रति (rati)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 रति f.
  (-तिः)
	 1. Passion,  desire.
	 2. Coition,  copulation 3. A privity,  a
private part.
	 4. The wife of KĀMADEVA.
 E.
  रम् to sport,  aff.
   क्तिन् ।

Capeller Eng

English

 र॑ति f.
  rest,  repose,  quiet,  comfort,  pleasure in (loc.  or
—°)
 the pleasure of love,  sexual intercourse (person.  as the wife of
the god of love).

Yates

English

 रति (तिः) 2.
f.
  The wife of
Kāmade-
va
 passion
 coition
 a privity.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

रति 	-	 rati 	-	 m.
  	-	 love
स्नेह 	-	 sneha 	-	 m.
  	-	 love  [ motherly etc. ]
काम 	-	 kAma 	-	 m.
  	-	 love  [ erotic,  sexual ]
स्नेहं करोति  { स्नेहं कृ } 	-	 snehaMkaroti{snehaMkR} 	-	 verb 8 	-	 love
कामयति  { कम् } 	-	 kAmayati{kam} 	-	 verb caus. 	-	 love
प्रिय 	-	 priya 	-	 adj.
  	-	 loved
कामिन् 	-	 kAmin 	-	 m.
  	-	 lover  [ amorous ]
मञ्जु 	-	 maJju 	-	 adj.
  	-	 lovely
सुन्दर 	-	 sundara 	-	 adj.
  	-	 lovely
मधुर 	-	 madhura 	-	 adj.
  	-	 lovely
त्वां कामयामि 	-	 tvAMkAmayAmi 	-	 sent.
  	-	 Iloveyou.
युष्मोत 	-	 yuSmota 	-	 adj.
  	-	 protectedorlovedbyyou
प्रणयिता 	-	  praNayitA 	-	 f.
  	-	 love
अनुरक्ति 	-	  anurakti 	-	 f.
  	-	 love  [ passion ]
सुभग 	-	  subhaga 	-	 f.
  	-	 love
अनुरति 	-	  anurati 	-	 f.
  	-	 love
अभिमतता 	-	  abhimatatA 	-	 f.
  	-	 love
कामिता 	-	  kAmitA 	-	 f.
  	-	 love
जुष्टि 	-	  juSTi 	-	 f.
  	-	 love
प्रीति 	-	  prIti 	-	 f.
  	-	 love

रति 	-	 rati 	-	 m.
  	-	 love
रति 	-	 rati 	-	 m.
  	-	 pleasure
रति 	-	 rati 	-	 m.
  	-	 affection
रति 	-	 rati 	-	 m.
  	-	 delight
रति 	-	 rati 	-	 f.
  	-	  pleasure-house
रति 	-	 rati 	-	 f.
  	-	  delight in
रति 	-	 rati 	-	 f.
  	-	  vagina
रति 	-	 rati 	-	 f.
  	-	  enjoyment
रति 	-	 rati 	-	 f.
  	-	  repose
रति 	-	 rati 	-	 f.
  	-	  sex  [ act ]
रति 	-	 rati 	-	 f.
  	-	  fondness for
रति 	-	 rati 	-	 f.
  	-	  rest
रति 	-	 rati 	-	 f.
  	-	  sexual pleasure
रति 	-	 rati 	-	 f.
  	-	  pleasure of love
रति 	-	 rati 	-	 f.
  	-	  sexual passion or union
रति 	-	 rati 	-	 f.
  	-	  amorous enjoyment

Wilson

English

 रति
f.
  (-तिः)
1 Passion,  desire.
2 Coition,  copulation. 
3 A privity,  a private part.
4 The wife of KĀMADEVA.
E.
  रम to sport,  aff.
   क्तिन्.

Apte

English

रतिः [ratiḥ],  f.
  [रम्-क्तिन्]

Pleasure,  delight,  satisfaction,  joy
 अकृतार्थे$पि मनसिजे रतिमुभयप्रार्थना कुरुते Ś.*
  2.1.

Fondness for,  devotion or attachment to,  pleasure in (with loc.
 ) प्रीतिः परा तात रतिश्च जाता Mb.
 *  3.112.11
 पापे रतिं मा कृथाः Bh.*
  2.77
 स्वयोषिति रतिः 2.62
 R.*
  1.23
 Ku.*
  5.65.

Love,  affection
 S. D. thus defines it
 रतिर्मनोनुकूले$र्थे मनसः प्रवणायितम् 27
 cf.
   26 also
 (it is the Sthāyibhāva of the rasa called शृङ्गार q. v. ) ससत्त्व- रतिदे नित्यं सदरामर्षनाशिनि Ki.*
  15.27.

Sexual pleasure
 दाक्षिण्योदकवाहिनी विगलिता याता स्वदेशं रतिः Mk.*
  8.38
 so रति- सर्वस्वम् q. v.  below.

Sexual union,  coition,  copulation. 

The goddess of love,  the wife of Kāma or Cupid
 साक्षात् कामं नवमिव रतिर्मालती माधवं यत् Māl.
 1.15
 Ku.*
  3. 23
4.45
 R.*
  6.2.

The pudenda. 

N.
  of the sixth digit (कला) of the moon. 

Ved.
  Rest,  cessation. 

N.
  of magical incantation recited over weapons
 Rām. Comp.
   -अङ्गम्,  -कुहरम् pudendum muliebre. -कर a.
 

giving pleasure
 रामो रतिकरः पितुः Rām.*
  1.18.24.

enamoured. -रः a particular Samādhi. -कर्मन्,  -क्रिया sexual union.  -खेदः the languor of sexual enjoyment.

