| YouTube Channel

रन्तिदेव (rantideva)

 
शब्दसागरः
English
रन्तिदेव
m.
 (-वः)
1. A name of VISHṆU.
2. A king of lunar dynasty
also called ŚASIDEVA.
3. A dog.
E.
 रन्ति sport, देव deity.
Capeller Eng
English
रन्तिदेव
m.
N.
 of an ancient king.
Yates
English
रन्ति-देव (वः) 1.
m.
 Vishnu
a king
of the lunar race
a deg.
Wilson
English
रन्तिदेव
m.
 (-वः)
1 A name of VIṢṆU.
2 A king of the lunar dynasty
also called ŚAŚIDEVA.
3 A dog.
E.
 रम, and देव a deity, or who sports or plays.
Apte
English
रन्तिदेवः [rantidēvḥ], 1
N.
 of a king of the lunar race, sixth in descent from Bharata. [He was very pious and benevolent. He possessed enormous riches, but he spent them in performing grand sacrifices. So great was the number of animals slaughtered during his reign both in sacrifices as well as for use in his kitchen that a river of blood is supposed to have issued from their hides which was afterwards appropriately called चर्मण्वती
स्रोतोमूर्त्या भुवि परिणतां रन्तिदेवस्य कीर्तिम्
Me.*
 47 and Malli. thereon. ]
N.
 of Viṣṇu.
A dog.
Apte 1890
English
रंतिदेवः 1 N. of a king of the lunar race, sixth in descent from Bharata. [He was very pious and benevolent. He possessed enormous riches, but he spent them in performing grand sacrifices. So great was the number of animals slaughtered during his reign both in sacrifices as well as for use in his kitchen that a river of blood is supposed to have issued from their hides which was afterwards appropriately called चर्मण्वती
cf. Me. 45 and Malli. thereon].
2 N. of Viṣṇu.
3 A dog.
Monier Williams Cologne
English
रन्ति—देव
m.
N.
 of Viṣṇu,
L.
of a king of the lunar race (son of Saṃkṛti
he spent his riches in performing grand sacrifices and the blood which issued from the bodies of the slaughtered victims was changed into a river called चर्मण्-वती, Sch. on
Megh.
 46),
MBh.
Kāv.
Pur.
of another king,
Hcar.
of a teacher of Yoga and various authors,
esp.
 of a lexicographer (= रन्ति),
Cat.
a dog,
W.
Benfey
English
रन्तिदेव रन्तिदेव,
m.
1. A name
of Viṣṇu.
2. The name of a king,
Megh. 46 (cf. Viṣṇu P. 481,
n.
 18).
3.
A dog.
Apte Hindi
Hindi
रन्तिदेवः
पुं*
 - रम् + तिक्= रन्तिश्चासौ देवश्च-कर्म* स*
"एक चन्द्रवंशी राजा, भरत के बाद छठी पीढ़ी में "
Shabdartha Kaustubha
Kannada
रन्तिदेव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು /ನಾರಾಯಣ
विस्तारः - > "कालकुन्तो रन्तिदेवः केशवो गरुडध्वजः" - वैज०
रन्तिदेव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಂದ್ರವಂಶದ ಒಬ್ಬ ದೊರೆ
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
रन्तिदेव a teacher of yoga. Mentioned in Śaktiratnākara
Oxf. 101^a.
रन्तिदेव 1) poet. Skm. 2) a writer on Kāmaśāstra.
Mentioned in Pañcasāyaka Peters. 2, 110. 3) a lexi-
cographer. Mentioned by Medinīkara, and quoted by
Mallinātha Oxf. 113^b, by Rāyamukuta, by Bhānuji
Oxf. 182^b, by Śivarāma on Vāsavadattā p. 73. 223,
by Bharatasena on Bhaṭṭikāvya 3, 14.
