एवं ण्यन्ते सर्वत्र बोध्यम्।]]
05
=>
 [[३। ‘यमिर्ञमन्तेष्वनिडेक इष्यते रमिश्च’ (व्याघ्रभूतिकारिका ७-२-१०) इति वचनात् अनिट्त्वम्। सनि परतो मकारस्यानुस्वारे रूपमेवं सर्वत्रेति बोध्यम्।]]
06
=>
 [[४। यङन्ते सर्वत्र, ‘नुगतोऽनुनासिकान्तस्य’ (७-४-८५) नुगागमः।]]
07
=>
 [[५। धातोरनिट्त्वात्, धातुमकारस्यानुस्वारे परसवर्णे च रूपमेवम्।]]
08
=>
 [[६। ‘व्याङ्परिभ्यो रमः’ (१-३-८३) इति वचनात् वि, आ(ङ्), परिपूर्वका- दस्माच्छता।]]
09
=>
 [ [[७। ‘उपाच्च’ (१-३-८४) इति परस्मैपदं शता। नच उपपूर्वकस्य रमेरकर्मकत्वात् कथं ‘देवदत्तमुपरमन्’ इति सकर्मकप्रयोगोपपत्तिरिति वाच्यम्। ‘अन्त’ र्भावितण्यर्थोऽत्र सकर्मकः।’ इति क्षीरतरङ्गिण्याद्युक्तेः ‘देवदत्तमुपरमयन् इत्यर्थकत्वादिति ज्ञेयम्। “अन्तर्भावितः = बुध्याऽनुप्रवेशितो ण्यर्थः = प्रयोज्यप्रयोज- कभावो यस्य स तथोक्तः। एवंविधस्य तस्य प्रयोज्येन कर्मणा सकर्मकत्वमुपपद्यत एव।” इति न्यासोक्तिरिहावधार्या।]]
10
=>
 [ [[८। ‘विभाषाऽकर्मकात्’ (१-३-८५) इति परस्मैपदं, शता। भोजनाद् भोजनान्निवर्तते इत्यर्थः। पक्षे यथाप्राप्तमात्मनेपदमपि साधु।]]
11
=>
 [[९। ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इति सन्नन्ताच्छतुरुपपत्तिर्ज्ञेया।]]
12
=>
 [यावद्भुक्तम्]
13
=>
 [देवदत्तम्]
14
=>
 [यावद्भुक्तम्]
15
=>
 [यावद्भुक्तम्]
16
=>
 [पृष्ठम्११०५+ ३३]
17
=>
 [[१। ‘गमादीनामिति वक्तव्यम्’ (वा। ६-४-४०) इति वचनात् क्विपि अनुनासिकलोपः। तुक् च भवति।]]
18
=>
 [[३। ‘ज्वलितिकसन्तेभ्यो णः’ (३-१-१४०) इति कर्तरि णप्रत्ययो विकल्पेन। णप्रत्य- यपक्षे रामः इति भवति। पक्षे पचादित्वादौत्सर्गिकेऽच्प्रत्यये रमः इति भवति। स्त्रियां टापि रमा, रामा इति भवतः।]]
19
=>
 [[४। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति संज्ञायां घञि रूपमिति केचित्। अन्ये तु ‘रमन्ते योगिनो यस्मिन् चिदानन्दे परात्मनि।’ इत्यादिनिर्वचनानुसारेणाधिकरणे, ‘अकर्तरि च कारके संज्ञायाम्’ (३-३-१९) इति घञ् इति साधयन्ति।]]
20
=>
 [[५। ‘पोरदुपधात्’ (३-१-९८) इति ण्यदपवादो यत्प्रत्ययः। अयं च बाहुलकात् कर्तरि भवति। एवमेव रमणीयः इत्यत्रापि बाहुलकादेवानीयरिति प्रक्रियासर्वस्वम्।]]
21
=>
 [[६। ‘उत्सर्गश्छन्दसि सदादिभ्यो दर्शनात्’ (वा। ३-२-१७१) इति वचनात् किप्रत्ययोऽथवा किन्प्रत्ययः। छन्दसि विषये ‘सेदिः, मेनिः, रेमिः--’ इत्यादीनां किकिन्नन्तानां बहूनां शब्दानां दर्शनात् ‘आदृगमहनजनः किकिनौ लिट् च’ (३-२-१७१) इत्यत्र परिगणनं मास्तु। किं तु औत्सर्गिकत्वं किकिनोः--इति प्रकृतवार्तिकार्थः। किकिनोः प्रत्यययोर्लिड्वद्भावातिदेशात् द्विर्वचनम्। एत्वाभ्यासलोपौ च भवतः।]]
22
=>
 [[७। ‘क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम्’ (३-३-१७४) इति क्तिच्। ‘न क्तिचि दीर्घश्च’ (६-४-३९) इति दीर्घानुनासिकलोपनिषेधः।]]
23
=>
 [[८। रतिरिति मन्मथपत्न्युच्यते। अत्र बाहुलकात्, ‘स्त्रियां क्तिन्’ (३-३-९४) इति संज्ञायां क्तिन्। अनुनासिकलोपः। ‘अकर्तरि च कारके संज्ञायाम्’ (३-३-१९) इत्यतोऽत्र (३-३-९४) ‘संज्ञायाम्’ इत्यनुवर्तते। ‘संज्ञायाम्’ (३-३-१०९) इति प्राप्तस्य ण्वुलोऽपवादः।]]
24
=>
 [[आ। ‘नन्दनानि मुनीन्द्राणां रमणानि वनौकसाम्।’ भ। का। ६-७३।]]
25
=>