गृहम्,  भवनम्,  मन्दिरम् a pleasure house.

a brothel.

pudendum muliebre -तस्करः a seducer,  ravisher. -दूतिः,  -ती f.
  a love messenger
 रतिदूतिपदेषु कोकिलाम् (आदिश) Ku.*
  4.16. -नागः a mode of coitus. -पतिः,  -प्रियः,  -रमणः the god of love
 अपि नाम मनागवतीर्णो$सि रतिरमणबाणगोचरम् Māl.
 1
 दधति स्फुटं रतिपतेरिषवः शिततां यदुत्पलपलाशदृशः Śi.*
  9.66
 पूर्वं यत्र समं त्वया रतिपतेरासादिताः सिद्धयः Gīt. -पाश (-कः) a mode of coitus. -बन्धः a mode of coitus. -मदा f.
  an Apsaras.-मित्रः a mode of coitus. -रसः sexual pleasure. -रहस्यम् N.
  of an erotic work by Kokkoka.  -लक्षम् sexual union. -लम्पट a.
  lustful,  libidinous. -शक्तिः f.
  manly or virile power. -शूरः a man of great procreative power.-सर्वस्वम् the all-in-all or highest essence of sexual pleasure
 करं व्याधुन्वत्या पिबसि रतिसर्वस्वमधरम् Ś.*
  1.23.-सुन्दरः a mode of coitus.

Apte 1890

English

 रतिः f. [रम्-क्तिन्] 1 Pleasure,  delight,  satisfaction,  joy
 Ś. 2. 1. 
2 Fondness for,  devotion or attachment to,  pleasure in (with loc.)
 पापे रतिं मा कृथाः Bh. 2. 77
 स्वयोषिति रतिः 2. 62
 R. 1. 23
 Ku. 5. 65. 
3 Love,  affection
 S. D. thus defines it: 
रतिर्मनोनुकूलेऽर्थे मनसः प्रवणायितं 207
 cf. 206 also
 (it is the Sthāyibhāva of the rasa called शृंगार q. v.). 
4 Sexual pleasure
 दाक्षिण्योदकवाहिनी विगलिता याता स्वदेशं रतिः Mk. 8. 38
 so रतिसर्वस्वं q. v. below. 
5 Sexual union,  coition,  copulation. 
6 The goddess of love,  the wife of Kāma or Cupid
 साक्षात्कामं नवमिव रतिर्मालती माधवं यत् Māl. 1. 15
 Ku. 3. 23
 4. 45
 R. 6. 2. 
7 The pudenda. 
8 N. of the sixth digit (कला) of the moon. 
9 Ved. Rest,  cessation. 
Comp. 
अंगं 
कुहरं pudendum muliebre. 
कर a. giving pleasure. 
कर्मन् n. sexual union. 
गृहं,  
भवनं,  
मंदिरं {1} a pleasurehouse. {2} a brothel. {3} pudendum muliebre. 
तस्करः a seducer,  ravisher. 
दूतिः 
ती f. a love-messenger
 Ku. 4. 16. 
पतिः,  
प्रियः,  
रमणः the god of love
 अपि नाम मनागवतीर्णोऽसि रतिरमणबाणगोचरम् Māl. 1
 दधति स्फुटं रतिपतेरिषबः शिततां यदुत्पलपलाशदृशः Śi. 9. 66. 
रसः sexual pleasure. 
लक्षं sexual union. 
लंपट a. lustful,  libidinous. 
शक्तिः f. manly or virile power. 
शूरः a man of great procreative power. 
सर्वस्वं the all-in-all or highest essence of sexual pleasure
 करं व्याधुन्वत्याः पिबसि रतिसर्वस्वमधरं Ś. 1. 24. 

Monier Williams Cologne

English

 र॑ति f.
  rest,  repose,  VS.
 
 ŚāṅkhGṛ.
 

 pleasure,  enjoyment,  delight in,  fondness for (loc.   or comp. 
 रतिम् with √ आप्,  लभ्,  उप-लभ्,  अधि-गम्,  विद्कृ or बन्ध् and loc.
  ,  ‘to find pleasure in’),  Up.
  
 Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 the pleasure of love,  sexual passion or union,  amorous enjoyment (often personified as one of the two wives of Kāma-deva,  together with Prīti q.v.),  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 the pudenda,  L.
 

 =
  रति-गृह,  pleasure-house,  VarBṛS.
 

 N.
  of the sixth Kala of the Moon,  Cat.
 

 of an Apsaras,  MBh.
  

 of the wife of Vibhu (mother of Pṛthu-ṣeṇa),  BhP.
  

 of a magical incantation recited over weapons,  R.
 

 of the letter न्,  Up.
  

 of a metre,  Col.
 