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
नारायणे तीर्थपादः पुण्यश्लोको वलिंदमः ।
उरुक्रमोरुगायौ च तमोघ्नः श्रवणोऽपि च ॥ ६३ ॥
उदारथिर्लतापर्णः समुद्रः पांसुजालिकः ।
चतुर्व्यूहो नवव्यूहो नवशक्तिः प्रगण्डजित् ॥ ६४ ॥
द्वादशमूलः शतको दशावतार एकदृक् ।
हिरण्यकेशः सोमोऽहिस्त्रिधामा त्रिककुन्त्रिपात् ॥ ६५ ॥
मानंजरः पराविद्धः पृश्निगर्भोऽपराजितः ।
हिरण्यनाभः श्रीगर्भो वृषोत्साहः सहस्रजित् ॥ ६६ ॥
उर्ध्वकर्मा यज्ञधरो धर्मनेमिरसंयुतः ।
पुरुषो योगनिद्रालुः खण्डास्यः शलकाजितौ ॥ ६७ ॥
कालकुण्ठो वरारोहः श्रीकरो वायुवाहनः ।
वर्धमानश्चतुर्दंष्ट्रो नृसिंहवपुरव्ययः ॥ ६८ ॥
कपिलो भद्रकपिलः सुषेणः समितिंजयः ।
क्रतुधामा वासुभद्रो बहुरूपो महाक्रमः ॥ ६९ ॥
विधाताधार एकाङ्गो वृषाक्षः सुवृषोऽक्षजः ।
रन्तिदेवः सिन्धुवृषो जितमन्युर्वृकोदरः ॥ ७० ॥
बहुशृङ्गो रत्नबाहुः पुष्पहासो महातपाः ।
लोकनाभः सूक्ष्मनाभो धर्मनाभः पराक्रमः ॥ ७१ ॥
पद्महासो महाहंसः पद्मगर्भः सुरोत्तमः ।
शतवीरो महामायो ब्रह्मनाभः सरीसृपः ॥ ७२ ॥
वृन्दाङ्कोऽधोमुखो धन्वी सुधन्वा विश्वभुक्स्थिरः ।
शतानन्दश्चरुश्चापि यवनारिप्रमर्दनः ॥ ७३ ॥
यज्ञनेमिर्लोहिताक्ष एकपाद्द्विपदः कपिः ।
एकशृङ्गो यमकील आसन्दः शिवकीर्तनः ॥ ७४ ॥
शद्रुर्वंशः श्रीवराहः सदायोगी सुयामुनः ।
-wordlist-
तीर्थपाद (पुं), पुण्यश्लोक (पुं), बलिन्दम (पुं), उरुक्रम (पुं), उरुगाय (पुं), तमोघ्न (पुं), श्रवण (पुं), उदारथि (पुं), लतापर्ण (पुं), सुभद्र (पुं), पांशुजालिक (पुं), चतुर्व्यूह (पुं), नवव्यूह (पुं), नवशक्ति (पुं), षडङ्गजित् (पुं), द्वादशमूल (पुं), शतक (पुं), दशावतार (पुं), एकदृश् (पुं), हिरण्यकेश (पुं), सोम (पुं), अहि (पुं), त्रिधामन् (पुं), त्रिककुद् (पुं), त्रिपाद् (पुं), मानञ्जर (पुं), पराविद्ध (पुं), पृश्निगर्भ (पुं), अपराजित (पुं), हिरण्यनाभ (पुं), श्रीगर्भ (पुं), वृषोत्साह (पुं), सहस्रजित् (पुं), ऊर्ध्वकर्मन् (पुं), यज्ञधर (पुं), धर्मनेमि (पुं), असंयुत (पुं), पुरुष (पुं), योगनिद्रालु (पुं), खण्डास्य (पुं), शलिक (पुं), अजित (पुं), कालकुण्ठ (पुं), वरारोह (पुं), श्रीकर (पुं), वायुवाहन (पुं), वर्धमान (पुं), चतुर्दंष्ट्र (पुं), नृसिंहवपुस् (पुं), अव्यय (पुं), कपिल (पुं), भद्रकपिल (पुं), सुषेण (पुं), समितिञ्जय (पुं), क्रतुधामन् (पुं), वासुभद्र (पुं), बहुरूप (पुं), महाक्रम (पुं), विधातृ (पुं), धार (पुं), एकाङ्ग (पुं), वृषाक्ष (पुं), सुवृष (पुं), अक्षज (पुं), रन्तिदेव (पुं), सिन्धुवृष (पुं), जितमन्यु (पुं), वृकोदर (पुं), बहुशृङ्ग (पुं), रत्नबाहु (पुं), पुष्पहास (पुं), महातपस् (पुं), लोकनाभ (पुं), सूक्ष्मनाभ (पुं), धर्मनाभ (पुं), पराक्रम (पुं), पद्महास (पुं), महहंस (पुं), पद्मगर्भ (पुं), सुरोत्तम (पुं), शतवीर (पुं), महामाय (पुं), ब्रह्मनाभ (पुं), सरीसृप (पुं), वृन्दाङ्क (पुं), अधोमुख (पुं), धन्विन् (पुं), सुधन्वन् (पुं), विश्वभुज् (पुं), स्थिर (पुं), शतानन्त (पुं), शरु (पुं), यवनारि (पुं), प्रमर्दन (पुं), यज्ञनेमि (पुं), लोहिताक्ष (पुं), एकपाद् (पुं), द्विपद (पुं), कपि (पुं), एकशृङ्ग (पुं), यमकील (पुं), आसन्द (पुं), शिवकीर्तन (पुं), शद्रु (पुं), वंश (पुं), श्रीवराह (पुं), सदायोगिन् (पुं), सुयामुन (पुं)