 [[९। नन्द्यादित्वात् (३-१-१३४) ण्यन्तात् कर्तरि ल्युः। रमणी इति तु गौरादि- (४-१-४१) पाठात् ङीषि साधुः।]]
26
=>
 [[B। ‘बलिनावमुमद्रीन्द्रं युवां स्तम्बेरमाविव।’ भ। का। ६-९३।]]
27
=>
 (६-४-३७)
28
=>
 (३-२-१३)
29
=>
 (वा। ३-२-१३)
30
=>
 (६-३-९)
31
=>
 (६-३-१४)
32
=>
 [पृष्ठम्११०६+ २६]
33
=>
 [[१। मनांसि रमयतीति मनोरमा। ण्यन्तात् कर्मण्यणि, बाहुलकत्वेन अजादिषु (४-१-४) पाठात् ङीपं बाधित्वा टाप्। प्रौढमनौरमा, बालमनोरमा इत्याद्यभिधानमेव टाबन्तत्वे, तत्रापि बाहुलकाश्रयणे बीजमिति ज्ञेयम्। ‘अभिधानलक्षणाः कृत्तद्धितसमासान्ताः’ इति भाष्येऽसकृदुक्तमिहावधेयम्।]]
34
=>
 [[आ। ‘अथ रिरंसुममुं युगपद्गिरौ कृतयथ स्वतरुप्रसवश्रिया।’ शि। व। ६-१।]]
35
=>
 [[२। ‘यम उपरमे’ इति धातुकोशेषु निर्देशात् बाहुलकात् भावेऽप्प्रत्ययोऽत्र घञ- पवाद इति ज्ञेयम्।]]
36
=>
 [[३। आरमन्त्यस्मिन् इत्यारामः = उपवनम्। ‘अकर्तरि च कारके--’ (३-३-१९) इति संज्ञायां घञ्।]]
37
=>
 [[४। ये तु ‘रमु--’ इति धातुममुं पठन्ति, तेषाम् ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इति क्त्वायामिड्विकल्पे रमित्वा-रत्वा इति रूपद्वयं प्राप्नोति। परं तु, ‘तत् (= उदित्त्वम्) महान्तो न सहन्ते।’ इति माधवाद्युक्तेः उदित्त्वमस्यापाणि- नीयमिति ज्ञेयम्।]]
38
=>
 [[५। ‘वा ल्यपि (६-४-३८) इति अनुनासिकलोपविकल्पः। तत्र ‘वाऽमः’ (वा। ६-४-३७) इति वचनात् अमन्तानामनुदात्तोपदेशानां धातूनां विकल्पेनानुनासिकलोप इति विज्ञायते। एतदेव व्यवस्थितविभाषात्वेन तत्र तत्रोच्यते।]]
39
=>
 [पृष्ठम्११०७+ २९]
40
=>
 [[१। ‘रमेर्नित्’ (द। उ। १-३२) इत्यतिप्रत्यये रूपम्। रमन्त्यस्याम् इति रमतिः = क्रीडा। यद्यपि ‘इक्श्तिपौ धातुनिर्देशे’ (वा। ३-३-१०८) इति शितपि, शित्त्वा- च्छपि रमतिः इति सिद्ध्यति
\n\n तथापि तत्र भावार्थकत्वात्, अधिकरणार्थत्वला- भाय दशपाद्युणादिषु पाठ इति बोध्यम्।]]
41
=>
 [[२। ‘ञमन्ताङ्डः’ [द। उ। ५-७]
42
=>
 (१-३-७)
43
=>
 [[३। ‘रमेस्त च’ [द। उ। ५-४६]
44
=>
 [[४। ‘सौ रमे क्तो दमे पूर्वपदस्य च दीर्घः’ [द। उ। ६-२३]
45
=>
 [[५। ‘हनिकुषिनीरमि--’ [द। उ। ६-२७]
46
=>
 [[६। ‘श्रॄरम्योश्च’ [द। उ। ८-८]
47
=>
 [[७। ‘रमेर्देशे हश्च’ [द। उ। ९-७४]
Capeller
German
रम erfreunde (—°).
f.
 आ Glück. Reichtum,
Pracht
Bein. der Lakshmi.
Burnouf
French
रम रम a. agréable, charmant
cher, aimé. -- S.
m.
mari
le bien-aimé.
Kāma.
Jonesia asoca, bot. -- F. रमा
épouse
la bien-aimée.
Lakṣmī.
रमक
m.
 amant.
रमठ
n.
 assa fœtida.
रमठध्वनि
m.
 mms.
रमण
m.
 (sfx. अन) mari
amant.
Kāma.
Ane. -- F.
[आ ou ई] épouse
maîtresse
femme
charmante. -- N. plaisir
bonheur
volupté
plaisirs amoureux
mons veneris.
Esp. de concombre.
रमणक et रमण्यक
n.
 cf. रम्यक।
रमणि
m.
 (sfx. अनि) homme agréable, qui plaît, qui
amuse.
रमणीय (pf. ps. de रम्) agréable. charmant.
रमणीयता
f.
 (sfx. ता) agrément, beauté qui charme.
रमण्य
n.
 (sfx. अन
sfx. य) plaisir
volupté.
रमति
m.
 (sfx. अति) amant
Kāma
corneille.
Le
paradis.
Le temps.
रमयामि
pqp. अरीरमम् (c. de रम्) réjouir,
égayer.
Se réjouir, s'amuser.
रमाप्रिय
n.
 lotus [cher à Lakṣmī].
रमापति
m.
 Viṣṇu [époux de Lakṣmī].
Stchoupak
French
रम-
ag. ifc. qui charme.