Monier Williams 1872

English

 रति,  इस्,  f. rest,  repose (Ved.)
 pleasure,  enjoy-
ment,  delight,  joy,  amusement
 love,  affection,  fond-
ness
 fondness for,  pleasure in,  attachment or addic-
tion to (with loc.)
 the pleasure of love,  sexual
passion,  sexual intercourse
 the pudenda
 = रति-
गृह,  q. v.
 the goddess of Love or Sexual Passion
personified as the wife of Kāma-deva
 N. of the
sixth Kalā of the moon
 of an Apsaras
 of the wife
of Vibhu (mother of Pṛthu-ṣeṇa)
 of a magical
incantation recited over weapons
 a mystical term
for the letter न्
 N. of a metre,  four times ¯˘.
—रति-कर,  अस्,  ई,  अम्,  pleasure-causing,  joy-
making,  preparing love or happiness
 being in love, 
enamoured,  = कामिन्
 (अस्),  m. epithet of a Samādhi.
—रति-कर्मन्,  अ,  n. sexual intercourse.
—रति-
कान्त-तर्क-वाग्-ईश,  अस्,  m.,  N. of a commentator
on the Mugdha-bodha.
—रति-कुहर,  अम्,  n. pu-
dendum muliebre.
—रति-क्रिया,  f. sexual inter-
course.
—रति-खेद-सुप्त,  अस्,  आ,  अम्,  sleeping
after the fatigue of sexual enjoyment.
—रति-गुण, 
अस्,  m.,  N. of a Deva-gandharva.
—रति-गृह,  अस्, 
m. ‘pleasure-house, ’ a brothel
 pudendum muliebre.
—रति-चरण-समन्त-स्वर,  अस्,  m.,  N. of a
king of the Gandharvas.
—रति-जनक,  अस्,  m.,  N.
of a king.
—रति-जह,  अस्,  m.,  N. of a Samādhi.
—रति-ज्ञ,  अस्,  आ,  अम्,  skilled in the art of love.
—रति-तस्कर,  अस्,  m. a ravisher,  seducer.
—रति-
नाग,  अस्,  m. a sort of coitus.
—रति-पति,  इस्,  m.
‘Rati's husband, ’ i. e. Kāma-deva,  the god of love.
—रति-पाश,  अस्,  m. a sort of coitus.
—रति-प्र-
पूर्ण,  अस्,  m.,  N. of a particular Kalpa or age.
—रति-प्रिय,  अस्,  m. ‘beloved by Rati, ’ i. e. Kāma-
deva
 (आ),  f. a N. of Dākṣāyaṇī,  (also read रवि-
प्रिया।)
—रति-भवन,  अम्,  n. ‘pleasure-abode, ’
a house for prostitution,  brothel.
—रति-मञ्जरी, 
f.,  N. of an erotic work.
—रति-मत्,  आन्,  अती,  अत्, 
having enjoyment or pleasure,  gay,  cheerful,  pleased, 
gratified.
—रति-मदा,  f. an Apsaras.
—रति-मन्-
दिर,  अम्,  n. ‘pleasure-house, ’ a pleasure-room, 
pleasure-temple
 Love's dwelling
 pudendum muli-
ebre.
—रति-मित्र,  अस्,  m. a sort of coitus.
—रति-
रण-धीर,  अस्,  आ,  अम्,  bold or energetic in Love's
contests.
—रति-रमण,  अस्,  m. Rati's lover or
husband,  i. e. Kāma-deva.
—रति-रस,  अस्,  m. the
taste or pleasure of love,  sexual enjoyment
 (अस्,  आ, 
अम्),  having the flavour or taste of love,  as sweet as
love.
—रति-रस-ग्लानि,  इस्,  f. lassitude after sexual
enjoyment.
—रति-रहस्य,  अम्,  n. ‘secrets or
mysteries of love, ’ N. of an erotic work by Kokkvoka.
—रति-लक्ष,  अम्,  n. sexual intercourse.
—रति-
लम्पट,  अस्,  आ,  अम्,  desirous of sexual enjoyment, 
lascivious,  lustful.
—रति-लोल,  अस्,  m.,  N. of a demon.
—रति-वर,  अस्,  m. Rati's husband,  Kāma-deva
a gift or offering vowed to Rati.
—रति-वर्धन, 
अस्,  ई,  अम्,  increasing love.
—रति-वल्ली,  f. love
regarded as a creeper.
—रति-शक्ति,  इस्,  f. the faculty
of sexual enjoyment,  virile power.
—रति-शूर,  अस्, 
m. ‘love-hero, ’ a man of great procreative power.
—रति-संयोग,  अस्,  m. sexual union.
—रति-
संहित,  अस्,  आ,  अम्,  accompanied with love,  abound-
ing in affection.
—रति-सत्वरा,  f. Trigonella Cor-
niculata.
—रति-सर्वस्व,  अम्,  n. ‘the whole essence
of love, ’ N. of a work on erotic subjects.
—रति-
सुन्दर,  अस्,  m. a sort of coitus.
—रति-सेन,  अस्, 
m.,  N. of a king of the Colas.
—रत्य्-अङ्ग,  अम्, 
n. pudendum muliebre.

Macdonell

English

 रति rá-ti,  f.
  [√ ram] rest (V.,  rare)
 pleasure,  🞄enjoyment,  satisfaction,  in (lc.,  —°)
 🞄sexual enjoyment or union
 personified as 🞄one of the wives of Kāma,  Rati: -ṃ kṛ,  🞄labh,  vid,  or bandh,  find pleasure in (lc.).

Benfey

English

 रति रति,  i. e. रम् + ति,  f.
 
 1. Plea-
sure,  Śāk. d. 34
 joy,  Pañc. iii. d. 258
love,  Pañc. 226,  1
 the goddess of
love,  Rām.  3,  52,  27
 Kathās. 22,  104.
 2. Passion. 
 3. Coition,  Pañc. ii. d.
154
 sexual intercourse,  Pañc. iii. d.
116
 enjoyment of love,  Vikr. d. 85.
 4. A private part.
 -- Comp.
 