Mahabharata
English
Rantideva, an ancient king, son of Saṅkṛti. § 5 (Anukram.): I, 1, 224 (in Nārada's enumeration).--§ 61 (Sarpasattra): I, 55, †2099 (yathā yajño Rºsya).--§ 296 (Dyūtap.): II, 53, 1929.--§ 358 (Tīrthayātrāp.): III, 82, 4096 (Carmaṇvatīṃ samāsādya niyato niyatāśanaḥ|Rºābhyanujñāto (B. ºam) agnishṭomaphalaṃ labhet).--§ 480 (Pativratop. Brāhmaṇavyādhasaṃv.): III, 208, 13809, 13810 (description of his gifts of food).--§ 545 (Pativratāmāhātmyap.): III, 294, 16674 (Sāṃkṛte Rºsya svaśaktyā dānataḥ samaḥ, sc. Satyavat).--§ 595 (Shoḍaśarāj.): R. Sāṅkṛti had 200, 000 cooks to distribute food to the brahmans, etc.
countless numbers of animals desirous of going to heaven used to come to him of their own accord
the number of animals sacrificed in his agnihotras was so large that the secretions from the heaps of skins formed a veritable river, which came to be called Carmaṇvatī (now Chambal)
even when he had on a single day given away to the brahmans a crore of nishkas he thought he had given away very little, etc., etc. People who are acquainted with ancient history (purāṇavido janāḥ) quote gāthās regarding R. (VII, 67): VII, 67, 2356 (Sāṅkṛtiṃ), 2368, 2369, 2371, 2373.--§ 632b (Shoḍaśarāj., cf. § 595): XII, 29, 1013 (Sāṅkṛtyaṃ), 1015, 1019, 1020 (Sāṅkṛteḥ), (repetition from § 595).--§ 677 (Mokshadh.): XII, 235, 8591 (Sāṃkṛtyaḥ, ascended to heaven by giving lukewarm water to Vasishṭha). --§ 702 (do.): XII, 293, 1075 (obtained his success by giving roots, and fruits, and leaves to the ascetics).--§ 746 (Ānuśāsanik.): XIII, 66, 3351 (performed a great sacrifice, the juice from the skins of the slaughtered animals formed the river Carmaṇvatī), 3365 (went to heaven by gifts of foods).--§ 760 (do.): XIII, 112, 5544 (b: do.).--§ 761 (do.): XIII, 115, 5665 (among the kings who abstained from meat during the month of Kārttika).--§ 767 (do.): XIII, 137, 6250 (Sāṅkṛtyaḥ, attained to heaven by making gifts (arghyaṃ) to Vasishṭha).--§ 770 (do.): XIII, 151, 7129 (gavām ayena yajñena yeneshṭaṃ vai Kṛtayuge | Rºṃ mahādevaṃ (?) kīrtayet).--§ 786c (Nakulākhyāna): King R., when divested of all his wealth, gave a small quantity of water with a pure heart, by this gift he went to heaven: XIV, 90, 2787. Cf. Sāṅkṛti, Sāṇkṛtya.