धर्म-, 
adj.
  fond of law or virtue,  Ragh. 1,  23.

Apte Hindi

Hindi

रतिः
स्त्री*
  - रम् + क्तिन्
"आनन्द,  खुशी,  संन्तोष,  हर्ष"

रतिः
स्त्री*
  - -
"स्नेहशीलता,  भक्ति,  अनुराग,  आनन्दानुभूति"

रतिः
स्त्री*
  - -
"प्रेम,  स्नेह,  "

रतिः
स्त्री*
  - -
सम्भोग का आनन्द

रतिः
स्त्री*
  - -
"मैथुन,  संभोग,  सहवास"

रतिः
स्त्री*
  - -
"रतिदेवी,  कामदेव की पत्नी"

रतिः
स्त्री*
  - -
"योनि,  भग"

रतिः
स्त्री*
  - रम्+क्तिन्
"हर्ष, आह्लाद"

रतिः
स्त्री*
  - रम्+क्तिन्
"आसक्ति, अनुराग"

रतिः
स्त्री*
  - रम्+क्तिन्
यौनसुख

रतिः
स्त्री*
  - रम्+क्तिन्
"संभोग, मैथुन"

रतिः
स्त्री*
  - रम्+क्तिन्
कामदेव की पत्नी

रतिः
स्त्री*
  - रम्+क्तिन्
चन्द्रमा की छठी कला

Shabdartha Kaustubha

Kannada

रति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನ್ಮಥನ ಪತ್ನಿ
निष्पत्तिः - > रमु (क्रीडायाम्) - "क्तिन्" (३-३-९४)
व्युत्पत्तिः - > रम्यते अनया
प्रयोगाः - > "रतिद्वितीयेन मनोभवेन ह्रदात्सुधायाः प्रविगाह्यमानात्"
उल्लेखाः - > कुमा० ९-४
रति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಭೋಗ /ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷರ ಸಂಗಮ
प्रयोगाः - > "कान्तवेश्म बहु सन्दिशतीभिर्यातमेव रतये रमणीभिः"
उल्लेखाः - > किरा० ९३७
रति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನುರಾಗ /ಪ್ರೀತಿ /ಪ್ರೇಮ
प्रयोगाः - > "कामं प्रिया न सुलभा मनस्तु तद्भावदर्शनायासि । अकृतार्थेऽपि मनसिजे रतिमुभयप्रार्थना कुरुते ॥"
उल्लेखाः - > शाकु० २-१
रति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎಂಟು ವಿಧ ಸ್ಥಾಯಿಭಾವಗಳಲ್ಲೊಂದು /ಶೃಂಗಾರರಸದ ಸ್ಥಾಯಿಭಾವ
विस्तारः - > "रतिर्हासश्च शोकश्च क्रोधोत्साहौ भयं तथा । जुगुप्सा विस्मयश्चेत्यष्टौ प्रोक्ता शमोऽपि च ॥" - सा० द० ३-१७५
रति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರದ್ಧೆ /ಆಸಕ್ತಿ
प्रयोगाः - > "तस्य धर्मरतेरासीद्वृद्धत्वं जरसा विना"
उल्लेखाः - > रघु० १-२३
रति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಮೋದ /ಸಂತೋಷ
प्रयोगाः - > "सेवते स्म शयनं पराङ्मुखी सा तथापि रतये पिनाकिनः"
उल्लेखाः - > कुमा० ८-२
रति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುಹ್ಯಸ್ಥಾನ
विस्तारः - > "रतिः स्त्री स्मरदारेषु रागे सुरतगुह्ययोः" - मेदि०

L R Vaidya

English

 rati {% f. %} 1. Pleasure,  delight,  amusement
love,  affection,  (रतिर्मनोनुकूलेऽर्थे मननः प्रवणायितम् S.D.iii.(207)
fondness for,  attachment to,  pleasure in,  विद्यायां व्यसनं स्वयोषिति रतिर्लोकापवादाद्भयम् Bhartr.ii.62,  R.i.23
sexual pleasure,  sexual passion,  करं व्याथुन्वत्याः पिबसि रतिसर्वस्वमधरम् Sak.i.
coition,  sexual intercourse
the goddess of love,  wife of Kāmadeva,  इत्थं रतेः किमपि भूतमदृश्यरूपम् K.S.iv.45
the pudenda.

Bopp

Latin

 रति f. (r. रम् gaudere s. ति) voluptas. BR. I. 22.
2) uxor
dei Anangi
 dicitur etiam रती. N. 16. 12.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 Rati (= Pali id.),  n. of a daughter of Māra: Mv 〔iii.286.6〕 (Ratī,  n. sg.)
 LV 〔378.4〕 (Ratiś ca).

Indian Epigraphical Glossary

English

 rati,  ratī (IE 8-8
 IA 19),  also spelt rattī
 a small weight
see Sanskrit raktikā.

 rati,  same as raktikā
 a little above 1(3/4) grains.

Lanman

English

 ráti,  f.
	—1. rest,  quiet
	—2. comfort, 
pleasure. [√ram,  1157,  cf. 954d.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  प्रेम,  प्रीतिः,  अभिलाषः,  स्नेहः,  रागः,  कामः,  अनङ्गरागः,  शृङ्गारः,  शृंगारभावः,  रति,  अनुरागः
 प्रणयः,  भावः,  प्रेमबन्धः
noun
 
स्त्रियाः पुरुषस्य च प्राणिनां मध्ये पारस्परिकस्नेहः यः रूपस्य गुणस्य सान्निध्यस्य कामवासनायाः वा कारणात् भवति।
 "हीरराँझा इत्येतयोः,  शिरीफरहाद इत्येतयोः,  ढोलामारू इत्येतयोः  प्रेम अमरं जातम्।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dga'
१) अभिरत २) आराम ३) इच्छन्ति ४) इच्छा ५) इष्ट ६) कान्त ७) नन्द ८) नन्दयति ९) नन्दिन् १०) निरत ११) निर्वृति १२) प्रभुदित १३) प्रामोद्य १४) प्रिय १५) प्रीत १६) प्रीति १७) मुदित १८) रति १९) रमसे २०) रोचते २१) सुख २२) स्नेह २३) स्पृहा २४)

dga' ba
१) अभिरत २) ३) आनन्द ४) आमोद ५) आराम ६) उदग्र ७) उद्विग्नप्राप्त ८) कान्त ९) कौतुक १०) चित्तोल्लास ११) तुष्ट १२) तुष्टि १३) तृष्णा १४) तोष १५) तोषण १६) धृति १७) नन्द १८) १९) नन्दन २०) नन्दिन् २१) प्रणय २२) प्रमद २३) प्रमुदिता २४) प्रमोद २५) प्रसाद २६) प्रामोद्य २७) प्रिय २८) प्रीति २९) प्रेमन् ३०) भक्त ३१) मदन ३२) मुदित ३३) मुदिता ३४) मोद ३५) रत ३६) रति ३७) रभस ३८) रमण ३९) रमति ४०) रम्य ४१) रस ४२) रसिक ४३) रहस् ४४) रामता ४५) रुचि ४६) शौण्ड ४७) संतुष्ट ४८) संतोष ४९) संभोग ५०) सुख ५१) स्पृहा ५२) हर्ष ५३) हृष्ट ५४) हृष्टि ५५)

rab tu dga' ba
प्रमोद्य / प्रेमन् / रति

dga' byed ma
रति

dga' ma
१) प्रिया २) रति ३) रमणी ४) रम्या ५) वनिता ६) हृष्टा

dgar 'gyur
१) रति २) रम्य ३) हर्षकर

chags
१) अनुनय २) अनुरागिता ३) अवकीर्ण ४) आविष्करण ५) आसक्त ६) आसंग ७) ° इन् ८) उत्पादित ९) उदपादि १०) कांक्षा ११) तन्मय १२) देशयति १३) परिविष्ट १४) प्रसक्त १५) भवति १६) रज्येत १७) रति १८) राग १९) लिप्त २०) श्लिष्यति २१) सक्त २२) सक्ति २३) संग २४) स्थित २५) स्नेह २६) स्पृहा २७)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अन्तराया दानलाभवीर्यभोगोपभोगगाः ।
हासो रत्यरती भीतिर्जुगुप्सा शोक एव च ॥ ७२ ॥
कामो मिथ्यात्वमज्ञानं निद्रा चाविरतिस्तथा ।
रोगो द्वेषश्च नो दोषास्तेषामष्टादशाप्यमी ॥ ७३ ॥
-wordlist-
 
दोष (पुं),  दानान्तराय (पुं),  लाभान्तराय (पुं),  वीर्यान्तराय (पुं),  भोगान्तराय (पुं),  उपभोगान्तराय (पुं),  हास (पुं),  रति (स्त्री),  अरति (स्त्री),  भीति (स्त्री),  जुगुप्सा (स्त्री),  शोक (पुं),  काम (पुं),  मिथ्यात्व (क्ली),  अज्ञान (क्ली),  निद्रा (स्त्री),  अविरति (स्त्री),  राग (पुं),  द्वेष (पुं)

--source--
 
मदनो जराभीररुनङ्गमन्मथौ कमनः कलाकेलिरनन्यजोऽङ्गजः ।
मधुदीपमारौ मधुसारथिः स्मरो विषमायुधो दर्पककामहृच्छयाः ॥ २२७ ॥
प्रद्युम्नः श्रीनन्दनश्च कंदर्पः पुष्पकेतनः ।
पुष्पाण्यस्येषुचापास्त्राण्यरी शंवरशूर्पको ॥ २२८ ॥
केतनं मीनमकरौ बाणाः पञ्च रतिः प्रिया ।
मनःशृङ्गारसंकल्पात्मानो योनिः सुहृन्मधुः ॥ २२९ ॥
-wordlist-
 
मदन (पुं),  जराभीरु (पुं),  अनङ्ग (पुं),  मन्मथ (पुं),  कमन (पुं),  कलाकेलि (पुं),  अनन्यज (पुं),  अङ्गज (पुं),  मधुदीप (पुं),  मार (पुं),  मधुसारथि (पुं),  स्मर (पुं),  विषमायुध (पुं),  दर्पक (पुं),  काम (पुं),  हृच्छय (पुं),  प्रद्युम्न (पुं),  श्रीनन्दन (पुं),  कन्दर्प (पुं),  पुष्पकेतन (पुं),  पुष्पेषु (पुं),  कुसुमबाण (पुं),  पुष्पचाप (पुं),  कुसुमधन्वन् (पुं),  पुष्पास्त्र (पुं),  कुसुमायुध (पुं),  मीनकेतन (पुं),  मकरकेतन (पुं),  मीनध्वज (पुं),  मकरध्वज (पुं),  झषकेतन (पुं),  झषध्वज (पुं),  पञ्चबाण (पुं),  विषमेषु (पुं),  मनोयोनि (पुं),  चेतोभव (पुं),  शृङ्गारयोनि (पुं),  शृङ्गारजन्मन् (पुं),  सङ्कल्पयोनि (पुं),  स्मृतिभू (पुं),  आत्मयोनि (पुं),  आत्मभू (पुं),  मधुसुहृद् (पुं),  चैत्रसख (पुं),  कामारि (पुं),  शंवर (पुं),  शूर्पक (पुं),  कामकेतन (क्ली),  मीन (पुं),  मकर (पुं),  कामप्रिया (स्त्री),  रति (स्त्री),  मधु (पुं),  कामसुहृद् (पुं)