पुराणम्
English
रन्तिदेव / RANTIDEVA. The Kindest and the most liberal of the Kings in ancient india.1) Genealogy. Descended from viṣṇu thus: atri-candra budha-purūravas-āyus-nahuṣa-yayāti-PūruJanamejaya-prācinvān-pravīra-namasyu-vītabhaya śuṇḍu-bahuvidha-saṁyāti-rahovādī-RaudrāśvaMatināra-santurodha-duṣyanta-bharata-suhotra- suhotā-Gala-Garda-suketu-bṛhatkṣatra-nara-Saṅkṛti rantideva.2) His importance. Rantideva's unique kindness is very famous in history. After the great war was over, nārada once narrated the stories of sixteen kings to dharmaputra. There are a number of stories relating to Rantideva's kindness, hospitality etc. He had engaged 20, 000 people to cook food for guests who came to the palace everyday. He was very vigilant about treating guests day and night alike. He gifted away all wealth which had been righteously earned, to brahmins. He learned Vedas and subdued enemies by dharma (righteousness). The very blood that flowed from the skin of cattle killed to entertain his guests formed itself into a river called Carmaṇvati. (śānti Parva, Chapter 29. 21, 000 cows were daily killed for the guest. (droṇa Parva, Chapter 67).3) Other information.(i) rantideva entered Svarga by giving vasiṣṭha warm water. (śānti Parva, Chapter 234, Verse 17).(ii) He once worshipped maharṣis with fruits and vegetables and achieved his desire. (śānti Parva, Chapter 292, Verse 7).(iii) He never ate flesh. (anuśāsana parva, Chapter 115, Verse 67).(iv) He entered heaven once by making oblations to vasiṣṭha. (anuśāsana parva, Chapter 137, Verse 6).(v) He is recognised as one of the Mahārājas who are to be remembered both at dawn and at dusk. (anuśāsana parva, Chapter 150, Verse 51).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
रन्तिदेवः,
पुं,
 (रमते इति । रम + संज्ञायांतिक् । रन्तिश्चासौ देवश्चेति ।) विष्णुः । चन्द्र-वंशीयनृपतिभेदः । स तु साङ्कृतिपुत्त्रः । इतिमेदिनी । वे, ६२ ॥
(यथा, भागवते । ९ । २१ । २ ।“गुरुश्च रन्तिदेवश्च संकृतेः पाण्डुनन्दन ! ।रन्तिदेवस्य महिमा इहामुत्र च गीयते ॥
”अयं हि याज्ञिको दाताग्रगण्य इति पुराणेषुश्रूयते । एतद्यज्ञहतगोचर्म्मरसेनैव चर्म्मण्वतीनदी जाता । यथा, महाभारते । ३ । २०७ ।८ -- ९ ।“राज्ञो महानसे पूर्व्वं रन्तिदेवस्य वै द्बिज ।द्वे सहस्रे तु वध्येते पशूनामन्वहं तदा ॥
अहन्यहनि वध्येते द्बे सहस्रे गवां तथा ।समांसं ददतो ह्यन्नं रन्तिदेवस्य नित्यशः ॥
अतुला कीर्त्तिरभवत् नृपस्य द्विजसत्तम ! ॥
”तथाच तत्रैव । १२ । २९ । १२२ -- १२८ ।“उपातिष्ठंश्च पशवः स्वयं तं संशितव्रतम् ।ग्राम्यारण्या महात्मानं रन्तिदेवं यशस्विनम् ॥
महानदी चर्म्मराशेरुत्क्लेदात् सुश्रुवे यतः ।ततश्चर्म्मण्वतीत्येवं विख्याता सा महानदी ॥
ब्राह्मणेभ्यो ददौ निष्कान् सदसि प्रतते नृपः ।तुभ्यं निष्कं तुभ्यं निष्कमिति क्रोशन्ति वै द्बिजाः ।सहस्रं तुभ्यमित्युक्त्वा ब्राह्मणान् संप्रपद्यते ।अन्वाहार्य्योपकरणं द्रव्योपकरणञ्च यत् ॥
घटाः पात्र्यः कटाहानिस्थाल्यश्च पिठराणि च ।नासीत् किञ्चिदसौवर्णं रन्तिदेवस्य धीमतः ॥
सांकृते रन्तिदेवस्य यां रात्रिमवसन् गृहे ।आलभ्यन्त शतं गावः सहस्राणि च विंशतिः ॥
तत्र स्म सूदाः क्रोशन्ति सुमृष्टमणिकुण्डलाः ।सूपभूयिष्ठमश्रीध्वं नाद्यमांसं यथा पुरा ॥
”)कुक्कुरः । इति शब्दरत्नावली ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
रन्तिदेव
पु०
 रम--संज्ञायां तिक् कर्म० । १ विष्णौ मेदि० । २ चन्द्र-वंश्ये नृपभेदे ३ कुक्कुरे च पुंस्त्री० शब्दर० स्त्रियां ङीष् ।
Capeller
German
रन्तिदेव
m.
 N. eines alten Königs.
Burnouf
French
रन्तिदेव रन्तिदेव
m.
 (रम्
sfx. ति) Viṣṇu.
Np.
d'un roi de la dynastie lunaire.
Chien.
Stchoupak
French
रन्ति-देव-
m.
 roi de Daśapura, fils de Saṃkṛti
autre roi.