--source--
 
स्थायिसात्त्विकसंचारिप्रभेदैः स्याद्रतिः पुनः ॥ २९५ ॥
रागोऽनुरागोऽनुरतिर्हासस्तु हसनं हसः ।
घर्घरो हासिका हास्यं तत्रादृष्टरदे स्मितम् ॥ २९६ ॥
वक्रोष्ठिकाथ हसितं किंचिद्दृष्टरदाङ्कुरे ।
-wordlist-
 
भाव (पुं),  स्थायिभाव (पुं),  सात्त्विकभाव (पुं),  सञ्चारिभाव (पुं),  रति (स्त्री),  राग (पुं),  अनुराग (पुं),  अनुरति (स्त्री),  हास (पुं),  हसन (क्ली),  हस (पुं),  घर्घर (पुं),  हासिका (स्त्री),  हास्य (क्ली),  स्मित (क्ली),  वक्रोष्ठिका (स्त्री),  हसित (क्ली)

--source--
 
राका तु सरजाः कन्या स्त्रीधर्मः पुष्पमार्तवम् ।
रजस्तत्कालस्तु ऋतुः सुरतं मोहनं रतम् ॥ ५३६ ॥
संवेशनं संप्रयोगः संभोगश्च रहो रतिः ।
ग्राम्यधर्मो निधुवनं कामकेलिः पशुक्रिया ॥ ५३७ ॥
व्यवायो मैथुनं स्त्रीपुंसोर्द्वंद्वं मिथुनं च तत् ।
-wordlist-
 
राका (स्त्री),  स्त्रीधर्म (पुं),  पुष्प (क्ली),  आर्तव (क्ली),  रजस् (क्ली),  ऋतु (पुं),  सुरत (क्ली),  मोहन (क्ली),  रत (क्ली),  संवेशन (क्ली),  सम्प्रयोग (पुं),  सम्भोग (पुं),  रहस् (क्ली),  रति (स्त्री),  ग्राम्यधर्म (पुं),  निधुवन (क्ली),  कामकेलि (स्त्री),  पशुक्रिया (स्त्री),  व्यवाय (पुं),  मैथुन (क्ली),  स्त्रीपुंसौ (पुंद्वि),  द्वन्द्व (क्ली),  मिथुन (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

कामपत्नी
कामपत्नी,  रति
प्रद्युम्नो मकरध्वजो मनसिजः सङ्कल्पजन्माङ्गजः, 
पञ्चेषुः कुसुमायुधश्च मदनो मारः स्मरो मन्मथः ।
कन्दर्पो झषकेतनो रतिपतिः श्रीनन्दनो हृच्छयः, 
कामः शम्बरसूदनो मधुसखः शृङ्गारयोनिः स्मृतः ॥ ३२ ॥
दर्पकः शूर्पकारातिरनङ्गो विषमायुधः ।
आत्मभूर्मनसिशयः पुष्पधन्वा मनोभवः ॥ ३३ ॥
मापत्यमिरजश्चैव कामपत्नी रतिः स्मृता ।
verse 1.1.1.32
page 0005

रति
रति,  हास,  शोक,  क्रोध,  उत्साह,  भय,  जुगुप्सा,  विस्मय,  शम,  स्थायिभावाः
रतिर्हासश्च शोकश्च क्रोधोत्साहौ भयं तथा ।
जुगुप्साविस्मयशमाः स्थायिभावाः प्रकीर्तिताः ॥ ९१ ॥
verse 1.1.1.91
page 0011

संवेशन
संवेशन,  निधुवन,  सम्प्रयोग,  रहस्,  रति,  सुरत,  मोहन
संवेशनं निधुवनं सम्प्रयोगो रहो रतिः ।
सुरतं मोहनं प्रोक्तं मणितं रतकूजितम् ॥ ५६९ ॥
verse 2.1.1.569
page 0064

आयल्लक
आयल्लक,  उत्कण्ठा,  उत्कलिका,  रति,  रणरणक,  औत्सुक्य,  हृल्लेख,  विरह,  वियोग
आयल्लकमुत्कण्ठा स्यादुत्कलिका रतिश्च रणरणकम् ।
औत्सुक्यं हृल्लेखो विरहवियोगौ च तुल्यार्थौ ॥ ७४२ ॥
verse 4.1.1.742
page 0085

सम्भोग
सम्भोग,  रति,  भुक्ति
रतिभुक्त्योः सम्भोगः पथिदेये स्त्रीधने च शुल्कं स्यात् ।
verse 5.1.1.828
page 0095

Mahabharata

English

Rati^1 (“Delight,  Lust, ” personif.),  a goddess,  wife of Kāma. § 117 (Aṃśāvat.): I,  66,  2597 (wife of Kāma).--§ 270 (Brahmasabhāv.): II,  11,  459 (in the palace of Brahmán).-§ 350 (Nalopākhyānap.): III,  68,  2665 (Manmathasya Rºīm iva).

Rati^2,  an Apsaras. § 731b (Ashṭāvakra-Diksaṃv.): XIII,  19,  1425 (danced in the palace of Kubera).

Rati^3 = Śiva (1000 names^2).

पुराणम्

English

रति १ / RATI I. Wife of kāmadeva and some Purāṇas hold the view that kāma was the son of dharma whose father was brahmā. But,  the story of kāma and rati is described in the Kālikāpurāṇa as follows.
brahmā created ten prajāpatis. A beautiful lady called sandhyā was his next creation. As soon as she was born,  seeing her exquisite beauty brahmā and the prajāpatis jumped to their feet. All of them thought in the same way. While the court of brahmā was in such a perplexed confusion,  an extremly handsome person emerged from his mind. Fish was the symbol on his flag,  and he aked brahmā thus: “Oh father,  what should I do? Give me a suitable name and you should also decide upon a place and position and also a wife for me.” brahmā told him as follows:--“You be moving about everywhere in this world (full of men andwomen) engaged in the eternal function of creation with the five arrows of flower in your hands and thus multiply the population. Your arrows will go everywhere and no one,  not even the devas will dare to obstruct your arrows. Everyone will yield to your behests. viṣṇu,  śiva and I also will yield before your arrows. You will enter the hearts of living beings in invisible form and giving them happiness engage yourself in eternal creation. The chief aim and object of your arrows of flower will be the hearts of living beings. You will be given a suitable name just now.”
The prajāpatis,  who understood the wish of brahmā,  after mutual consultation said: “You emerged churning our minds. Therefore,  you will become famous under the name Manmatha (he who churns the mind). You will lay low Śiva's haughtiness and conceit. Oh! best among men,  dakṣa,  chief among the prajāpatis,  will give you a wife.”
Happily pleased at the above words of brahmā kāma held up in his hands the bow and arrows of flowers and decided to shoot five arrows,  i.e. harṣaṇam (pleasing or gladdening),  Rocanam (attracting or tempting),  mohanam (deluding or infatuating),  śoṣaṇam (weakening) and māraṇam (killing). He decided to use the arrows first against brahmā and then against the prajāpatis. Accordingly the arrows shot forth and brahmā and all the prajāpatis overwhelmed by sexual passion stared at Sandhyādevī. sandhyā also got excited and from her body sprouted up 49 parts
 64 kalās (arts) also were born from her. She used incessantly against the leaders of the world (brahmā and others) who were downed by the arrows of sexual passion,  arrows dear to Manmatha. The expressions of brahmā made sandhyā sick with love.
śiva,  who was just then travelling along the sky,  seeing the boisterous exhibitions of passion by brahmā and others alighted there. He ridiculed brahmā for his display of passion towards his own daughter sandhyā and spoke further like this: “This kāma too is a fool. He tested his arrows here itself,  he has no sense of propriety and discretion.”
brahmā was thoroughly ashamed at the words of śiva. He perspired and swept with his hands the drops of sweat that oozed from his body. With great difficulty he controlled his passion and gave up sandhyā. From  the drops of sweat falling on the ground from the body of brahmā were born the pitṛs called Agniṣvāttas and the Barhiṣadas,  the former 64, 000 in number and the latter 4, 80, 000. Drops of sweat from the bodies of the prajāpatis also fell on the ground and from them were born the devas. The pitṛs called Somapās are the sons of kratu
 those called Svakālikas are the sons of vasiṣṭha
 sons of pulastya are called Ājyapās and Havirbhuks are the sons of aṅgiras.
brahmā,  who was angry that kāma shot his arrows against him in the presence of śiva cursed the former that he would be burnt to ashes in the fire of Śiva's eyes,  and kāma trembling with fear at the curse prostrated at the feet of brahmā and wept Then brahmā said that though he would die in the fire of Śiva's eyes,  he would be born again.
From the drops of perspiration that fell on the ground from Dakṣa's body arose a beautiful woman,  and dakṣa told kāma that the woman,  his daughter would become famous as rati devī. dakṣa gave rati devī to kāma to be his wife. Thus did rati become Kāma's wife. (For the second birth of rati see under pradyumna and for other details see under kāma.)

रति २ / RATI II. An apsarā woman of Alakāpurī. She danced on the occasion of kubera welcoming Aṣṭāvakramuni. (anuśāsana parva,  Chapter 19,  Verse 45).

रति ३ / RATI III. Wife of vibhu born in the dynasty of King Ṛṣabhadeva of Ajanābhavarṣa. Pṛthuṣeṇā was her daughter. (bhāgavata,  5th skandha).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 रतिः,  स्त्री,
   (रम्यतेऽनया इति । रम् + क्तिन् ।)कामदेवपत्नी ॥
 (अस्याः नामनिरुक्तिर्यथा, ब्रह्मवैवर्त्ते प्रकृतिखण्डे । ४ । ९ ।“मनो मथ्नाति सर्व्वेषां पञ्चबाणेन कामिनीम् ।तन्नाम मन्मथस्तेन प्रवदन्ति मनीषिणः ॥
तस्य पुंसो वामपार्श्वात् कामस्य कामिनी वरा ।बभूवातीव ललिता सर्व्वेषां मोहकारिणी ॥
रतिर्बभूव सर्व्वेषां तां दृष्ट्वा सस्मितां सतीम् ।रतीति तेन तन्नाम प्रवदन्ति मनीषिणः ॥
”)तस्य उत्पत्तिः नामकारणं कामपत्नीत्वञ्च यथा, दक्ष उवाच ।“मद्देहजेयं कन्दर्प मद्रूपगुणशालिनी ।एनां गृह्णीष्व भार्य्यार्थे भवतः सदृशी गुणैः ॥
एषा तव महातेजाः सर्व्वदा सहचारिणी ।भविष्यति यथाकामं धर्म्मतो वशवर्त्तिनी ॥
मार्कण्डेय उवाच ।इत्युक्त्वा प्रददौ दक्षो देहस्वेदजलोद्भवाम् ।कन्दर्पायाग्रतः कृत्वा नाम कृत्वा रतीतिताम् ॥
तां वीक्ष्य मदनो रामां रत्याख्यां सुमनोहराम् ।आत्माशुगेन विद्धोऽसौ मुमोह रतिरञ्जितः ॥
”इति कालिकापुराणे ३ अध्यायः ॥
अनुरागः । (यथा,  भागवते । १ । २ । ८ ।“नोत्पादयेद् यदि रतिं श्रम एव हि केव-लम् ॥
”)रतम् । (यथा,  बृहत्संहितायाम् । ७४ । १८ ।“कामिनीं प्रथमयौवनान्वितांमन्दवल्गुमृदुपीडितस्वनाम् ।उत्स्तनीं समवलम्ब्य या रतिःसा न धातृभवनेऽस्ति मे मतिः ॥
”)गुह्यम् । इति मेदिनी । ते । ४९ ॥
 (अप्सरो-विशेषः । यथा,  महाभारते । १३ । १९ । ४५ ।“विद्युता प्रशमी दान्ता विद्योता रतिरेव च ।एताश्चान्याश्च वै बह्व्यः प्रनृत्ताप्सरसः शुभाः ॥
”प्रीतिः । यथा,  रामायणे । १ । १८ । २४ ।“तेषां केतुरिव ज्येष्ठो रामो रतिकरः पितुः ॥
”‘रतिः प्रीतिः ।’ इति तट्टीकायां रामानुजः ॥
)रतिबन्धा यथा,  --“न भवन्ति यदा नार्य्यस्तुष्टा वाद्यरते मताः ।नानाविधैस्तथाबन्धै रन्तव्याः कामिभिः स्त्रियः ॥
पद्मासनो नागपाशो लतावेष्टोऽर्द्धसंपुटम् ।कुलिशं सुन्दरश्चैव तथा केशर एव च ॥
हिल्लोलो नरसिं होऽपि विपरीतस्तथापरः ।क्षुब्धो वै धेनुकश्चैवमुत्कण्ठस्तु ततः परम् ।सिंहासनो रतिनागो विद्याधरस्तु षोडशः ॥
”इति रतिमञ्जरी ॥
एतेषां लक्षणानि तत्तच्छब्दे द्रष्टव्यानि ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 रति स्त्री रम--क्तिन् । १ रागे २ गुह्ये ३ रमणे ४ तदधिष्ठात्र्यां कामदेवपत्न्यां च मेदि० ।

Capeller

German

 र॑ति f.
  Ruhe,  Lust,  Freude,  Gefallen an
(Loc. o.) —°),  Liebesgenuss,  Wollust
(personif.  als Gattin des Liebesgottes).

Burnouf

French

 रति रति f.
  (रम्
 sfx. ति) joie,  plaisir,  volupté.
		 Plaisirs de l'amour
		 organes sexuels.
		 Np. de l'épouse de
Kāma.
रतिकुहर n.
  organe féminin. 
रतिक्रिया f.
  œuvre d'amour,  accouplement.
रतिगृह n.
  organe féminin. 
रतिपति m.
  Kāma,  époux de Rati.
रतिप्रिय m.
  mms.
रतिमदा f.
  np. d'une Apsaras.
रतिमन्दिर n.
  organe féminin. 
रतिरमण m.
  Kāma,  époux de Rati.
रतिलक्ष n.
  accouplement,  coït.
रतिसत्वरा f.
  trigonella corniculata,  bot.

Stchoupak

French

 रति-
 f.
  plaisir,  joie,  fait de se plaire (à,  loc. ifc.),  -इम् आप्-
उप-लभ्-अधि-गम्- et -इं लभ्विद्- कृ- बन्ध्- trouver son plaisir en 
not. plaisir charnel,  volupté,  coït 
 Plaisir charnel personnifié,  épouse de
Kāma (qqf.  -ई-) 
 n.
  de
 femmes 
 d'une formule magique 
-मन्त्- a. qui se plaît à (loc.) 
 passionné 
 accompagné de Rati.
°कर- -ई- ag. qui procure du plaisir.
°खेद- m.
  langueur qui suit le contact charnel.
°ज्ञ- a. expert en amour.
°दूति- -ई- f.
  messagère d'amour.
°पति- m.
  Kāma.
°परिचय- m.
  fréquence des contacts charnels.
°प्रिय- a. agréable durant le contact charnel.
°प्रीति- f.
  du. Rati et Prīti.
°बन्धु- m.
  amant.
°रमण- m.
  Kāma.
°रस- m.
  plaisir d'amour 
 a. savoureux comme l'amour.
°वर्धन- ag. qui accroît l'amour.
°वल्ली- f.
  amour conçu comme une liane.
°संयोग- m.
  commerce charnel.
°सर्वस्व- nt. essence intégrale de l'amour.
°सहचर- m.
  compagnon de Rati,  Kāma.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.